Fransızcada avoir fiili: çekimi ve kullanımı

Kısaca

Fransızca avoir, temel olarak “sahip olmak” anlamına gelir; günlük Türkçede çoğu zaman “var” ile karşılanır. Şimdiki zaman çekimi j’ai, tu as, il/elle/on a, nous avons, vous avez, ils/elles ont biçimindedir. Ancak kullanım alanı sahiplikle sınırlı değildir: J’ai faim “Açım”, J’ai vingt ans “Yirmi yaşındayım”, J’ai besoin d’aide ise “Yardıma ihtiyacım var” demektir.

Genel bakış

Türkçede “Bir kardeşim var”, “Üşüyorum” ve “Haklısın” derken birbirinden oldukça farklı yapılar kullanırız. Fransızcada bu üç düşünceyi de aynı fiille anlatabiliriz: J’ai un frère, J’ai froid, Tu as raison. Bu yüzden avoir fiilini yalnızca sözlükteki “sahip olmak” karşılığıyla öğrenmek yeterli olmaz. Fiilin hangi kelimelerle birlikte kullanıldığını da öğrenmek gerekir.

A1 düzeyinde ilk öğrenilen fiillerden biri olan avoir, düzensizdir; yani biçimleri, genel bir çekim kuralından düzenli olarak türetilemez. Burada çekim, fiilin kişiye ve zamana göre değişmesi demektir. Öncelikle günlük konuşmalarda kullanılan altı temel biçimi ve birkaç sık kalıbı öğrenmek yeterlidir. Fiilin geçmiş zaman kurmadaki görevini ve daha ileri kullanımlarını sonraki bölümde ayrıca ele alacağız.

Türkçe konuşanlar için önemli bir başka fark da öznenin, yani cümlede sözünü ettiğimiz kişinin veya şeyin, Fransızcada genellikle açıkça belirtilmesidir. Türkçedeki “İki çocuğum var” ifadesinde “ben” demeyiz; Fransızcada ise J’ai deux enfants deriz. Tek başına ai deux enfants normal bir bağımsız cümle değildir.

Yapı ve temel kurallar

Şimdiki zaman çekimi

Avoir, fiilin mastar biçimidir; mastar, Türkçedeki “olmak, yapmak” gibi kişiye göre çekilmemiş sözlük biçimi demektir. Fransızcadaki présent zamanı, bağlama göre Türkçenin şimdiki zamanıyla, geniş zamanıyla veya “var” yapısıyla karşılanabilir.

Fransızca	Türkçe karşılığı
j’ai	benim var / sahibim
tu as	senin var / sahipsin
il a	onun var / sahip; erkek için
elle a	onun var / sahip; kadın için
on a	günlük konuşmada bizim var; bağlama göre insanın var
nous avons	bizim var / sahibiz
vous avez	sizin var / sahipsiniz
ils ont	onların var; erkeklerden oluşan veya karma grup
elles ont	onların var; yalnızca kadınlardan oluşan grup

Tablodaki Türkçe karşılıklar yalnızca sahiplik anlamını gösterir. J’ai faim ifadesini “Açlığım var” diye çevirmek yerine doğal Türkçeyle “Açım” diye anlarız. Bu nedenle çekimi öğrenirken her biçimi anlamlı bir cümleye yerleştirmek daha yararlıdır.

Je, ünlüyle başlayan ai önünde j’ olur: j’ai, je ai değil. Buna ünlü düşmesi denir; iki ünlünün yan yana gelmesini önlemek için ilk kelimenin son ünlüsü yazıda kesmeyle değiştirilir. Tu as ise bu şekilde kısalmaz; standart yazıda t’as kullanılmaz.

Tu, yakın olduğunuz tek kişiye hitap eder. Vous, birden fazla kişiye veya saygılı biçimde hitap edilen tek kişiye yöneliktir. Her iki durumda da vous avez kullanılır. Günlük konuşmada on, sık sık “biz” anlamına gelir; buna rağmen fiil avons değil, a biçiminde kalır: On a le temps — “Vaktimiz var.”

Sahiplik ve kişinin yanında bulunan şeyler

En temel yapı şudur: kişi + avoir + sahip olunan şey.

• J’ai un vélo. — Bir bisikletim var.
• Elle a deux sœurs. — Onun iki kız kardeşi var.
• Vous avez votre passeport ? — Pasaportunuz yanınızda mı?

Son örnekte pasaportun kime ait olduğundan çok, o anda kişinin yanında bulunup bulunmadığı sorulur. Avoir, bağlama göre “var”, “yanında bulunmak” veya “bir özelliği bulunmak” anlamına gelebilir: Il a les yeux verts — “Onun gözleri yeşil.”

