Fransızcada aller: gitmek fiili ve yakın gelecek

Kısaca

Aller, “gitmek” anlamına gelen düzensiz bir fiildir: je vais, tu vas, il/elle va, nous allons, vous allez, ils/elles vont. Bir yerle kullanıldığında gitmeyi anlatır: Je vais au travail. — “İşe gidiyorum.” Ardından mastar, yani fiilin çekimsiz sözlük biçimi gelirse gelecek bir eylemi bildirir: Je vais manger. — “Yemek yiyeceğim.”

Genel bakış

Birine nereye gittiğini sormak, hafta sonu planından söz etmek, hatta “Nasılsınız?” demek için Fransızcada aller gerekir. Bu nedenle A1 düzeyinde öğrenilen temel fiillerden biridir. Ancak yazılışı -er ile bittiği hâlde düzenli -er fiilleri gibi çekilmez. Parler (“konuşmak”) için öğrendiğiniz ekleri aller üzerine yerleştirmek yerine, bu fiilin biçimlerini baştan öğrenmeniz gerekir.

Türkçede “gidiyorum” sözü hem kişiyi hem zamanı gösterir; “ben” demeden de kullanılabilir. Fransızcada ise olağan bir bildirme cümlesinde özne, yani işi yapanı gösteren sözcük, genellikle açıkça bulunur: Je vais. — “Gidiyorum.” Ayrıca Fransızcanın şimdiki zaman çekimi, bağlama göre Türkçedeki hem “gidiyorum” hem “giderim” anlamını karşılayabilir. Bu yüzden Je vais au travail cümlesinin en uygun çevirisini konuşmanın bağlamı belirler.

Önce fiilin şimdiki zaman biçimlerini ve bir yere gitmeyi öğrenin. Sonra aller + mastar yapısına geçin. Yazının ileri düzey bölümünde geçmiş zaman, emir biçimleri ve s’en aller gibi kullanımlar var; ilk çalışmada bunların hepsini üretmeniz gerekmiyor.

Nasıl kullanılır?

Şimdiki zaman çekimi

Çekim, fiilin kişiye ve zamana göre aldığı biçimdir. Aşağıdaki tabloda aller fiilinin şimdiki zaman çekimi yer alıyor.

Kişi	Fransızca	Türkçe karşılığı
Ben	je vais	gidiyorum / giderim
Sen	tu vas	gidiyorsun / gidersin
O, erkek	il va	gidiyor / gider
O, kadın	elle va	gidiyor / gider
Günlük konuşmada biz	on va	gidiyoruz / gideriz
Biz	nous allons	gidiyoruz / gideriz
Siz; tek kişiye saygılı hitap da olabilir	vous allez	gidiyorsunuz / gidersiniz
Onlar, erkekler veya karma grup	ils vont	gidiyorlar / giderler
Onlar, yalnızca kadınlar	elles vont	gidiyorlar / giderler

On, bağlama göre genel bir kişiyi de gösterebilir; günlük konuşmada çok sık “biz” anlamında kullanılır. Anlamı “biz” olsa bile fiil va olur: On va au cinéma. — “Sinemaya gidiyoruz.” Vous ise Türkçedeki “siz” gibi hem birden fazla kişiye hem de tek kişiye saygılı seslenmeye uygundur.

Biçimleri tek tek harflerden üretmeye çalışmayın. Je vais, tu vas, il va söz öbeklerini birlikte ezberleyin. Vais, vas, va aynı söylenmez: vais sonundaki ünlü, diğer ikisindeki a sesinden farklıdır. Buna karşılık vas sonundaki s, vont sonundaki t tek başlarına okunmaz. Nous allons ve vous allez söylenirken iki sözcük arasında /z/ sesi duyulur; buna liaison, yani sözcükler arasında ses bağlama denir.

