Fransızcada yakın gelecek: Futur proche

Kısaca

Fransızcada futur proche, aller fiilinin şimdiki zaman çekimine başka bir fiilin mastarını (Türkçedeki yemek, gitmek gibi, kişi eki almamış biçimini) ekleyerek kurulur: Je vais manger. — “Yemek yiyeceğim.” Planları, niyetleri ve gerçekleşmek üzere olan olayları anlatır: Il va pleuvoir. — “Yağmur yağacak.” Adı “yakın gelecek” olsa da yalnızca birkaç dakika sonrasıyla sınırlı değildir; önemli olan, gelecekteki olayı şimdiki bir plan veya durumla bağlantılı sunmaktır.

Genel bakış

Akşam ne yapacağınızı söylemek, hafta sonu için bir öneride bulunmak veya düşmek üzere olan birine seslenmek istediğinizde bu yapı çok işinize yarar. A2 düzeyinde öğrenilen temel gelecek anlatımlarından biridir. Aller fiilini biliyorsanız yeni bir çekim dizisi ezberlemeden pek çok fiille geleceğe ilişkin cümle kurabilirsiniz.

Türkçede “Yarın erken kalkacağım”, “Birazdan çıkıyorum” ve “Yağmur yağmak üzere” farklı biçimlerde geleceğe yönelir. Fransızca bunların üçünü de uygun bağlamda aller + mastar ile anlatabilir. Dolayısıyla her örneği mutlaka “-mek üzere” diye çevirmeyin: Nous allons partir demain. cümlesi doğal olarak “Yarın yola çıkacağız” demektir.

Bir başka önemli fark sözcük sırasıdır. Türkçede işi anlatan sözcük çoğunlukla cümlenin sonunda bulunur. Fransızcada ise özne (işi yapanı veya cümlenin kimden, neden söz ettiğini gösteren bölüm) önce, çekimli aller hemen ardından gelir: Nous allons préparer le dîner. — “Akşam yemeğini hazırlayacağız.” Gelecekte yapılacak işi anlatan préparer değişmeden kalır.

Nasıl kurulur?

Temel kalıp ve tam çekim

Temel sıra şöyledir: özne + şimdiki zamanda aller + mastar. Burada aller, kendi başına “gitmek” anlamından uzaklaşıp geleceği kurmaya yardım eden bir fiil görevi üstlenir. Kişiye göre değişen bölüm yalnızca aller olur.

Kişi	Fransızca	Türkçesi
Ben	Je vais partir.	Ayrılacağım.
Sen	Tu vas partir.	Ayrılacaksın.
O	Il va partir. / Elle va partir.	O ayrılacak.
Günlük konuşmada biz	On va partir.	Ayrılacağız.
Biz	Nous allons partir.	Ayrılacağız.
Siz; kibar hitapta siz	Vous allez partir.	Ayrılacaksınız.
Onlar	Ils vont partir. / Elles vont partir.	Onlar ayrılacaklar.

On, günlük dilde çok sık “biz” anlamında kullanılır; buna rağmen fiil biçimi nous allons değil, on va olur. Vous hem birden fazla kişiye hem de kibarca hitap edilen tek kişiye yöneltilebilir. Ils erkeklerden oluşan veya karma bir grup, elles yalnızca kadınlardan oluşan bir grup için kullanılır. Bu ayrımlar ikinci fiilin biçimini değiştirmez.

Türkçede “Gideceğim” derken “ben” demek zorunda değiliz. Fransızcada ise sıradan bir bildirme cümlesinde özneyi genellikle söylemek gerekir: “Yarın çalışacağım” için Je vais travailler demain denir; yalnızca vais travailler demain demek olağan tam cümle değildir.

İkinci fiil çekilmez; araya ek sözcük girmez

Düzenli veya düzensiz olması fark etmeksizin ikinci fiil mastar biçimindedir:

• Je vais finir ce travail. — “Bu işi bitireceğim.”
• Tu vas prendre le train. — “Trene bineceksin.”
• Elle va être en retard. — “Geç kalacak.”
• Nous allons avoir des invités. — “Misafirlerimiz olacak.”