Türkçede “bir” demeden “Arabam var” diyebiliriz. Fransızcada tekil bir nesneden söz ederken genellikle un veya une gerekir: J’ai une voiture. Bunlar bir ismin önünde kullanılan ve burada “bir” anlamını veren tanımlıklardır; isim de kişi, eşya veya kavram adı olan kelimedir. Hangi tanımlığın kullanılacağı, ismin Fransızcadaki dilbilgisel cinsiyetine bağlıdır.

Yaş söylerken

Fransızcada yaş, avoir + sayı + ans yapısıyla söylenir. An, “yıl” anlamındadır; sayı birden büyükse ans yazılır.

• J’ai trente ans. — Otuz yaşındayım.
• Ma fille a un an. — Kızım bir yaşında.
• Quel âge as-tu ? — Kaç yaşındasın?
• Quel âge avez-vous ? — Kaç yaşındasınız?

Türkçedeki “yaşındayım” ifadesinden hareketle Fransızcada “olmak” anlamındaki être fiilini seçmeyin. Ayrıca sayının ardından ans kelimesini söyleyin; J’ai trente, tek başına normal bir yaş bildirme cümlesi değildir.

Bedensel durumlar, duygular ve değerlendirmeler

Aşağıdaki kalıpları parça parça çevirmek yerine bir bütün olarak öğrenin. Kalıpların içindeki kelimeler genellikle önlerine un, une veya de la almadan kullanılır.

Fransızca kalıp	Türkçe anlamı
avoir faim	aç olmak / acıkmak
avoir soif	susamış olmak / susamak
avoir froid	üşümek
avoir chaud	sıcaklamak / sıcaktan bunalmak
avoir peur	korkmak
avoir raison	haklı olmak
avoir tort	haksız olmak / yanılmak
avoir besoin de	ihtiyacı olmak
avoir sommeil	uykusu gelmek
avoir envie de	canı istemek / yapmak istemek

J’ai froid, kişinin hissettiği soğuğu anlatır: “Üşüyorum.” Havanın soğuk olduğunu söylemek için Il fait froid kullanılır. Benzer biçimde J’ai chaud “Sıcakladım”, Il fait chaud ise “Hava sıcak” demektir. Kişinin bedensel hissi ile dışarıdaki hava durumunu birbirinden ayırın.

Avoir raison ve avoir tort, bir düşünce veya değerlendirme hakkında kullanılır. Tu as raison “Haklısın” demektir. J’ai tort ise bağlama göre “Haksızım” veya “Yanılıyorum” anlamına gelir; kişinin ahlaken kötü olduğunu söylemez.

İhtiyacın veya korkunun konusunu belirtmek

Avoir besoin de yapısında de, ardından gelen kelimeyi bu kalıba bağlayan edattır; edat, kelimeler arasında ilişki kuran kısa sözcük demektir. Türkçedeki “-e ihtiyacım var” yapısının Fransızca karşılığını kelime kelime kurmak yerine besoin de ikilisini birlikte hatırlayın.

• Nous avons besoin d’aide. — Yardıma ihtiyacımız var.
• J’ai besoin de repos. — Dinlenmeye ihtiyacım var.
• Elle a besoin de dormir. — Onun uyumaya ihtiyacı var.

De, ünlü önünde d’ olur: d’aide. Belirli bir şeyden söz ederken de + le, du; de + les ise des olur: J’ai besoin du dictionnaire — “Sözlüğe ihtiyacım var.” Burada belirli bir sözlük kastedilir.

Korkunun neyle ilgili olduğunu da de ile söyleyebiliriz: J’ai peur du chien — “Köpekten korkuyorum”; Elle a peur de tomber — “Düşmekten korkuyor.” İstek anlatan avoir envie de de benzer biçimde kullanılır: J’ai envie de sortir — “Canım dışarı çıkmak istiyor.”

Olumsuz cümle kurmak

Standart yazı dilinde olumsuzluk ne … pas ile kurulur. Ne, ünlü önünde n’ olur; bu iki parça çekimli fiili çevreler.

• Je n’ai pas faim. — Aç değilim.
• Elle n’a pas peur. — O korkmuyor.
• Nous n’avons pas besoin d’aide. — Yardıma ihtiyacımız yok.

