Fransızcada il y a: var, yok ve var mı?

Kısaca

Fransızcada il y a, bir şeyin var olduğunu veya bir yerde bulunduğunu anlatır: Il y a un problème. — “Bir sorun var.” Ardından tek bir şey de birçok şey de gelse kalıp değişmez. “Yok” demek için çoğunlukla il n’y a pas de, “var mı?” diye sormak için est-ce qu’il y a… ? kullanılır.

Genel bakış

Türkçede “Evde ekmek var”, “Burada tuvalet yok”, “Yakında eczane var mı?” gibi cümleleri gün boyunca kullanırız. Fransızcada bu ihtiyaçların büyük bölümünü il y a karşılar. Bir mekânı tanıtırken, bir sorunu bildirirken, bir etkinlikten söz ederken veya alışverişte bir ürünün bulunup bulunmadığını sorarken bu yapıyla karşılaşırsınız. Bu nedenle A1 düzeyinde öğrenilen en kullanışlı kalıplardan biridir.

Türkçe konuşanlar için anlamı oldukça tanıdıktır; asıl fark, cümleyi kurma biçimindedir. Türkçede “Masada iki kitap var” derken “var”ın önüne kişi bildiren bir sözcük koymayız. Fransızcada ise il y a bütün olarak gereklidir. Buradaki il, belirli bir erkek kişiyi anlatan “o” değildir. Dilbilgisel özne, yani cümlenin kuruluşunda fiile bağlanan sözcük görevindedir; Türkçeye ayrıca çevrilmez.

Önce olumlu, olumsuz ve soru biçimlerini öğrenmek yeterlidir. Daha sonraki bölümlerde “Bir kitap var” ile “Kitap masada” arasındaki farkı, konuşmada duyacağınız kısalmaları ve il y a kalıbının “önce” anlamına gelen zaman kullanımını da bulacaksınız.

Nasıl kurulur?

Kalıbı parçalamadan öğrenin

Yapı il + y + a biçimindedir. Buradaki a, avoir fiilinin “o” ile kullanılan şimdiki zaman biçimidir; avoir tek başına genellikle “sahip olmak” anlamına gelir. Ancak il y a sözcük sözcük çevrilmez. Y de bu kalıbın parçasıdır; onu atmak veya her cümlede ayrıca “orada” diye çevirmek doğru olmaz.

Başlangıç için şu düzeni kullanın:

Il y a + var olan şey + gerekirse yer bilgisi.

Il y a une pharmacie près de la gare. — “Garın yakınında bir eczane var.”

Yer bilgisi başta da bulunabilir:

Près de la gare, il y a une pharmacie. — “Garın yakınında bir eczane var.”

Bu iki cümlede temel bilgi aynıdır. Yer bilgisini başa almak, önce hangi çevreden söz ettiğinizi belirtmenizi sağlar. Türkçedeki “Garın yakınında…” başlangıcıyla benzer bir iş görür.

Tekil ve çoğulda aynı biçim

Tekil, bir şeyi; çoğul ise birden fazla şeyi anlatır. Il y a, ardından gelen sözcüğün sayısına göre değişmez. Aynı şekilde ismin dilbilgisel cinsiyeti, yani Fransızcadaki eril veya dişil sözcük sınıfı da kalıbı değiştirmez.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Il y a un magasin.	Bir mağaza var.	Tek bir şey
Il y a une école.	Bir okul var.	Dişil isimle aynı kalıp
Il y a deux magasins.	İki mağaza var.	Sayı artsa da kalıp aynı
Il y a des enfants.	Çocuklar var.	Sayısı belirtilmeyen çoğul
Il y a de l’eau.	Su var.	Sayılmayan bir madde

Türkçede “İki mağaza var” derken “var”ı çoğullaştırmadığımız gibi, Fransızcada da a yerine ont getirmeyiz. Ils ont başka bir yapıdır ve “Onların … var” anlamında sahiplik bildirir.