Bir yere gitmek

Başlangıç kalıbı şudur: kişi + çekimli aller + gidilen yer. Türkçede “okul-a”, “iş-e” derken yönelme anlamını sözcüğün sonuna ekleriz. Fransızcada bu ilişki çoğunlukla yerin önüne gelen bir edatla, yani sözcükler arasında ilişki kuran kısa bir sözcükle gösterilir.

Yer adlarıyla à çok yaygındır, fakat her yerin önüne aynı biçim gelmez. Fransızcada le, la, les gibi, adın önünde kullanılan belirleyiciler vardır; bunlara artikel denir. À, bunların bazılarıyla birleşir.

Yapı ve örnek	Türkçesi	Açıklama
à Paris	Paris'e	Şehir adlarıyla genellikle à
à la gare	gara	à + la ayrı kalır
à l’école	okula	Ünlüyle başlayan sözcükten önce l’ kullanılır
au travail	işe	à + le birleşerek au olur
aux toilettes	tuvalete	à + les birleşerek aux olur
chez le médecin	doktora	Bir kişinin bulunduğu yere veya iş yerine giderken chez
chez moi	evime / kendi evime	Kişi bildiren sözcükle chez
en France	Fransa'ya	Dişil ülke adlarıyla genellikle en
au Canada	Kanada'ya	Ünsüzle başlayan eril ülke adlarıyla genellikle au
aux États-Unis	Amerika Birleşik Devletleri'ne	Çoğul ülke adıyla aux

Eril ve dişil, Fransızcada adların ait olduğu iki dil bilgisi grubudur; bir ülkenin gerçek bir cinsiyeti olduğunu anlatmaz. Ülke adlarıyla kullanılan edatlar ayrıca öğrenilir; örneğin ünlüyle başlayan eril ülke adlarında da genellikle en vardır: en Iran — “İran'a”. Başlangıçta sık kullandığınız yerleri tek parça hâlinde öğrenmek daha yararlıdır: au travail, à la maison, chez moi.

Ulaşım biçimi, gidilen yerden ayrı bir bilgidir: Je vais au travail en bus. — “İşe otobüsle gidiyorum.” En bus, en train, en voiture sırasıyla “otobüsle”, “trenle”, “arabayla” demektir; “yürüyerek” için à pied kullanılır. Aller tek başına yürümeyi belirtmez; taşıtla da gidilebilir.

Yakın gelecek: aller + mastar

Mastar, Türkçedeki “yemek, çalışmak, uyumak” gibi, henüz kişiye göre çekilmemiş fiil biçimidir. Fransızcada manger (“yemek”), travailler (“çalışmak”), dormir (“uyumak”) bu tür biçimlerdir.

Yakın gelecek kurmak için aller kişiye göre çekilir; yapılacak işi bildiren ikinci fiil mastar olarak kalır. Araya à konmaz.

Fransızca	Türkçe	Yapının işleyişi
Je vais manger.	Yemek yiyeceğim.	vais çekimli, manger mastar
Tu vas travailler.	Çalışacaksın.	vas çekimli, travailler mastar
Nous allons partir.	Ayrılacağız.	allons çekimli, partir mastar
Elles vont dormir.	Uyuyacaklar.	vont çekimli, dormir mastar

Buradaki aller, mutlaka bir yere hareket edildiği anlamına gelmez. Je vais dormir diyen biri yatağa doğru yürüdüğünü değil, uyuyacağını söylüyor olabilir. Bunu “Uyumaya gidiyorum” diye çevirmek bazı bağlamlarda uygun olsa da yapının genel anlamı “Uyuyacağım”dır.

“Yakın” sözüne de fazla takılmayın: Bu yapı yalnızca birkaç dakika sonra olacak işler için değildir. Bugünkü bir kararı, mevcut bir planı veya şu anki belirtilere dayanan bir beklentiyi anlatabilir: Nous allons déménager l’année prochaine. — “Gelecek yıl taşınacağız.” Zaman uzakta olsa bile plan bugünkü durumla bağlantılıdır.