Sahiplik bildiren sıradan bir olumsuz cümlede un, une ve çoğul belirsizlik bildiren des, genellikle de / d’ olur:

• J’ai une voiture. — Arabam var.
• Je n’ai pas de voiture. — Arabam yok.
• Ils ont des enfants. — Onların çocukları var.
• Ils n’ont pas d’enfants. — Onların çocuğu yok.

Bu değişiklik her tanımlık için geçerli değildir: Je n’ai pas le temps — “Vaktim yok.” Burada le korunur. “Bir değil, iki” gibi açık bir karşılaştırma yapıldığında da un kalabilir: Je n’ai pas un frère, j’ai deux frères — “Bir erkek kardeşim değil, iki erkek kardeşim var.”

Soru sormak

Aynı soruyu üç farklı biçimde duyabilirsiniz:

Fransızca	Türkçe	Kullanım
Tu as faim ?	Aç mısın?	Günlük konuşmada tonlamayla soru
Est-ce que tu as faim ?	Aç mısın?	Yaygın ve açık soru yapısı
As-tu faim ?	Aç mısın?	Özne ile fiilin yer değiştirdiği biçim; yazıda daha sık

Son biçimde fiil ile kişi bildiren kelime arasına kısa çizgi konur. Il, elle ve on ile, a biçiminden sonra ek bir t yazılır: A-t-elle faim ? — “O aç mı?” Buradaki t bir anlam taşımaz; söyleyişte bağlantı sağlar. Ont-ils faim ? — “Onlar aç mı?” sorusunda ise ayrıca t eklenmez.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde aynı fiilin Türkçede neden hep aynı kelimeyle karşılanmadığına dikkat edin.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
J’ai faim. On mange ?	Açım. Yemek yiyelim mi?	Bedensel durum
Tu as soif ? Il y a de l’eau.	Susadın mı? Su var.	Kişinin ihtiyacı ve ortamda bulunan şey
Quel âge as-tu ?	Kaç yaşındasın?	Yaş sorusu
Ma sœur a vingt-deux ans.	Kız kardeşim yirmi iki yaşında.	Yaş söylerken avoir
Nous avons besoin d’aide.	Yardıma ihtiyacımız var.	Besoin de kalıbı
Ils ont raison.	Onlar haklı.	Değerlendirme
Vous avez une réservation ?	Rezervasyonunuz var mı?	Otelde veya restoranda
J’ai froid. Tu peux fermer la fenêtre ?	Üşüyorum. Pencereyi kapatabilir misin?	Kişinin hissettiği soğuk
Elle a chaud après la promenade.	Yürüyüşten sonra sıcakladı.	Kişinin hissettiği sıcaklık
Les enfants ont peur du chien.	Çocuklar köpekten korkuyor.	Korkunun konusu de ile bağlanır
On a le temps de prendre un café.	Bir kahve içmeye vaktimiz var.	On, “biz” anlamında
Je n’ai pas de monnaie.	Bozuk param yok.	Olumsuz sahiplik
Tu as tort, le magasin est ouvert.	Yanılıyorsun, mağaza açık.	Bir düşüncenin yanlış olduğunu belirtme
J’ai besoin de partir maintenant.	Şimdi gitmem gerekiyor.	İhtiyacı bir eylemle açıklama

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki anlatımı doğrudan aktarmak

• Yanlış: Je suis faim.
• Doğru: J’ai faim. — Açım.
• Neden? Türkçede “açım” desek de Fransızcada bu anlam avoir faim kalıbıyla kurulur. Aynı durum soif, froid, chaud ve peur için de geçerlidir. Bu, bütün durumların avoir ile anlatıldığı anlamına gelmez: Je suis fatigué — “Yorgunum” ifadesinde être kullanılır.

2. Yaşı être ile söylemek

• Yanlış: Je suis vingt ans.
• Doğru: J’ai vingt ans. — Yirmi yaşındayım.
• Neden? Yaş bildirmek için avoir gerekir. Fiili değiştirirken yaş birimi olan ans kelimesini de unutmayın.

3. Kişiyi değiştirip fiili aynı bırakmak

• Yanlış: Nous ont faim.
• Doğru: Nous avons faim. — Açız.
• Neden? Ont, ils/elles ile; avons, nous ile kullanılır. On ile nous anlamca yakın olabilir, fakat çekimleri aynı değildir: On a faim — “Açız.”

4. Besoin sonrasında de kullanmamak

• Yanlış: J’ai besoin aide.
• Doğru: J’ai besoin d’aide. — Yardıma ihtiyacım var.
• Neden? Kalıbın tamamı avoir besoin de biçimindedir. Aide ünlüyle başladığı için de, d’ olur.