İsmin önündeki küçük sözcükler

Fransızcada isim, yani bir kişiyi, nesneyi, yeri veya kavramı adlandıran sözcük, çoğu zaman bir tanımlıkla kullanılır. Tanımlık, ismin önünde durarak onun belirli olup olmadığına veya miktarına ilişkin bilgi verir. Türkçede bunların hepsinin ayrı bir karşılığı yoktur.

• Un / une, belirsiz tek bir şeyi tanıtır: Il y a un chat. — “Bir kedi var.”
• Des, belirsiz çoğulda kullanılır: Il y a des chats. — “Kediler var.”
• Du / de la / de l’, miktarı belirtilmeyen maddelerle kullanılır: Il y a du café. — “Kahve var.”

Türkçede “Kahve var” derken ek bir sözcük gerekmediği için Fransızcada da ismi doğrudan yazmak cazip gelebilir. Ancak bu anlamda Il y a café yerine Il y a du café denir.

Miktar belirten bir ifade de kullanılabilir: Il y a beaucoup de monde. — “Çok insan var.” Buradaki beaucoup de monde, doğal Türkçede “Orası çok kalabalık” diye de karşılanabilir. Fransızca yapıda monde bu anlamıyla tekil biçimde kalır.

Olumsuz biçim: yok

Olumsuzluk, yani bir şeyin olmadığını söyleme, il n’y a pas ile kurulur. Ne, ünlüyle başlayan y önünde n’ olur. Temel düzende un, une, des, du, de la, de l’ yerine de gelir; ardından ünlüyle başlayan bir sözcük varsa d’ kullanılır.

Fransızca	Türkçe
Il n’y a pas de restaurant ici.	Burada restoran yok.
Il n’y a pas de chaises.	Sandalye yok.
Il n’y a pas de café.	Kahve yok.
Il n’y a pas d’eau.	Su yok.

De, ardından gelen ismi tekilleştirmez. Chaises çoğul kalır. Türkçede “Sandalye yok” diyebilsek de Fransızcada söz konusu şeylerin sayısına göre çoğul isim kullanılabilir.

Bu kuralı “Olumsuz cümlede her şey de olur” diye ezberlemeyin. Belirli bir şeyi gösteren le, la, les gibi tanımlıklar ve bazı karşılaştırma yapıları farklı davranır; bunlar ileri bölümde açıklanıyor.

Soru biçimleri: var mı?

Günlük kullanımda üç temel seçenek vardır:

Fransızca	Türkçe	Kullanım
Il y a une pharmacie ici ?	Burada eczane var mı?	Konuşmada soru tonlamasıyla
Est-ce qu’il y a une pharmacie ici ?	Burada eczane var mı?	Açık ve yaygın soru biçimi
Y a-t-il une pharmacie ici ?	Burada eczane var mı?	Daha resmî veya özenli anlatım

Başlangıçta est-ce qu’il y a… ? biçimini rahatça kullanabilirsiniz. Est-ce que, sonraki sözcük ünlüyle başladığı için burada est-ce qu’ olur.

Y a-t-il… ? biçiminde devrik soru, yani özne ile fiilin sırasının değiştiği soru yapısı vardır. Araya giren -t- anlam taşımaz; söyleyişi kolaylaştıran bir bağlantıdır. Yazımını bütün olarak öğrenin: y a-t-il, ayrı y ve iki kısa çizgi.

Kısa cevaplar da aynı kalıpla verilir: Oui, il y a une pharmacie. — “Evet, bir eczane var.” Olumsuz cevapta Non, il n’y a pas de pharmacie. — “Hayır, eczane yok.” denir.

