Almancada wollen, mögen ve möchten

Kısaca

Wollen bir şeyi istemeyi veya yapmaya niyetli olmayı, mögen bir şeyi ya da birini sevmeyi, möchten ise daha yumuşak bir isteği anlatır: Ich will gehen — “Gitmek istiyorum”; Ich mag Kaffee — “Kahveyi severim”; Ich möchte einen Kaffee — “Bir kahve rica ediyorum.” Yanlarında başka bir fiil varsa bu fiil cümlenin sonunda, mastar hâlinde, yani sözlükteki çekimsiz biçimiyle kullanılır: Ich möchte einen Kaffee trinken — “Bir kahve içmek istiyorum.” Başlangıçta en yararlı ayrım şudur: genel beğeni için mögen, açık niyet için wollen, kibar istek için möchten.

Genel bakış

Bir kafede sipariş verirken, hafta sonu planını anlatırken ya da sevmediğiniz bir yiyeceği söylerken aynı Türkçe “istemek” ve “sevmek” kelimelerinden yararlanabilirsiniz. Almancada ise seçtiğiniz fiil hem anlamı hem de sözünüzün ne kadar doğrudan duyulduğunu etkiler. Ich mag Tee — “Çayı severim” bir beğeniyi bildirir; Ich möchte Tee — “Çay istiyorum” o anda karşılanmasını beklediğiniz bir istektir.

Bu konu A1 düzeyinde öğrenilen temel yapılardandır. Kip fiili denilen fiiller, başka bir eyleme istek, zorunluluk veya imkân gibi anlamlar ekler. Örneğin wollen, gehen “gitmek” eylemine istek anlamı katar. Bununla birlikte mögen çoğu günlük cümlede başka bir fiil olmadan doğrudan bir kişi veya şeyle kullanılır: Ich mag dich — “Seni seviyorum / Senden hoşlanıyorum.”

Türkçe bilenler için iki nokta özellikle önemlidir. Birincisi, “gitmek istiyorum” derken Türkçede önce gelen “gitmek”, Almancada sona gider. İkincisi, Türkçede kişi fiil ekinden anlaşılabildiği için “ben” çoğu zaman söylenmez; Almancada ise normal tam cümlelerde ich gibi özne sözcüklerini atlamamak gerekir. Özne, isteği veya beğeniyi taşıyan kişidir: “Ben çayı severim” cümlesindeki “ben” gibi.

Yapı ve çekim

1. Üç biçim, üç temel anlam

Bu fiilleri tek bir Türkçe karşılıkla ezberlemek yerine hangi ihtiyacı karşıladıklarını düşünün.

Almanca	Türkçe	Anlam farkı
Ich will Deutsch lernen.	Almanca öğrenmek istiyorum.	İstek veya kararlı bir niyet.
Ich mag Deutsch.	Almancayı seviyorum.	Dile yönelik beğeni.
Ich möchte Deutsch lernen.	Almanca öğrenmek istiyorum.	Daha yumuşak ifade edilmiş istek.

Wollen her zaman kaba değildir. Kendi hedefinizi anlatırken gayet doğaldır: Ich will nächstes Jahr in Berlin studieren — “Gelecek yıl Berlin'de üniversite okumak istiyorum.” Ancak bir başkasından bir şey isterken aynı doğrudanlık buyurgan duyulabilir. Möchten bu tür durumlarda daha güvenli bir seçimdir.

Mögen ile möchten arasındaki ilişki de önemlidir. Möchte, dilbilgisi bakımından mögen fiilinin Konjunktiv II biçimidir; bu ad, gerçek durumu doğrudan bildirmek yerine varsayım, dilek veya kibar istek anlatan biçimleri kapsar. Başlangıçta bu sistemi bütünüyle öğrenmeniz gerekmez. Ich möchte kalıbını “İstiyorum / Rica ediyorum” anlamında öğrenmek yeterlidir. Bunu mögen fiilinin sıradan şimdiki zaman çekimiyle karıştırmayın: ich mag “severim”, ich möchte “isterim / istiyorum” demektir.