5. Olumsuz sahiplikte une biçimini korumak

• Yanlış: Je n’ai pas une voiture. — Sıradan biçimde “Arabam yok” denmek istendiğinde.
• Doğru: Je n’ai pas de voiture. — Arabam yok.
• Neden? Bir şeyin hiç bulunmadığını söylerken belirsiz tanımlık genellikle de olur. “Bir değil, iki” gibi sayıyı karşılaştıran özel bağlamlar farklıdır.

6. Türkçedeki gibi özneyi düşürmek

• Yanlış: Ai un rendez-vous.
• Doğru: J’ai un rendez-vous. — Randevum var.
• Neden? Normal bir bildirme cümlesinde Fransızca özneyi ister. Türkçede kişi bilgisi eklerden veya bağlamdan anlaşılabildiği için bu küçük kelimeyi atlamak kolaydır.

Kullanım notları

Yazıda görünen, konuşmada duyulmayan ayrımlar

Tu as ile il a içindeki as ve a aynı duyulur; sondaki s okunmaz. Ils ont ve elles ont söylenirken ise kelimeler arasında bir z sesi duyulur. Bu, bağlantı, Fransızca adıyla liaison, örneğidir: Normalde okunmayan son ünsüz, ardından gelen ünlü önünde duyulur. Nous avons ve vous avez ifadelerinde de bu bağlantı vardır.

Ils ont — “Onların var” ile ils sont — “Onlar …” arasındaki farkı ayrıca çalışın. Birincide bağlantı z, ikincide s sesidir. Bu iki kısa yapı, farklı fiillere aittir ve aynı anlama gelmez.

Günlük konuşma ve standart yazı

Konuşmada Je n’ai pas faim yerine J’ai pas faim — “Aç değilim” duyabilirsiniz; ne çoğu zaman düşer. Benzer biçimde Tu as faim ?, samimi konuşmada T’as faim ? olarak duyulabilir. Bunları tanımak yararlıdır, fakat standart yazıda ne parçasını ve tu as biçimini koruyun.

Kalıpları güçlendirmek

“Çok açım” demek için J’ai très faim, “Çok korkuyorum” demek için J’ai très peur kullanılır. Türkçede her ikisinde de “çok” desek de Fransızcada her kelimeyi beaucoup ile güçlendiremeyiz. Bu temel kalıpları très faim, très soif, très froid, très chaud olarak öğrenmek daha güvenlidir.

Besoin ile ise J’ai vraiment besoin de repos — “Gerçekten dinlenmeye ihtiyacım var” gibi bir ifade kullanabilirsiniz. Amaç tek bir “çok” karşılığını her yere yerleştirmek değil, sık kullanılan kelime birlikteliklerini tanımaktır.

Temelin ötesinde: ileride karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları A1 düzeyinde hemen üretmeniz gerekmez. Temel çekimi öğrendikten sonra, okurken ve dinlerken bu biçimleri tanımaya başlayabilirsiniz.

Diğer zamanlarda avoir

Kalıbın anlamı aynı kalırken zamanı değişebilir. Örneğin açlık, ihtiyaç veya sahiplik geçmişte de anlatılabilir.

Fransızca	Türkçe	İşlev
J’avais faim.	Açtım.	Geçmişte süren bir durumu anlatma
J’ai eu peur.	Korktum.	Geçmişte yaşanan korkuyu anlatma
Nous aurons besoin d’aide.	Yardıma ihtiyacımız olacak.	Gelecek zaman
Vous auriez un stylo ?	Acaba kaleminiz var mı?	Daha dolaylı, nazik soru

Bu örneklerde avais, eu, aurons ve auriez, ayrı fiiller değil, avoir fiilinin farklı biçimleridir. Özellikle eu, yazılışından kolayca tahmin edilmeyen bir biçimdir; okunuşu Fransızcadaki u sesidir.

Yardımcı fiil olarak avoir

Yardımcı fiil, başka bir fiille birleşerek bir zaman veya yapı kuran fiildir. Avoir, Fransızcanın sık kullanılan geçmiş zamanı passé composé içinde bu görevi üstlenir. Yapı, avoir fiilinin çekimi + geçmiş ortaç biçimindedir. Geçmiş ortaç, fiilin burada mangé, fini, vu gibi görülen ve birleşik zaman kurmaya yarayan özel biçimidir.

• J’ai mangé. — Yemek yedim.
• Nous avons fini. — Bitirdik.
• Elle a eu peur. — O korktu.