Günlük bağlamlarda örnekler

Aşağıdaki cümleler, bir şeyi tanıtma, yokluğunu bildirme ve bilgi isteme durumlarını bir araya getirir. Türkçe karşılıkları sözcük sırasını değil, doğal anlamı yansıtır.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Il y a un problème.	Bir sorun var.	Yeni bir durumu bildirme
Il y a beaucoup de monde.	Çok insan var.	Kalabalık bildirme
Il n’y a pas de toilettes ici.	Burada tuvalet yok.	Toilettes bu anlamda çoğul kullanılır.
Est-ce qu’il y a un restaurant ?	Bir restoran var mı?	Genel bir olanak sorma
Dans le salon, il y a deux fenêtres.	Salonda iki pencere var.	Mekân tanıtma
Il y a du pain sur la table.	Masada ekmek var.	Miktarı belirtilmeyen yiyecek
Il n’y a pas d’ascenseur dans cet immeuble.	Bu binada asansör yok.	Ünlü önünde d’
Il y a encore du café ?	Hâlâ kahve var mı?	Konuşma dilinde soru
Combien de chambres est-ce qu’il y a dans cet appartement ?	Bu dairede kaç oda var?	Miktar sorma
Qu’est-ce qu’il y a dans ce sac ?	Bu çantada ne var?	İçindekileri sorma
Il y a un concert ce soir.	Bu akşam bir konser var.	Etkinlik bildirme
Y a-t-il une place libre près de la fenêtre ?	Pencerenin yanında boş bir yer var mı?	Daha özenli soru biçimi

Dikkat ederseniz her cümlede açık bir yer bilgisi yoktur. Il y a, yalnızca “bir yerde bulunmak” değil, genel olarak bir olayın veya durumun varlığını bildirmek için de kullanılır. “Bu akşam konser var” cümlesinde zaman bilgisi yeterlidir.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki gibi kalıbın parçalarını atmak

• Yanlış: Y a un problème.
• Doğru: Il y a un problème. — “Bir sorun var.”
• Neden? Standart yazıda bütün kalıp gerekir. Konuşmada kısalmış biçimler duyulabilir; bunlar yazı için başlangıç modeli değildir.

2. Çoğula bakıp fiili değiştirmek

• Yanlış: Il y ont trois personnes.
• Doğru: Il y a trois personnes. — “Üç kişi var.”
• Neden? Var olan kişilerin sayısı il y a kalıbını değiştirmez. Bu yapıdaki dilbilgisel özne il olarak kalır.

3. Olumsuzda belirsiz tanımlığı korumak

• Yanlış: Il n’y a pas des magasins ici.
• Doğru: Il n’y a pas de magasins ici. — “Burada mağaza yok.”
• Neden? Genel bir yokluk bildiren bu cümlede des yerine de kullanılır. Özel karşıtlıkları başlangıç kuralıyla karıştırmayın.

4. Sahiplikle bir yerde bulunmayı karıştırmak

• Yanlış: Il y a une voiture cümlesini “Onun bir arabası var” anlamında kullanmak.
• Doğru: Il a une voiture. — “Onun bir arabası var.”
• Karşılaştırma: Il y a une voiture devant la maison. — “Evin önünde bir araba var.”
• Neden? Türkçedeki “var” hem sahipliği hem bulunmayı anlatabilir. Fransızcada sahiplik için kişiyle çekimlenen avoir, bir yerde bulunma için il y a seçilir.

5. Devrik soruyu yanlış yazmak

• Yanlış: Y a-il une banque ?
• Doğru: Y a-t-il une banque ? — “Bir banka var mı?”
• Neden? Bu soru biçiminde -t- bağlantısı gerekir. Emin değilseniz Est-ce qu’il y a une banque ? biçimini kullanabilirsiniz.

Kullanım notları

Konuşmada duyacağınız kısalmalar

Günlük konuşmada il y a çoğu zaman il açıkça duyulmadan söylenir; bu yüzden kulağa y a gibi gelebilir. Benzer biçimde il n’y a pas içindeki ne de sıkça düşer. Örneğin konuşmada Y a pas de problème. — “Sorun yok.” duyabilirsiniz.

Bu biçimleri tanımak dinlemeyi kolaylaştırır; ancak resmî yazıda, sınavda veya özenli bir metinde Il n’y a pas de problème yazın. Türkçedeki söyleyiş kısalmalarında olduğu gibi, duyulan her biçim standart yazıya aynen aktarılmaz.