Olumsuz cümleler

Standart olumsuzlukta ne … pas, çekimli fiilin çevresine gelir. Aller bir yere gitmeyi anlatsa da yakın gelecek kursa da bu temel yerleşim değişmez:

• Je ne vais pas au travail aujourd’hui. — “Bugün işe gitmiyorum.”
• Je ne vais pas travailler aujourd’hui. — “Bugün çalışmayacağım.”

İlk cümlede gidilen yer, ikinci cümlede yapılmayacak iş var. İkinci cümlede pas, mastardan sonra değil vais sonrasında durur. Türkçede olumsuzluğu fiilin içine eklediğimiz için Fransızcadaki iki parçalı yerleşime özellikle dikkat etmek gerekir.

Sorular

Günlük konuşmada sözcük sırasını değiştirmeden, sesinizi yükselterek soru sorabilirsiniz: Tu vas à la gare ? — “Gara mı gidiyorsun?” Est-ce que ile kurulan soru da yaygındır: Est-ce que vous allez partir ? — “Ayrılacak mısınız?” Burada est-ce que ayrıca çevrilecek bir bilgi eklemez; cümleyi soru yapar.

Öznenin fiilden sonra geldiği soru biçimleriyle de karşılaşırsınız: Où vas-tu ? — “Nereye gidiyorsun?” Fiille kişi sözcüğü arasındaki kısa çizgiye dikkat edin. Bunun günlük konuşmadaki karşılığı Tu vas où ? olabilir. Üçüncü tekil kişide iki ünlü arasına -t- eklenir: Où va-t-elle ? — “O nereye gidiyor?”

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde önce aller sonrasına bakın: Bir yer mi geliyor, yapılacak işi bildiren bir mastar mı, yoksa bir hâl durumu mu?

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Je vais au travail.	İşe gidiyorum.	au ile gidilen yer
Où vas-tu ?	Nereye gidiyorsun?	Soru sözcüğü başta
Nous allons à Paris.	Paris'e gidiyoruz.	Şehir adıyla à
Je vais manger.	Yemek yiyeceğim.	Yakın gelecek
Tu vas chez ta sœur ce soir ?	Bu akşam kız kardeşine mi gidiyorsun?	chez ile kişinin evine gitme
Elle va à l’école à pied.	O, okula yürüyerek gidiyor.	Yer ve ulaşım biçimi
Vous allez en France cet été ?	Bu yaz Fransa'ya mı gidiyorsunuz?	Ülke adı ve gelecek zaman bağlamı
Ils vont au marché le samedi.	Cumartesileri pazara giderler.	Alışkanlık anlatan şimdiki zaman
On va prendre un café ?	Bir kahve içelim mi?	Günlük konuşmada ortak öneri
Nous n’allons pas sortir ce soir.	Bu akşam dışarı çıkmayacağız.	Olumsuz yakın gelecek
Regarde les nuages : il va pleuvoir.	Bulutlara bak: Yağmur yağacak.	Şu anki belirtilere dayalı beklenti
Comment allez-vous ?	Nasılsınız?	Sağlık veya genel durum sorma
Ça va mieux aujourd’hui.	Bugün durum daha iyi.	Durumun gidişi
Vous allez aller chez le médecin demain.	Yarın doktora gideceksiniz.	Yakın gelecekte gitmek

Son örnekteki allez aller bir yazım yanlışı değildir. İlk fiil geleceği kurar, ikinci fiil “gitmek” anlamını taşır. Aynı sözcüğün iki farklı biçimde görünmesi Türkçeye aktarılırken kaybolur: “gideceksiniz”.

Sık yapılan hatalar

1. Düzenli -er çekimini uygulamak

• Yanlış: Je alle au travail.
• Doğru: Je vais au travail. — “İşe gidiyorum.”
• Neden? Aller düzensizdir. Sözlük biçiminin sonundaki -er, düzenli çekim yapacağınızı garanti etmez. Fiili kişi sözcükleriyle birlikte öğrenin.