Être “olmak”, avoir ise burada “sahip olmak” temel anlamından gelen bir kullanım taşır. Bu fiiller başka zamanlarda düzensiz çekilse de bu yapıda mastarları kullanılır. Aller ile mastar arasına à veya de gibi bir bağlayıcı eklenmez. Türkçedeki “yapmaya gidiyorum” kalıbını Fransızcaya sözcüğü sözcüğüne aktarmak bu nedenle yanıltıcıdır.

Olumsuz cümle

Standart yazı dilinde ne … pas, çekimli aller biçiminin iki yanına yerleşir:

• Je ne vais pas sortir ce soir. — “Bu akşam dışarı çıkmayacağım.”
• Elle ne va pas venir. — “O gelmeyecek.”
• Nous n’allons pas attendre. — “Beklemeyeceğiz.”

Ne, ünlüyle başlayan allons ve allez önünde n’ olur. Olumsuzluk “gelecekte yapmayacağım” anlamını verdiği için pas, olağan kullanımda mastardan sonra değil, aller çekiminden sonra gelir.

“Artık … değil” anlamındaki ne … plus ve “hiçbir zaman” anlamındaki ne … jamais de aynı yere yerleşebilir: Je ne vais plus utiliser cette application. — “Artık bu uygulamayı kullanmayacağım.” Başlangıçta en çok ihtiyaç duyacağınız biçim yine ne … pas olacaktır.

Soru cümlesi

Bir planı sormanın birkaç yolu vardır. Günlük konuşmada sözcük sırası değişmeden ses tonuyla soru yapılabilir. Est-ce que ise cümlenin başına gelerek soru kurmaya yarayan bir kalıptır; Türkçede ayrı bir sözcükle çevrilmesi gerekmez.

Fransızca	Türkçesi	Kullanım
Tu vas rentrer tôt ?	Erken dönecek misin?	Günlük konuşmada ses tonuyla soru
Est-ce que tu vas rentrer tôt ?	Erken dönecek misin?	Hem konuşmada hem yazıda kullanılabilir
Allez-vous rentrer tôt ?	Erken dönecek misiniz?	Daha resmî soru biçimi
Qu’est-ce que tu vas faire ?	Ne yapacaksın?	Yapılacak işi sorma
Quand est-ce que vous allez partir ?	Ne zaman yola çıkacaksınız?	Zamanı sorma

Allez-vous biçiminde fiil ile özne yer değiştirir ve aralarına kısa çizgi girer. Bu devrik soru (öznenin çekimli fiilden sonra geldiği soru biçimi), özellikle resmî bağlamlarda karşınıza çıkar. Başlangıçta est-ce que ile sorular kurmak yeterlidir; her kişiyle devrik soru üretmeye çalışmanız gerekmez.

Kendine yönelik eylemler ve kısa tamamlayıcılar

Se lever “kalkmak”, se préparer “hazırlanmak” gibi fiiller, eylemin özneye yöneldiğini veya fiilin bu küçük sözcükle kullanıldığını gösteren bir dönüşlülük zamiri alır. Zamir, bir adın yerini tutan veya kişiyi gösteren kısa sözcüktür. Bu yapıda dönüşlülük zamiri mastarın önüne gelir ve kişiye göre değişir:

• Je vais me lever tôt. — “Erken kalkacağım.”
• Tu vas te préparer ici. — “Burada hazırlanacaksın.”
• Nous allons nous reposer. — “Dinleneceğiz.”
• Elle ne va pas se coucher maintenant. — “Şimdi yatmayacak.”

Aynı şekilde, gelecekteki eylemin kimi veya neyi ilgilendirdiğini gösteren kısa sözcükler de çoğunlukla o eylemin önüne gelir: Je vais le lire. — “Onu okuyacağım”; Je vais lui téléphoner. — “Onu arayacağım.” Burada le okunacak şeyi, lui ise aranacak kişiyi temsil eder. Her ikisini de vais önüne taşımak yerine ait oldukları mastarın yanında tutun.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde yalnızca geleceğin ne kadar yakın olduğuna değil, konuşanın bir planı mı yoksa mevcut belirtilerden çıkardığı bir sonucu mu anlattığına da dikkat edin.

