Zdania względne z *where*, *when* i *whose* po angielsku

W skrócie

Where łączy rzeczownik oznaczający miejsce z informacją o tym, co się tam dzieje, when robi to samo z czasem, a whose wskazuje posiadacza: the café where we met, the year when I moved, a woman whose son is a doctor. W zdaniu określającym nie stawiamy przecinków; w zdaniu dopowiadającym wydzielamy dodatkową informację przecinkami. Zaimek względny będący dopełnieniem można czasem pominąć: the film (that) we watched.

Omówienie

Zdanie względne to część zdania, która opisuje rzeczownik — osobę, rzecz, miejsce albo czas. W wyrażeniu the house where I grew up fragment where I grew up mówi, o który dom chodzi. Angielska nazwa tej konstrukcji to relative clause. Na poziomie B1 warto rozszerzyć podstawowe who, which i that o trzy bardzo częste słowa: where, when i whose.

Dla polskojęzycznej osoby sama idea jest znajoma: dom, w którym dorastałem, dzień, kiedy się poznaliśmy, kobieta, której rower skradziono. Największa różnica dotyczy przecinków. Po polsku zdanie względne zazwyczaj oddzielamy przecinkiem. Po angielsku przecinek zależy od znaczenia: nie pojawia się, gdy informacja identyfikuje osobę lub rzecz, ale jest potrzebny, gdy tylko coś o niej dopowiadamy.

W tym temacie ważne są również dwa rozróżnienia. Po pierwsze, whose występuje nie tylko w pytaniach, takich jak Whose bag is this?, lecz także jako wyraz łączący części zdania. Po drugie, możliwość usunięcia zaimka nie zależy od długości zdania, lecz od jego funkcji: można pominąć niektóre dopełnienia, ale nie podmioty.

Jak to działa

Where: miejsce, w którym coś się dzieje

Where odnosi się do miejsca i znaczy w zależności od kontekstu „gdzie”, „w którym”, „na którym” albo „do którego”. Łączy nazwę miejsca z pełną informacją zawierającą własny podmiot i czasownik:

• the office where I work — biuro, w którym pracuję
• the beach where they got married — plaża, na której wzięli ślub
• a website where you can book tickets — strona, na której można zarezerwować bilety

Schemat wygląda tak:

miejsce + where + podmiot + czasownik

Where pełni tu funkcję przysłówka względnego, czyli słowa łączącego opis z miejscem. Często można zastąpić je konstrukcją przyimek + which:

• the room where we had the meeting = the room in which we had the meeting
• the hotel where we stayed = the hotel at which we stayed — forma poprawna, ale w zwykłej rozmowie znacznie naturalniejsze jest where

Trzeba odróżnić miejsce jako scenerię od miejsca jako wykonawcy lub odbiorcy czynności. Porównaj:

Angielski	Polski	Wyjaśnienie
This is the city where I studied.	To miasto, w którym studiowałem/studiowałam.	Studiowanie odbywało się w tym mieście.
This is the city that attracts many students.	To miasto, które przyciąga wielu studentów.	Miasto jest podmiotem czasownika attracts, więc potrzebne jest that lub which, nie where.
This is the city that I visited last year.	To miasto, które odwiedziłem/odwiedziłam w zeszłym roku.	Miasto jest dopełnieniem czasownika visited. Można też powiedzieć the city I visited.

When: czas, w którym coś się wydarza

When odnosi się do rzeczowników oznaczających czas, na przykład day, year, moment, time, period czy summer:

• the day when we met — dzień, w którym się poznaliśmy
• a time when shops were closed on Sundays — czasy, kiedy sklepy były zamknięte w niedziele
• the summer when I learned to swim — lato, podczas którego nauczyłem/nauczyłam się pływać

Schemat to:

określenie czasu + when + podmiot + czasownik

W zdaniach określających when często da się zastąpić przez that albo całkiem pominąć, zwłaszcza po day, time, year:

• Do you remember the day when we met?
• Do you remember the day that we met?
• Do you remember the day we met?