2. Kişilere göre çekimler

Çekim, fiilin konuşan kişiye göre biçim değiştirmesidir. Aşağıdaki tablo şimdiki veya genel zamandaki istek ve beğeniler için temel başvuru tablonuzdur.

Kişi	wollen	mögen	möchten
Ben	ich will	ich mag	ich möchte
Sen	du willst	du magst	du möchtest
O	er/sie/es will	er/sie/es mag	er/sie/es möchte
Biz	wir wollen	wir mögen	wir möchten
Siz, samimi çoğul	ihr wollt	ihr mögt	ihr möchtet
Onlar	sie wollen	sie mögen	sie möchten
Siz, saygılı hitap	Sie wollen	Sie mögen	Sie möchten

Wollen ve mögen fiillerinde tekil biçimlerin kökü değişir: woll- yerine will-, mög- yerine mag- görülür. Ayrıca ich ve er/sie/es biçimleri aynıdır; sonlarına alışılmış -e veya -t eki gelmez. Bu yüzden “O istiyor” için er will, “O seviyor” için er mag kullanılır.

Möchten biçimlerinde ise ö korunur. Yazarken iki noktayı ihmal etmeyin; bu işaret Almancada sesin bir parçasıdır. Özellikle ihr mögt “siz seversiniz” ile ihr möchtet “siz istersiniz” biçimlerini birlikte çalışın.

Büyük harfle yazılan Sie, bir kişiye veya birden fazla kişiye saygılı hitap eder. Fiili çoğul biçimde kullanır: Möchten Sie Wasser? — “Su ister misiniz?” Türkçedeki saygılı “siz” ile işlevsel bir benzerlik vardır; ancak Almancada bu hitap yazıda büyük harfle ayırt edilir.

3. Başka bir fiille cümle kurma

Normal bir bildirme cümlesinde çekimli fiil, yani kişiye göre değişmiş fiil, ikinci konumdadır. Yapılmak istenen eylem ise mastar hâlinde sona gider:

Özne + çekimli kip fiili + diğer bilgiler + mastar.

• Ich will heute früher gehen. — “Bugün daha erken gitmek istiyorum.”
• Wir möchten am Samstag Freunde besuchen. — “Cumartesi günü arkadaşlarımızı ziyaret etmek istiyoruz.”

Buradaki “ikinci konum”, mutlaka ikinci kelime demek değildir. Cümleye zaman bilgisiyle de başlayabilirsiniz:

• Heute will ich früher gehen. — “Bugün daha erken gitmek istiyorum.”

Heute ilk konumu doldurur; will ikinci konumda kalır ve ich onun arkasına geçer. Türkçede sözcükleri vurgu için daha serbestçe yer değiştirebildiğimizden, Almancada bu düzeni bilinçli olarak takip etmek gerekir.

Kip fiilinden sonra mastarın önüne zu koymayın. Ayrıca mastarı kişiye göre yeniden çekmeyin: Ich möchte kommen — “Gelmek istiyorum.” Burada kişiyi möchte gösterir; kommen değişmez.

4. Başka bir fiil olmadan kullanım

Wollen ve möchten ile doğrudan istediğiniz şeyi söyleyebilirsiniz:

• Ich will ein neues Fahrrad. — “Yeni bir bisiklet istiyorum.”
• Ich möchte einen Tee. — “Bir çay rica ediyorum.”

Mögen ile sevdiğiniz şeyi veya kişiyi belirtirsiniz:

• Wir mögen diese Musik. — “Bu müziği seviyoruz.”
• Sie mag ihren Nachbarn. — “Komşusunu seviyor.”

Bu tür cümlelerde ilgili kişi veya şey nesnedir; burada fiilin yöneldiği şeyi belirtir. Bu fiiller doğrudan nesne aldıklarında Akkusativ, yani Almancadaki belirtme durumu kullanılır. Türkçedeki “kimi, neyi?” sorularıyla düşünmek yararlı olsa da iki dilin ekleri bire bir örtüşmez. Almancada artikel, adın önünde duran der, die, das veya ein gibi küçük sözcüktür; nesne kullanımında bazı artikeller biçim değiştirir. Örneğin ein Tee yerine einen Tee denir.