2. İki fiili birden çekmek

• Yanlış: Nous allons mangeons.
• Doğru: Nous allons manger. — “Yemek yiyeceğiz.”
• Neden? Kişi ve zaman bilgisi allons üzerindedir. İkinci fiil manger olarak, yani mastar biçiminde kalır. Aller sonrasında mastar geliyorsa araya ayrıca à da eklenmez.

3. Artikel birleşmesini unutmak

• Yanlış: Je vais à le travail.
• Doğru: Je vais au travail. — “İşe gidiyorum.”
• Neden? À + le, au olur; à + les, aux olur. Fakat à la birleşmez: Je vais à la gare. — “Gara gidiyorum.”

4. Türkçedeki gibi özneyi düşürmek

• Yanlış: Vais à Paris. — “Paris'e gidiyorum” demek isterken.
• Doğru: Je vais à Paris. — “Paris'e gidiyorum.”
• Neden? Normal bildirme cümlesinde je gerekir. Emir cümlelerinde özne söylenmemesi ayrı bir konudur; ileri düzey bölümünde buna değiniliyor.

5. Yakın gelecekte olumsuzluğu yanlış yere koymak

• Yanlış: Je vais ne pas sortir ce soir. — Olağan biçimde “Bu akşam dışarı çıkmayacağım” demek isterken.
• Doğru: Je ne vais pas sortir ce soir. — “Bu akşam dışarı çıkmayacağım.”
• Neden? Bu anlamdaki standart olumsuz yakın gelecekte ne … pas, çekimli vais çevresindedir. Mastarın kendi olumsuzluğunun bulunduğu başka yapıları bu başlangıç kalıbıyla karıştırmayın.

6. Her “gitmek” için aller seçmek

• Uygun olmayan seçim: Je vais ! — Vedalaşıp “Ben gidiyorum!” demek isterken, başka bağlam vermeden.
• Daha doğal: Je m’en vais ! veya Je pars ! — “Ben gidiyorum!”
• Neden? Aller genellikle varış yönünü öne çıkarır; partir ayrılmayı anlatır. S’en aller ise “çekip gitmek, ayrılmak” anlamında kullanılan ayrı bir kalıptır. Türkçede “gitmek” bu ayrımları tek başına karşılayabilir.

Kullanım notları

“Nasılsın?” sorusunda aller

Comment ça va ? — “Nasılsın? / Durum nasıl?” ve Ça va ? — “İyi misin? / Her şey yolunda mı?” çok yaygındır. Yanıtta Ça va bien, merci. — “İyiyim, teşekkürler.” veya Je vais bien. — “İyiyim.” denebilir. Daha saygılı hitapta Comment allez-vous ? kullanılır.

Bu cümlelerde bir yere gitmek söz konusu değildir. Türkçede “İşler nasıl gidiyor?” sorusundaki “gitmek” benzer bir çağrışım verebilir. Ça sözcüğü “bu/şu” gibi bir şeyi veya genel durumu gösterir; va, buna uygun tekil fiil biçimidir.

Konuşma dili ile yazı dili

Günlük konuşmada olumsuzluğun ne parçası sıkça duyulmaz: Je vais pas sortir. — “Dışarı çıkmayacağım.” Bunu duyduğunuzda tanıyın; fakat başlangıçta yazarken Je ne vais pas sortir biçimini kullanın. Bu, özellikle resmî yazışmalarda güvenli seçimdir.

On va günlük konuşmada çok doğaldır; nous allons ise hem doğrudur hem de yazıda ve daha özenli konuşmada yaygındır. Bunları “biri doğru, diğeri yanlış” diye ayırmayın. Ortama ve kiminle konuştuğunuza göre seçim yapılır.