Fransızca	Türkçesi	Açıklama
Je vais manger.	Yemek yiyeceğim.	Şimdi gündemde olan bir niyet
Il va pleuvoir.	Yağmur yağacak.	Örneğin koyu bulutlara bakarak yapılan tahmin
Nous allons partir demain.	Yarın yola çıkacağız.	Önceden düşünülmüş bir plan
Qu’est-ce que tu vas faire ?	Ne yapacaksın?	Karşıdakinin planını sorma
On va préparer le repas ensemble.	Yemeği birlikte hazırlayacağız.	Günlük dilde ortak plan
Attention, tu vas tomber !	Dikkat, düşeceksin!	O anda görülen tehlike
Je vais vous envoyer le document ce soir.	Belgeyi bu akşam size göndereceğim.	Birine ne yapacağını bildirme
Vous allez rester combien de jours ?	Kaç gün kalacaksınız?	Günlük konuşmada süreyi sorma
Elle ne va pas prendre la voiture.	Arabayı kullanmayacak.	Olumsuz plan
Ils vont se retrouver devant la gare.	Garın önünde buluşacaklar.	Dönüşlülük zamiri mastarın önünde
Je vais y réfléchir.	Bunu düşüneceğim.	Daha önce sözü edilen konuya gönderme
L’année prochaine, nous allons déménager à Lyon.	Gelecek yıl Lyon’a taşınacağız.	Zaman uzak olsa da şimdiden gündemde olan plan

Örneğin bir arkadaşınız “Akşam birlikte yemek yiyelim mi?” diye sorduğunda Je ne vais pas sortir ce soir diyebilirsiniz. Cümle yalnızca takvimdeki bir bilgiyi vermez; o an konuşulan akşam için niyetinizi açıklar. Attention, tu vas tomber ! ise bir niyet değildir: konuşan kişi, gördüğü duruma bakarak düşmenin çok yakın olduğunu söyler.

Sık yapılan hatalar

1. İki fiili birden çekmek

• Yanlış: Je vais mange.
• Doğru: Je vais manger. — “Yemek yiyeceğim.”
• Neden? Kişiyi gösteren çekim vais üzerindedir. İkinci fiil manger biçiminde kalır. Türkçedeki “yiyeceğim” tek sözcükken Fransızcada aynı gelecek anlamının iki parçayla kurulduğunu hatırlayın.

2. Mastarın önüne gereksiz bir sözcük eklemek

• Yanlış: Nous allons de partir.
• Doğru: Nous allons partir. — “Ayrılacağız.”
• Neden? Bu kalıpta aller doğrudan mastarla birleşir. Başka Fransızca fiillerin ardından de veya à geliyor olması bu kuralı değiştirmez.

3. Olumsuzluğu yanlış yere koymak

• Yanlış: Je ne vais sortir pas.
• Doğru: Je ne vais pas sortir. — “Dışarı çıkmayacağım.”
• Neden? Standart olumsuz gelecek cümlesinde ne … pas, vais çevresindedir. “Çıkmamak” düşüncesini Türkçedeki tek bir olumsuz fiil gibi kurmaya çalışmak sözcük sırasını bozabilir.

4. Konuşma dilindeki “biz” ile yanlış çekim kullanmak

• Yanlış: On allons manger.
• Doğru: On va manger. — “Yemek yiyeceğiz.”
• Neden? On anlamca “biz” olabilir, ama çekim bakımından il ve elle ile aynı biçimi alır. Nous seçerseniz nous allons manger dersiniz.

5. Dönüşlülük zamirini çekimli fiilin önüne taşımak

• Yanlış: Je me vais coucher.
• Doğru: Je vais me coucher. — “Yatacağım.”
• Neden? Me, bu cümlede coucher ile birlikte kullanılır ve onun önünde kalır. Olumsuz biçimde de aynı düzen korunur: Je ne vais pas me coucher. — “Yatmayacağım.”

6. Aller fiilini her zaman fiziksel gitmek sanmak

• Yanlış yorum: Il va pleuvoir cümlesini birinin bir yere gitmesi olarak anlamak.
• Doğru yorum: Il va pleuvoir. — “Yağmur yağacak.”
• Neden? Buradaki il, bir erkek kişiyi göstermeyen, hava olaylarında kullanılan öznedir. Va da hareket değil, gelecek anlamı kurar. Yapıyı anlamak için bütün cümleye bakmak gerekir.