Türkçede “Bir çay istiyorum” derken “çay”a ek getirmememiz, Almancada da ein Tee kullanılacağı anlamına gelmez. Buna karşılık eine Suppe “bir çorba” ve ein Wasser “bir su” biçimlerinde aynı değişiklik görülmez. Ayrıntılar adların cinsiyetine ve cümledeki görevine bağlıdır.

Hareketin bağlamdan belli olduğu kısa cümleler de doğaldır: Ich will nach Hause — “Eve gitmek istiyorum.” Burada gehen gibi bir hareket fiili söylenmemiştir. Bunu, wollen ile her fiilin gelişigüzel atılabileceği şeklinde yorumlamayın.

5. Soru ve olumsuzluk

Cevabı evet veya hayır olabilecek sorularda çekimli fiil başa gelir:

• Willst du mitkommen? — “Sen de gelmek ister misin?”
• Möchten Sie etwas essen? — “Bir şey yemek ister misiniz?”

Bir soru sözcüğü varsa önce o gelir:

• Was möchtest du trinken? — “Ne içmek istersin?”
• Warum magst du diesen Film? — “Bu filmi neden seviyorsun?”

Olumsuzluk için çoğu zaman nicht, bir adı “hiç / yok / değil” anlamında olumsuzlaştırırken ise kein ve çekimleri kullanılır:

• Ich will heute nicht kochen. — “Bugün yemek yapmak istemiyorum.”
• Ich möchte keinen Kaffee. — “Kahve istemiyorum.”
• Er mag keine Tomaten. — “Domates sevmez.”

Ich will nicht gehen “Gitmek istemiyorum” demektir; “Gitmem yasak” veya “Gitmek zorunda değilim” demek değildir. Olumsuzluk, fiilin temel anlamını korur: burada reddedilen şey istektir, izin veya zorunluluk değil.

Günlük yaşamdan örnekler

Aşağıdaki örneklerde özellikle “genelde severim”, “şimdi istiyorum” ve “yapmaya niyetliyim” ayrımına dikkat edin. Türkçedeki çeviri bazen aynı “istiyorum” sözcüğünü kullansa da Almancadaki ifade tonu değişir.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Ich will nach Hause.	Eve gitmek istiyorum.	Hareket fiili bağlamdan anlaşılıyor.
Ich möchte Kaffee.	Kahve istiyorum.	Daha yumuşak bir istek; miktar belirtilmiyor.
Er mag keine Tomaten.	Domates sevmez.	Genel beğeninin olumsuzu.
Ich möchte einen Kaffee, bitte.	Bir kahve rica ediyorum.	Siparişte doğal ve kibar ifade.
Magst du scharfes Essen?	Acılı yemekleri sever misin?	Genel damak zevki soruluyor.
Wir wollen am Sonntag ausschlafen.	Pazar günü geç saate kadar uyumak istiyoruz.	Ortak bir plan veya niyet.
Heute will ich zu Hause bleiben.	Bugün evde kalmak istiyorum.	Zaman bilgisi başta; çekimli fiil ikinci konumda.
Möchten Sie hier sitzen?	Burada oturmak ister misiniz?	Saygılı hitapla teklif.
Was möchtest du zum Frühstück essen?	Kahvaltıda ne yemek istersin?	Soru sözcüğü başta, mastar sonda.
Ihr mögt doch Katzen, oder?	Siz kedileri seviyorsunuz, değil mi?	Konuşan kişi bildiğini düşündüğü şeyi doğrulatıyor.
Meine Schwester möchte Ärztin werden.	Kız kardeşim doktor olmak istiyor.	Möchten yalnızca siparişlerde kullanılmaz.
Ich will heute nicht ausgehen.	Bugün dışarı çıkmak istemiyorum.	Bir eylemi yapmak istememe.
Wir möchten keine Tüte, danke.	Poşet istemiyoruz, teşekkürler.	Bir teklifi nazikçe geri çevirme.
Ich mag dich, aber ich möchte heute allein sein.	Seni seviyorum ama bugün yalnız kalmak istiyorum.	Beğeni ve o anki istek birbirinden ayrılıyor.