“Ne var?” her zaman nesne sorusu değildir

Qu’est-ce qu’il y a ? tek başına, bağlama göre “Ne oldu?”, “Bir şey mi oldu?” veya “Sorun ne?” anlamına gelebilir. Örneğin biri endişeli görünüyorsa bu soruyla neyin ters gittiğini sorabilirsiniz. Qu’est-ce qu’il y a dans la boîte ? ise açıkça “Kutuda ne var?” demektir. Yer bildiren kısmın eklenmesi yorumu değiştirir.

Yer sormakla varlığını sormak farklıdır

Est-ce qu’il y a une pharmacie près d’ici ? — “Buralarda eczane var mı?” sorusunda, önce böyle bir yerin bulunup bulunmadığını öğrenirsiniz. Où est la pharmacie ? — “Eczane nerede?” sorusunda ise belirli bir eczanenin varlığını zaten kabul edersiniz. Yol sorarken hangi bilgiyi istediğinizi düşünmek doğru kalıbı seçmenize yardım eder.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölümü ilk okumada ezberlemeniz gerekmez. Önce il y a, il n’y a pas de ve est-ce qu’il y a yapılarını rahatça kullanın; aşağıdaki ayrımlar ilerleyen düzeylerde anlamı daha hassas kurmanızı sağlar.

Bir şeyi tanıtmak ve yerini belirtmek

Il y a, çoğu zaman konuşmaya yeni bir kişi veya nesne sokar. Être, yani “olmak” fiili ise zaten bilinen bir şeyin yerini söylemek için kullanılır.

Fransızca	Türkçe	Odak
Il y a un livre sur la table.	Masada bir kitap var.	Kitabın varlığını ilk kez bildirir.
Le livre est sur la table.	Kitap masada.	Bilinen kitabın yerini söyler.
Il y a quelqu’un à la porte.	Kapıda biri var.	Kimin olduğu henüz belirtilmez.
C’est la voisine.	Komşu hanım.	Gelen kişinin kim olduğunu belirtir.

Buradan “Il y a sonrasında belirli isim asla gelmez” sonucu çıkmaz. Qui peut nous aider ? Il y a la voisine. — “Bize kim yardım edebilir? Komşu hanım var.” örneğinde, bilinen biri olası bir seçenek olarak sunulur. Önemli olan yalnızca ismin biçimi değil, konuşmada hangi bilginin tanıtıldığıdır.

Olumsuzlukta tanımlığın korunduğu durumlar

Le, la, les belirli bir şeyi gösterir ve sırf cümle olumsuz diye de biçimine dönüşmez:

Il n’y a pas le même choix ici. — “Burada aynı seçenekler yok.”

Açık bir düzeltme veya karşıtlık varsa un / une de korunabilir:

Il n’y a pas un problème, mais deux. — “Bir sorun değil, iki sorun var.”

Burada sorunların varlığı reddedilmez; “bir” sayısı düzeltilir. Buna karşılık Il n’y a pas de problème. — “Sorun yok.” genel yokluk bildirir. Başlangıçtaki pas de kuralı bu genel yokluk içindir.

Başka olumsuz sözcükler de kullanılabilir:

• Il n’y a plus de pain. — “Artık ekmek kalmadı.”
• Il n’y a jamais de bruit ici. — “Burada hiç gürültü olmaz.”
• Il n’y a personne. — “Kimse yok.”
• Il n’y a rien. — “Hiçbir şey yok.”

Son iki örnekte ayrıca pas eklenmez. Personne ve rien, yokluğu kendileri ifade eder.

Başka zamanlarda kullanımı

“Değişmez” sözü, il y a kalıbının tekil ve çoğula göre değişmediğini anlatır; bütün zamanlarda aynı kaldığını değil. Geçmişten veya gelecekten söz ederken avoir fiilinin zaman biçimi değişir. Kişilere göre uzun bir çekim dizisi gerekmez; yine il ile kullanılan biçim temel alınır.