Kullanım notları

Yakınlık yalnızca saatle ölçülmez

Tout de suite “hemen”, dans cinq minutes “beş dakika sonra”, ce soir “bu akşam” ve demain “yarın” gibi zaman ifadeleri bu yapıyla sık kullanılır. Ancak uzak bir tarih de mümkündür: Dans deux ans, on va ouvrir un deuxième magasin. — “İki yıl sonra ikinci bir mağaza açacağız.” Burada konuşan kişi geleceği mevcut bir projenin devamı olarak sunar.

Tersi de geçerlidir: Bir olayın yarın gerçekleşecek olması mutlaka futur proche gerektirmez. Başka gelecek anlatımları da yarına işaret edebilir. Dolayısıyla “yakınsa bu yapı, uzaksa başka zaman” şeklinde katı bir kural öğrenmeyin.

Konuşma ve yazı dili

Futur proche gündelik konuşmada çok yaygındır ama yanlış, özensiz veya yalnızca sözlü dile ait değildir. Bir iş yazışmasında Nous allons vous contacter demain — “Yarın sizinle iletişime geçeceğiz” demek de doğaldır. Daha resmî anlatımlarda başka gelecek biçimleri tercih edilebilir; seçim yalnızca resmiyet derecesine bağlı değildir.

Hızlı konuşmada ne sıkça söylenmez: Je vais pas sortir. — “Dışarı çıkmayacağım.” Bunu dinlerken tanımak yararlıdır. Ancak alıştırmalarda, sınavlarda ve özenli yazıda Je ne vais pas sortir biçimini kullanın. On va ile “biz” demek de günlük dilin yaygın bir özelliğidir; resmî bir metinde nous allons daha uygun olabilir.

Türkçedeki “gidiyorum” her zaman karşılığı değildir

“Yarın doktora gidiyorum” derken Türkçede şimdiki zaman biçimiyle bir gelecek planı anlatabiliriz. Fransızcada da şimdiki zaman uygun bağlamda geleceğe işaret edebilir; ancak gelecek planını açıkça kurmak için Je vais aller chez le médecin demain — “Yarın doktora gideceğim” güvenli bir örnektir. İki aller kullanılması hata değildir: vais geleceği kurar, aller gerçekten gitmeyi anlatır.

Buna karşılık Je vais à la gare — “Gara gidiyorum” cümlesinde ikinci bir mastar yoktur ve vais doğrudan hareketi anlatır. Je vais acheter un billet — “Bir bilet alacağım” cümlesinde ise bilet alma niyeti öne çıkar. Özellikle bir yer belirtilmişse hareket ile amaç anlamı da hissedilebilir; her aller + mastar örneğini bağlamdan kopuk değerlendirmeyin.

Temelin ötesinde: Daha ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrımları başlangıçta eksiksiz kullanmanız gerekmez. Önce olumlu, olumsuz ve soru cümlelerini rahatça kurun; ardından bu ayrımlara dönün.

Futur proche ile futur simple arasındaki fark

Futur simple, gelecek anlamını fiilin kendi çekimiyle veren zamandır. Örneğin partir “ayrılmak” fiilinden je partirai “ayrılacağım” elde edilir. İki yapı çoğu durumda aynı olayı anlatabilir; fark, olayın nasıl sunulduğunda yatar.

Fransızca	Türkçesi	Öne çıkan bakış
Je vais appeler le médecin.	Doktoru arayacağım.	Şimdi gündemde olan niyet veya hazırlık
J’appellerai le médecin demain.	Doktoru yarın arayacağım.	Gelecekte yapılacak işi bildirme; bağlama göre söz verme
Regarde ces nuages, il va pleuvoir.	Şu bulutlara bak, yağmur yağacak.	Şimdiki belirtilerden çıkarım
Il pleuvra demain.	Yarın yağmur yağacak.	Geleceğe ilişkin tahmini bildirme

Bu açıklamalar kesin sınırlamalar değildir. Her iki biçimle de plan, tahmin veya verilen söz anlatılabilir. Futur proche her zaman kesin, futur simple her zaman belirsiz demek değildir. Özellikle konuşma dilinde iki yapı arasında geniş bir ortak kullanım alanı vardır.