Sık yapılan hatalar

1. Beğeniyi anlık istekle karıştırmak

• Yanlış amaçla kullanım: Ich mag einen Kaffee. — “Bir kahve rica ediyorum” demek isteyen birinin siparişi.
• Doğru: Ich möchte einen Kaffee. — “Bir kahve rica ediyorum.”
• Neden? Mag temel kullanımında beğeni bildirir. Ich mag Kaffee — “Kahveyi severim” demek, o anda kahve sipariş etmekle aynı şey değildir. Siparişte möchte kullanın.

2. Tekil çekime fazladan ek eklemek

• Yanlış: Er willt nach Hause.
• Doğru: Er will nach Hause. — “Eve gitmek istiyor.”
• Neden? Wollen ve mögen fiillerinde “o” için kullanılan biçim “ben” biçimiyle aynıdır. Aynı nedenle sie magt değil, sie mag denir: “O sever.”

3. İkinci fiili de çekmek veya önüne zu koymak

• Yanlış: Ich möchte einen Tee trinke. / Ich möchte einen Tee zu trinken.
• Doğru: Ich möchte einen Tee trinken. — “Bir çay içmek istiyorum.”
• Neden? Kip fiili kişiye göre çekilir; asıl eylem mastar olarak ve zu olmadan kullanılır. Türkçedeki “içmek” biçimi bu noktayı hatırlamayı kolaylaştırır.

4. Türkçe söz dizimini doğrudan taşımak

• Yanlış: Ich heute nach Hause gehen will.
• Doğru: Ich will heute nach Hause gehen. — “Bugün eve gitmek istiyorum.”
• Neden? Normal bağımsız cümlede çekimli fiil ikinci konumdadır. Almancada bütün fiilleri Türkçedeki gibi sona koyamazsınız. Yan cümlelerde farklı bir düzen bulunur; bunu aşağıdaki ileri bölümde göreceksiniz.

5. Nesnenin biçimini değiştirmemek

• Yanlış: Ich möchte ein Kaffee.
• Doğru: Ich möchte einen Kaffee. — “Bir kahve rica ediyorum.”
• Neden? Kaffee sözcüğünün artikeli derdir. Doğrudan nesne olduğunda belirsiz artikel ein, einen biçimini alır. Bu değişiklik Türkçedeki ek kullanımından çıkarılamaz; Almanca kalıbıyla öğrenilmelidir.

6. Nazik sipariş için gereksiz yere sert bir ifade seçmek

• Bu bağlamda fazla doğrudan: Ich will einen Kaffee. — “Bir kahve istiyorum.”
• Daha uygun: Ich möchte einen Kaffee, bitte. — “Bir kahve rica ediyorum.”
• Neden? İlk cümle dilbilgisi bakımından doğrudur. Sorun cümle yapısında değil, hizmet veya yardım isterken yarattığı tondadır. Bitte eklemek de yararlıdır; ancak yalnızca bu sözcük her doğrudan ifadeyi aynı ölçüde yumuşatmaz.

Kullanım notları

Möchten yalnızca “rica etmek” değildir

Möchten başkasından bir şey talep etmeden de dilek anlatabilir: Ich möchte später auf dem Land leben — “İleride kırsalda yaşamak istiyorum.” Burada Türkçede “rica ediyorum” uygun olmaz. Çeviriyi kalıbın sözcük karşılığına değil, iletişimdeki işlevine göre seçin.

Wollen daha açık bir irade vurgusu taşır; möchten daha yumuşaktır. Bununla birlikte her möchten cümlesi zayıf bir istek, her wollen cümlesi kesinleşmiş bir plan değildir. Ses tonu ve bağlam da anlamı etkiler. Wir wollen heiraten — “Evlenmek istiyoruz” doğal bir kişisel niyet bildirimidir; kaba bir söz değildir.