Fransızca	Türkçe	Zaman veya anlam
Il y a une réunion aujourd’hui.	Bugün bir toplantı var.	Şimdiki durum
Il y avait beaucoup de monde.	Çok insan vardı.	Geçmişteki ortamı betimleme
Il y a eu un accident.	Bir kaza oldu.	Geçmişte gerçekleşen olay
Il y aura des changements.	Değişiklikler olacak.	Gelecek
Il va y avoir un orage.	Bir fırtına çıkacak.	Yakın veya beklenen gelecek
Il pourrait y avoir un retard.	Bir gecikme olabilir.	Olasılık

Il y avait ile il y a eu arasındaki temel ayrım, geçmişteki bir durumu betimlemekle gerçekleşen bir olayı sunmak arasındadır. Bu ayrımın ayrıntıları geçmiş zamanlarla birlikte öğrenilir. Olumsuz yapı da aynı düzeni izler: Il n’y avait pas de chauffage. — “Isıtma yoktu.”

“Var” değil, “önce” anlamındaki il y a

Il y a + süre, bir olayın ne kadar zaman önce olduğunu da belirtir:

J’ai déménagé il y a deux mois. — “İki ay önce taşındım.”

Burada il y a deux mois, “iki ay var” anlamına gelmez. Geçmişteki olay ile şu an arasındaki uzaklığı bildirir. Bu kullanımda da kalıp il y a olarak kalır; sırf ana olay geçmişte diye il y avait yapılmaz.

Türkçedeki “önce” ile “-dır” farkını düşünün:

• Je suis arrivé il y a une heure. — “Bir saat önce geldim.”
• Je suis ici depuis une heure. — “Bir saattir buradayım.”

İlk cümle geliş anını, ikincisi hâlâ süren bulunma durumunu anlatır. Depuis, geçmişte başlayıp şimdiye uzanan süreyi belirtir. Il y a une heure que je suis ici. — “Bir saattir buradayım.” yapısı da mümkündür; burada süreyi anlatan anlamı kuran şey bütün il y a… que… yapısıdır.

Sayılan şeyin adını tekrar etmemek

Fransızcada en zamiri, yani daha önce söylenen bir ismin yerini tutan sözcük, miktar ifadelerinde kullanılabilir:

Est-ce qu’il y a des places libres ? — Oui, il y en a deux. — “Boş yer var mı? — Evet, iki tane var.”

Il n’y en a pas. — “Hiç yok.”

Türkçedeki “iki tane” ifadesinde olduğu gibi, hangi şeyden söz edildiği bağlamdan anlaşılır. Fransızcada burada y korunur, en de eklenir: il y en a. Bu yapıyı zamirleri öğrenirken ayrıca çalışabilirsiniz.

Alıştırma önerileri

1. Bir odayı üç adımda anlatın. Önce gördüğünüz beş şeyi Il y a… ile yazın. Sonra odada olmayan üç şeyi Il n’y a pas de… ile belirtin. Son olarak aynı eşyalar hakkında Est-ce qu’il y a… ? soruları kurun. Özellikle un / une / des biçimlerinin olumsuzda nasıl değiştiğini kontrol edin.
2. Türkçedeki “var”ı ayırın. “Bir arabam var”, “Sokakta bir araba var” ve “Araba sokakta” cümlelerini karşılaştırın. Karşılıkları sırasıyla J’ai une voiture, Il y a une voiture dans la rue ve La voiture est dans la rue olur. Kendi yaşamınızdan beş üçlü hazırlamak, sahiplikle bulunmayı karıştırmanızı önler.
3. Kısa bir bilgi alma konuşması yapın. Bir otelde oda, kahvaltı ve asansör hakkında sorular hazırlayın. Soruları önce est-ce qu’il y a ile sesli okuyun, ardından olumlu ve olumsuz cevap verin. İleri bir adım olarak aynı bilgileri dün için il y avait, yarın için il y aura ile yeniden anlatın.

İlgili konular

• Ön bilgi: Avoir fiili: sahip olmak — a biçiminin kaynağını ve “benim var” ile “orada var” ayrımını öğrenin.
• Sonraki adım: Kişisiz ifadeler — belirli bir kişiyi göstermeyen il ile kurulan başka Fransızca yapıları tanıyın.