Geçmişte gerçekleşmek üzere olan olay

Aller geçmişte süren durumları anlatan imparfait çekimine getirildiğinde, geçmişte bir şeyin yapılmak üzere olduğu veya planlandığı anlatılabilir:

J’allais sortir quand tu as appelé. — “Sen aradığında dışarı çıkmak üzereydim.”

Buradaki allais, şimdiki zamandaki vais değildir. Dolayısıyla bu, temel futur proche kalıbının aynısı değil, onun geçmişe taşınmış yakın bir kullanımıdır. Cümle tek başına sonunda dışarı çıkılıp çıkılmadığını söylemez; bunu devamındaki olaylar belirler.

Olumsuzluğun kapsamı ve itiraz tonu

Olağan olumsuz yapı Je ne vais pas sortir — “Dışarı çıkmayacağım” biçimidir. Daha ileri metinlerde Je vais essayer de ne pas faire de bruit — “Gürültü yapmamaya çalışacağım” gibi cümleler de görürsünüz. Burada ne pas, çekimli aller çevresinde değil, faire önündedir; çünkü olumsuzlanan şey “çalışmak” değil, “gürültü yapmak”tır. Bunu başlangıç kuralını değiştiren bir istisna gibi değil, cümlede hangi işin olumsuzlandığıyla ilgili bir ayrım olarak düşünün.

Konuşma tonuyla yapı bir itiraza da dönüşebilir: Tu ne vas pas sortir comme ça ! — “Bu hâlde dışarı çıkacak değilsin ya!” Bu cümle yalnızca gelecek hakkında bilgi istemez; konuşan kişi karşısındakinin kararını uygunsuz bulur. Ton ve bağlam burada zaman anlamı kadar önemlidir.

Her aller + mastar düz bir gelecek anlatımı değildir

Ça va sans dire — “Söylemeye gerek yok” gibi yerleşmiş ifadelerde parçaları tek tek gelecek kalıbı olarak çözmek doğru sonuç vermez. Benzer şekilde N’allez pas croire que tout est facile — “Her şeyin kolay olduğunu sanmayın” ifadesindeki allez, bir uyarının parçasıdır. Bunlar temel kuralın günlük gelecek cümlelerinde işe yaramasını engellemez; yalnızca ileri düzeyde kalıplaşmış kullanımları ayrıca öğrenmek gerektiğini gösterir.

Çalışma önerileri

1. Planınızı üç biçimde söyleyin. Akşam için gerçek bir iş seçin ve olumlu, olumsuz, soru biçimlerini yazın: Je vais cuisiner — “Yemek yapacağım”; Je ne vais pas cuisiner — “Yemek yapmayacağım”; Est-ce que tu vas cuisiner ? — “Yemek yapacak mısın?” Sonra yalnızca kişiyi değiştirerek nous ve vous ile tekrarlayın. Böylece değişen parçanın aller olduğunu somut olarak görürsünüz.
2. Niyet ile belirtiyi ayırın. Bir kâğıdı ikiye bölün. Bir tarafa yarın yapmayı planladığınız üç işi, diğer tarafa gördüğünüz belirtilere dayanan üç tahmini yazın. “Telefonun şarjı bitecek”, “Yağmur yağacak” gibi tahminlerin de aynı yapıyla kurulabildiğini fark edin. Her cümlenin Türkçe karşılığını doğal biçimde yazın; hepsine “üzere” eklemeyin.
3. Sözcük sırasını kontrol edin. Yazdığınız cümlelerde çekimli aller biçiminin altını bir kez, mastarın altını iki kez çizin. Olumsuz cümlede ne … pas nereye geliyor? Me, te, se gibi küçük sözcükler hangi fiilin önünde? Son kontrolde şu dört noktaya bakın: özne var mı, aller doğru mu, ikinci fiil mastar mı, olumsuzluk doğru yerde mi?

İlgili konular

• Önce öğrenin: Aller fiili: gitmek — Yakın geleceği kurmak için gereken vais, vas, va, allons, allez, vont biçimlerini pekiştirin.
• Sonraki adım: Basit gelecek zaman — Geleceği tek fiil çekimiyle anlatmayı ve iki gelecek yapısının kullanım farklarını öğrenin.