Bir şeyi sevmek ile bir işi severek yapmak

Günlük beğeniler için iki yararlı kalıp vardır:

• Mögen + kişi veya şey: Ich mag Musik. — “Müziği severim.”
• Eylem + gern: Ich höre gern Musik. — “Müzik dinlemeyi severim.”

Gern, bir işi zevkle yaptığınızı belirten sözcüktür. Türkçede her ikisini de “sevmek” ile anlatabildiğimiz için Almancada aynı yapıyı kullanma eğilimi doğabilir. Bir etkinlikten söz ederken Ich koche gern — “Yemek yapmayı severim” başlangıç için çok kullanışlıdır.

Mögen ile mastar kullanımı da mümkündür; özellikle Ich mag nicht warten — “Beklemek istemiyorum” gibi olumsuz cümlelerde sık karşılaşılır. Dolayısıyla “mögen hiçbir zaman başka bir fiille kullanılmaz” kuralı doğru değildir. Yine de olumlu günlük alışkanlıkları anlatırken gern kalıbını öğrenmek daha sağlam bir başlangıç sağlar.

Ich möchte gern einen Termin vereinbaren — “Bir randevu almak istiyorum” cümlesinde gern, kibar isteği destekler. Burada anlatılan şey randevu almayı hobi olarak sevmek değildir.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölümdeki yapıları A1 düzeyinde hemen üretmeniz gerekmez. Ama karşılaştığınızda temel kurala aykırı olduklarını düşünmemeniz için tanımakta yarar vardır.

Yan cümlede fiilin yeri

Yan cümle, tek başına ana mesajı tamamlamayan, başka bir cümleye bağlı neden, açıklama veya benzeri bilgi veren bölümdür. Weil “çünkü” ve dass “... olduğunu” gibi sözcüklerle kurulan yan cümlelerde çekimli fiil sona gider. Kip fiili varsa mastar onun hemen önünde bulunur:

• Ich bleibe zu Hause, weil ich mich ausruhen möchte. — “Dinlenmek istediğim için evde kalıyorum.”
• Sie sagt, dass sie nach Berlin fahren will. — “Berlin'e gitmek istediğini söylüyor.”

Normal cümlede ich möchte mich ausruhen, yan cümlede weil ich mich ausruhen möchte düzenini görürsünüz. Türkçedeki fiil-sonda alışkanlığı burada yardımcı olabilir; fakat bu sırayı ana cümleye taşımayın.

Geçmişteki istek ve beğeni

Geçmiş bir istek için sık kullanılan biçim wollte, geçmiş beğeni için mochtedir. Bunlar Präteritum, yani Almancanın tek fiil biçimiyle kurulan geçmiş zaman çekimleridir.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Ich wollte dich gestern anrufen.	Dün seni aramak istiyordum.	Geçmişteki niyet; aramanın gerçekleştiğini tek başına söylemez.
Als Kind mochte ich keinen Spinat.	Çocukken ıspanak sevmezdim.	Geçmişteki beğeni.
Ich möchte dich anrufen.	Seni aramak istiyorum.	Şimdiki yumuşak istek.

Mochte ile möchte aynı değildir. Mochte geçmişte “severdim”, möchte ise güncel veya geleceğe dönük “istiyorum” anlamı taşır. Türkçede bir harf farkı gibi görünen ö işareti burada önemli bir anlam ayrımı yaratır.

Möchten ile anlatılan isteği geçmişe taşırken çoğunlukla wollte veya hätte gern kalıpları kullanılır. Ich hätte gern einen Kaffee gehabt — “Bir kahve isterdim” geçmişte arzu edilen bir şeyden söz edebilir; bağlama göre bu isteğin karşılanmadığını da düşündürür. Möchten için yeni bir geçmiş zaman biçimi uydurmayın.

Bir başka geçmiş zaman olan Perfekt, yardımcı fiil ve geçmiş biçimiyle kurulur. Yardımcı fiil, zamanı kurmaya destek olan haben veya sein gibi fiildir. Tek başına kullanımda Ich habe das nicht gewollt — “Bunu istemedim” denir. Yanında başka bir eylem olduğunda ise çift mastar, yani yan yana iki çekimsiz fiil görülür: Ich habe das nicht sagen wollen — “Bunu söylemek istemedim.” Gewollt yerine wollen kullanılması daha sonraki bir öğrenme konusudur; başlangıçta geçmiş istekleri wollte ile anlatabilirsiniz.