Aller ile venir arasındaki fark

Venir, “gelmek” demektir. Türkçede telefondaki kişiye “Sana geliyorum” diyebiliriz. Fransızcada da hareket karşıdaki kişiye doğru düşünülüyorsa Je viens chez toi. — “Sana geliyorum.” denebilir. Je vais chez toi ise “Senin evine gidiyorum” diye varış yerini anlatır. Bakış açısını düşünmek, Türkçedeki her “gelmek” veya “gitmek” sözcüğünü otomatik olarak tek bir Fransızca fiille değiştirmekten daha güvenlidir.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölüm A1 için ezber listesi değildir. Temel je vais ve je vais manger ayrımı yerleştiğinde, aşağıdaki biçimler okurken ve dinlerken yolunuzu bulmanızı sağlar.

Yakın gelecek ile diğer gelecek anlatımları

Je vais partir demain — “Yarın ayrılacağım” cümlesi, mevcut bir planı veya bugünkü duruma bağlı geleceği öne çıkarabilir. Je partirai demain — yine “Yarın ayrılacağım” — başka bir gelecek zaman çekimidir; Fransızcada buna futur simple denir. Aralarındaki fark yalnızca “yakın zaman / uzak zaman” değildir. Bağlam, konuşanın bakış açısı ve anlatım tercihi de önemlidir.

Şimdiki zaman da plan anlatabilir: Je pars demain. — “Yarın ayrılıyorum.” Aynı biçimde Nous allons à Paris demain cümlesi, aller sonrasında mastar bulunmasa da “Yarın Paris'e gidiyoruz” anlamına gelir. Gelecek zaman anlamı taşıyan her cümle, dil bilgisi bakımından aller + mastar yapısı değildir.

Diğer zamanlarda aller

Şimdiki zamanda farklı kökler gördüğünüz gibi, başka zamanlarda da farklı biçimler vardır. Aşağıdaki tablo sık rastlanan biçimleri tanımak içindir.

Kullanım	Fransızca örnek	Türkçesi
Tamamlanmış geçmiş olay	Je suis allé au marché.	Pazara gittim.
Geçmişte alışkanlık	J’allais au marché chaque samedi.	Her cumartesi pazara giderdim.
Gelecek zaman	J’irai au marché demain.	Yarın pazara gideceğim.
Bir koşula bağlı durum	J’irais avec toi si je pouvais.	Elimden gelse seninle giderdim.
Geçmişte yapılması düşünülen iş	J’allais sortir quand tu as appelé.	Sen aradığında dışarı çıkmak üzereydim.

Je suis allé yapısında suis, zamanı kurmaya yardım eden être fiilinin biçimidir; bu göreve yardımcı fiil denir. Allé ise burada geçmiş zaman yapımında kullanılan fiil biçimidir; buna geçmiş zaman ortacı denir. Aller, bu geçmiş zaman yapısında avoir değil être alır.

Allé, özneye göre yazıda değişir: Erkek bir konuşan Je suis allé, kadın bir konuşan Je suis allée der — ikisi de “Gittim” anlamındadır. Erkek veya karma bir grup için Ils sont allés; yalnız kadınlardan oluşan bir grup için Elles sont allées kullanılır — “Gittiler.” Bu ekler temel çekimin değil, geçmiş zaman uyumunun parçasıdır.

J’allais sortir örneğinde ise aller geçmişteki bir bakış noktasından geleceğe yönelir: O anda planlanan veya başlamak üzere olan iş anlatılır. Cümlenin kendisi, o işin sonunda gerçekleştiğini garanti etmez.

Emir ve öneri biçimleri

Emir kipi, birinden bir şey yapmasını istemek için kullanılan fiil biçimidir. Aller için temel biçimler va, allons, allez olur:

• Va à la maison. — “Eve git.”
• Allons au cinéma ! — “Sinemaya gidelim!”
• Allez tout droit. — “Dümdüz gidin.”