Wszystkie trzy wersje są poprawne. Możliwa jest też bardziej formalna konstrukcja z przyimkiem: the year in which the company was founded, the day on which we met. Nie należy jednak automatycznie dodawać when do każdego określenia czasu. W zdaniu I called you when I arrived słowo when wprowadza zwykłe zdanie czasowe („zadzwoniłem, kiedy przyjechałem”), a nie opis rzeczownika.

Whose: informacja o posiadaczu

Whose pokazuje relację posiadania lub przynależności. Stoi przed rzeczownikiem oznaczającym posiadaną rzecz, osobę albo cechę:

posiadacz + whose + rzeczownik + czasownik

• the man whose car was stolen — mężczyzna, któremu skradziono samochód / którego samochód skradziono
• a student whose ideas impressed everyone — student lub studentka, którego albo której pomysły zrobiły na wszystkich wrażenie
• a company whose products are sold worldwide — firma, której produkty są sprzedawane na całym świecie

Rzeczownik to po prostu nazwa osoby, rzeczy, miejsca lub pojęcia, na przykład car, daughter, roof, idea. Whose stawiamy bezpośrednio przed takim rzeczownikiem: whose car, whose daughter, whose roof. Forma whose się nie zmienia — nie zależy ani od płci i liczby posiadacza, ani od liczby posiadanych rzeczy.

W polskim tłumaczeniu pojawiają się różne formy: „którego”, „której”, „których”, „czyj” albo całkiem inna konstrukcja. Nie warto więc dobierać whose słowo po słowie. Trzeba zadać prostsze pytanie: „Czy następna informacja mówi, że coś należy do opisywanej osoby lub rzeczy albo jest z nią związane?”. Jeśli tak, whose często będzie właściwym łącznikiem.

Choć najczęściej kojarzymy whose z ludźmi, można go używać także w odniesieniu do organizacji, miejsc i rzeczy. A house whose roof needs repair jest poprawne i naturalne. Alternatywa a house the roof of which needs repair brzmi dużo bardziej formalnie.

Zdania określające i dopowiadające

Zdanie określające (defining relative clause) podaje informację niezbędną do rozpoznania osoby lub rzeczy. Bez tej części znaczenie staje się inne albo nie wiadomo, o kim mowa. Nie używamy przecinków:

• The employees who work remotely meet online. — chodzi tylko o pracowników zdalnych.
• The café where we first met has closed. — opis wskazuje konkretne miejsce.

Zdanie dopowiadające (non-defining relative clause) dodaje poboczną informację o osobie lub rzeczy już rozpoznawalnej. W piśmie wydzielamy je przecinkami, a w mowie robimy krótkie pauzy:

• My sister, who works remotely, lives in Gdańsk. — wiadomo, o której osobie mowa; praca zdalna jest tylko dodatkiem.
• The Royal Hotel, where we stayed last year, has closed. — nazwa już identyfikuje hotel.

Rodzaj	Interpunkcja	Czy można użyć that?	Czy można pominąć zaimek będący dopełnieniem?
Określające	bez przecinków	tak	tak
Dopowiadające	przecinki	nie	nie

To ważny kontrast z polszczyzną: polski przecinek przed „który” nie oznacza automatycznie, że informacja jest poboczna. Przy tłumaczeniu na angielski najpierw trzeba ustalić sens, a dopiero potem zdecydować o przecinkach.

Kiedy można pominąć zaimek względny

W zdaniu względnym podmiot wykonuje czynność, a dopełnienie to osoba lub rzecz, której ta czynność dotyczy. Porównaj:

• The neighbour who called me... — who jest podmiotem czasownika called; to sąsiad zadzwonił. Nie można usunąć who.
• The neighbour (who/that) I called... — I jest podmiotem, a sąsiad dopełnieniem; to ja zadzwoniłem/zadzwoniłam. Who lub that można pominąć.