İlk iki cümlede avoir, “sahip olmak” diye çevrilmez; geçmiş zamanı kurar. Üçüncü cümlede a yardımcı fiildir, eu ise asıl anlamı taşıyan avoir fiilinin geçmiş ortacıdır. Böylece aynı fiil iki ayrı görevde bir araya gelir.

Her fiil bu geçmiş zamanı avoir ile kurmaz; bazıları être kullanır. Ayrıca avoir ile kurulan yapılarda geçmiş ortaç, sırf özne kadın veya çoğul diye değişmez: Elle a mangé — “O yemek yedi.” Daha ileri düzeyde, doğrudan nesne, yani eylemin doğrudan yöneldiği kişi veya şey, fiilden önce gelirse uyum görülebilir: Les lettres que j’ai écrites — “Yazdığım mektuplar.” Bu ayrıntı, temel sahiplik çekiminin değil, geçmiş zaman konusunun devamıdır.

Avoir ile il y a aynı şey değildir

Türkçedeki “var” iki farklı soruya cevap verebilir: “Kimin var?” ve “Bir yerde ne var?” Fransızca bunları çoğunlukla ayırır.

• J’ai un livre. — Bir kitabım var.
• Il y a un livre sur la table. — Masanın üzerinde bir kitap var.

İlk cümle kişiye bağlı sahiplik, ikincisi bir yerde bulunma bildirir. Il y a, çoğul bir şeyden söz ederken de aynı kalır: Il y a trois livres — “Üç kitap var.” J’ai trois livres ise “Üç kitabım var” demektir.

Daha ileri biçimler ve anlam tuzakları

Aie confiance ! — “Kendine güven!” ve N’ayez pas peur ! — “Korkmayın!” ifadelerinde emir kipi vardır; emir kipi, istek veya yönlendirme bildiren biçimdir. Avoir fiilinin bu biçimleri aie, ayons, ayez şeklindedir. Günlük çekimden farklı göründükleri için onları tanımak yararlıdır.

Bien que j’aie peur, je continue — “Korksam da devam ediyorum” cümlesindeki aie ise dilek-şart kipi olarak da adlandırılan subjonctif biçimidir. Bu kip, belirli bağlaçlardan sonra veya istek, duygu ve gereklilik anlatan yapılarda kullanılır. J’ai ile que j’aie yazılışta farklıdır; başlangıçta bu farkı tanımanız yeterlidir.

Son olarak, avoir à + mastar ihtiyaçtan çok yapılması gereken işi anlatır: J’ai trois messages à envoyer — “Göndermem gereken üç mesaj var.” Bunu avoir besoin de ile karıştırmayın. J’ai besoin de partir kişisel ihtiyaç veya zorunluluk hissini, J’ai un travail à terminer — “Bitirmem gereken bir iş var” ise yapılacak işi öne çıkarır.

Çalışma önerileri

1. Türkçedeki farklı anlatımları aynı fiile bağlayın. “Üşüyorum”, “İki kardeşim var”, “Haklıyım” ve “Yardıma ihtiyacım var” yazın. Karşılarına sırasıyla J’ai froid, J’ai deux frères, J’ai raison, J’ai besoin d’aide koyun. “İki kardeş” örneğinde Fransızca cümlenin iki erkek kardeşi anlattığını unutmayın. Sonra bütün cümleleri nous ile yeniden kurun.
2. Tek cümleyi üç biçime dönüştürün. Tu as une voiture — “Araban var” cümlesinden Tu as une voiture ? — “Araban var mı?” ve Tu n’as pas de voiture — “Araban yok” biçimlerini üretin. Ardından aynı çalışmayı faim ile yapın; orada neden de eklenmediğini kalıptan hareketle açıklayın.
3. Kısa bir günlük konuşmayı sesli prova edin. Önce yaşınızı, sonra o anki bir ihtiyacınızı ve yanınızda bulunan bir şeyi söyleyin. Kaydınızı dinlerken özellikle j’ai, nous avons ve ils ont ifadelerinin tek bir akış halinde söylenmesine dikkat edin. Çalışmayı yalnızca tabloyu okumakla sınırlamayın; her biçimi gerçek bir bilgi vermek için kullanın.

İlgili konular

• Önce öğrenin: Özne zamirleri — je, tu, on ve diğer kişi bildiren kelimelerle doğru çekimi seçmek için.
• Karşılaştırın: Il y a ile varlık ve bulunma — Türkçedeki “var” ifadesinin sahiplikten farklı kullanımını öğrenmek için.
• Sonraki adım: Passé composé ile geçmiş zaman — avoir fiilini geçmiş zamanı kuran yardımcı fiil olarak kullanmak için.