Burada özne söylenmez. Tu vas bildirme cümlesinde s ile yazılırken emir biçimi va olur. Ancak Vas-y ! — “Haydi! / Git!” kalıbında s geri gelir. Buradaki y, daha önce belirtilen bir yeri veya gidilecek yönü karşılayabilen bir sözcüktür.

Allez ! bazen doğrudan gitme emri değildir; “Haydi!” diyerek teşvik eder. Böyle kalıpların anlamını yalnız sözlük karşılığından değil, durumdan ve ses tonundan çıkarın.

Y aller ve s’en aller

Y, yerin adını tekrar etmemenizi sağlar: Tu vas à la gare ? — Oui, j’y vais. — “Gara mı gidiyorsun? — Evet, oraya gidiyorum.” Türkçede ikinci yanıtta yalnız “Gidiyorum” diyebilsek de Fransızcada yer bilgisi sıkça y ile korunur. Gelecek yapısında bu sözcük, ilgili olduğu mastardan önce gelir: Je vais y aller. — “Oraya gideceğim.”

S’en aller, ayrılmayı anlatan bir kalıptır. Je m’en vais — “Gidiyorum / ayrılıyorum”, nous nous en allons — “Gidiyoruz / ayrılıyoruz” biçimlerini bir bütün olarak öğrenmek yararlıdır. Olumsuzu Je ne m’en vais pas. — “Gitmiyorum.” olur. İlk aşamada kalıbın içindeki her sözcüğe ayrı bir Türkçe karşılık aramak yerine, bütünün anlamına odaklanın.

İstek ve gereklilik bildiren yapılarda

Bazı yapılarda şimdiki zamanın va biçimi yerine aille gibi farklı biçimler görülür: Il faut que j’aille chez le médecin. — “Doktora gitmem gerekiyor.” Bu, Fransızcada subjonctif denen; gereklilik, istek veya değerlendirme gibi bağlamlarda kullanılan bir fiil kipidir. Tam çekimi que j’aille, que tu ailles, qu’il/elle aille, que nous allions, que vous alliez, qu’ils/elles aillent biçimindedir. Başlangıçtaki que, bu örnekte iki cümle parçasını birbirine bağlar.

A1 düzeyinde bu biçimleri günlük üretiminize katmanız şart değildir. Ancak aller fiilinin yalnız vais ve allons biçimlerinden oluşmadığını bilmek, ileride aynı fiili tanımanızı kolaylaştırır.

Çalışma önerileri

1. Yer ve eylem çiftleri kurun. Aynı kişiyle iki cümle söyleyin: Je vais à la gare — “Gara gidiyorum”; Je vais prendre le train — “Trene bineceğim.” Sonra nous ve elles ile tekrarlayın. Böylece gerçek gitme anlamıyla gelecek kurma görevini birbirinden ayırırsınız.
2. Kendi haftanızdan üç plan yazın. Bir cümlede şehir veya yer, birinde aller + mastar, birinde olumsuzluk kullanın. Her cümlede “Çekimli fiilim hangisi? İkinci fiil varsa mastar olarak kalmış mı?” diye kontrol edin. Yerleri de au travail, chez moi gibi bütün hâlinde not alın.
3. Kısa bir soru-cevap çalışması yapın. Tu vas où ? — “Nereye gidiyorsun?” ve Qu’est-ce que tu vas faire ? — “Ne yapacaksın?” sorularına farklı cevaplar verin. Çekimlerin sesini güvenilir bir ses kaydından dinleyip özellikle vais / vas ve nous allons / vous allez ayrımlarını tekrar edin.

İlgili konular

• Önceki adım: Düzenli -er fiilleri — Düzenli çekim mantığını öğrenin; ardından aller fiilinin neden ayrı ele alınması gerektiğini karşılaştırın.
• Sonraki adım: Yakın gelecek — Aller + mastar yapısını planlar, beklentiler, olumsuzluk ve sorularla daha ayrıntılı çalışın.