Daha da yumuşak dilekler

Würde gern, “isterdim / yapmayı isterim” anlamında bir başka yaygın seçenektir:

• Ich würde gern einmal nach Wien fahren. — “Bir gün Viyana'ya gitmeyi isterim.”
• Ich hätte gern ein Glas Wasser. — “Bir bardak su rica ediyorum.”

İkinci cümlede geçmiş zamandan söz edilmez. Hätte gern, mevcut bir isteği kibarca söyleyen yerleşik bir kalıptır. Türkçedeki “Bir su alabilir miyim?” veya “Bir su rica edeyim” gibi dolaylı ifadelerle benzer bir iletişim işi görür; ancak yapısı bire bir aynı değildir.

Mögen her zaman “sevmek” anlamına gelmez

İleri metinlerde mögen ihtimal veya kabul edilen bir duruma rağmen karşıtlık anlatabilir:

• Das mag stimmen, aber es hilft uns nicht. — “Bu doğru olabilir ama bize faydası yok.”

Burada kimsenin bir şeyi sevmesi anlatılmıyor. Konuşan kişi bir iddianın doğru olabileceğini kabul ediyor, ardından bunun yeterli olmadığını söylüyor. Bu kullanımı A1 düzeyindeki Ich mag Tee — “Çayı severim” kalıbından ayrı düşünün.

Wollen ile bir iddiayı aktarma

İleri düzey haber veya anlatı dilinde wollen, kişinin kendi iddiasını aktarabilir:

• Er will nichts davon gewusst haben. — “Kendisinin bundan hiçbir haberi olmadığını iddia ediyor.”

Bu cümle “Bilmek istemiyor” anlamına gelmez. Gewusst haben, daha önce bilmiş olmayı anlatan bir yapıdır; will ise öznenin kendi iddiasına işaret eder. Bu kullanımda anlatan kişi iddiayı doğrulamak zorunda değildir. Başlangıç için üretmeniz gereken bir yapı değil, ileride okurken tanıyacağınız ayrı bir anlamdır.

Çalışma önerileri

1. Aynı durum için üç farklı cümle yazın. Örneğin Ich mag Suppe — “Çorbayı severim”, Ich möchte eine Suppe — “Bir çorba rica ediyorum”, Ich will heute Suppe kochen — “Bugün çorba yapmak istiyorum.” Her cümleyi “beğeni”, “şimdiki istek” veya “niyet” diye etiketleyin. Böylece fiili Türkçe karşılığına göre değil, anlatmak istediğiniz şeye göre seçersiniz.
2. Bir sipariş ve bir hafta sonu konuşması hazırlayın. Siparişte Möchten Sie ...? — “... ister misiniz?” ve Ich möchte ... — “... istiyorum” kalıplarını; hafta sonu konuşmasında Was willst du machen? — “Ne yapmak istiyorsun?” sorusunu kullanın. Sonra kişi değiştirin: ben, sen, biz, samimi siz. Her değişiklikte yalnızca çekimli fiilin ve gerekli kişi sözcüklerinin değiştiğini kontrol edin.
3. Cümlenin iki ucunu denetleyin. Yazdığınız her eylemli cümlede çekimli kip fiilini ve sondaki mastarı işaretleyin. Heute möchte ich früher schlafen — “Bugün daha erken uyumak istiyorum” cümlesini soru hâline getirin: Möchtest du heute früher schlafen? — “Bugün daha erken uyumak ister misin?” Fiil başa geçerken mastarın sonda kalmasına dikkat edin.

İlgili konular

• Önce öğrenmek yararlı olur: Almancada können ve müssen kip fiilleri — Çekimli kip fiiliyle sondaki mastarın nasıl birlikte kullanıldığını öğrenin; sonra aynı cümle düzenini istek ve beğeni bildiren bu yapılara uygulayın.