Pomijanie jest możliwe w zdaniu określającym, gdy who, which lub that pełni funkcję dopełnienia:

• The book (that) I read was excellent.
• The person (who) we hired starts on Monday.
• The keys (which) you found are mine.

Nie wolno pominąć zaimka, gdy jest podmiotem: The book that won the prize..., nie: The book won the prize... w znaczeniu „książka, która zdobyła nagrodę”. Nie pomijamy też zaimka w zdaniu dopowiadającym: This book, which I bought yesterday, is excellent.

Po rzeczownikach oznaczających czas często pomija się when: the first time we spoke. Po słowie place i niektórych nazwach miejsc spotyka się również konstrukcję bez where: This is the place we stayed. Bezpieczną i zawsze jasną wersją na poziomie B1 pozostaje the place where we stayed. Whose nie można pominąć, ponieważ bez niego znika informacja o relacji posiadania.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
The city where I was born has changed a lot.	Miasto, w którym się urodziłem/urodziłam, bardzo się zmieniło.	Where opisuje miejsce.
Is there a quiet place where I can take this call?	Czy jest tu jakieś ciche miejsce, gdzie mogę odebrać ten telefon?	Zdanie określające, bez przecinka.
Kraków, where my grandparents live, is beautiful in autumn.	Kraków, gdzie mieszkają moi dziadkowie, jest piękny jesienią.	Dopowiedzenie o już nazwanym mieście.
The day when we met was unusually warm.	Dzień, w którym się poznaliśmy, był wyjątkowo ciepły.	When można tu pominąć.
I remember a time when nobody had a smartphone.	Pamiętam czasy, kiedy nikt nie miał smartfona.	Opis okresu.
2019, when I started this job, was a difficult year.	Rok 2019, kiedy zacząłem/zaczęłam tę pracę, był trudny.	Zdanie dopowiadające z przecinkami.
The man whose car was stolen called the police.	Mężczyzna, któremu skradziono samochód, zadzwonił na policję.	Whose car wskazuje posiadacza samochodu.
She is the designer whose work I admire most.	To projektantka, której prace podziwiam najbardziej.	Whose może łączyć się z rzeczownikiem niepoliczalnym work.
We rented an apartment whose windows faced the park.	Wynajęliśmy mieszkanie, którego okna wychodziły na park.	Whose może odnosić się do rzeczy.
The book (that) I read on holiday was disappointing.	Książka, którą przeczytałem/przeczytałam na wakacjach, była rozczarowująca.	That jest dopełnieniem, więc można je usunąć.
The woman who helped us spoke Polish.	Kobieta, która nam pomogła, mówiła po polsku.	Who jest podmiotem i nie można go pominąć.
My old laptop, which I bought in 2018, still works.	Mój stary laptop, który kupiłem/kupiłam w 2018 roku, nadal działa.	Dopowiedzenie: nie używamy that i nie pomijamy which.
Friday is the only day that works for everyone.	Piątek to jedyny dzień, który pasuje wszystkim.	Dzień jest tutaj podmiotem works, dlatego używamy that, nie when.
The restaurant where we had dinner is near the station.	Restauracja, w której zjedliśmy kolację, znajduje się blisko dworca.	Możliwe także bardziej formalne at which.

Typowe błędy

1. Przecinek w każdym zdaniu względnym

• Niepoprawnie: The people, who booked online, can enter now. — jeśli chodzi tylko o osoby z rezerwacją internetową
• Poprawnie: The people who booked online can enter now.
• Dlaczego: Polska interpunkcja podpowiada przecinek, ale angielskie zdanie określające go nie ma. Wersja z przecinkami sugeruje, że wszystkie te osoby dokonały rezerwacji online.

2. Używanie where tylko dlatego, że poprzedni rzeczownik jest miejscem

• Niepoprawnie: This is a museum where attracts many tourists.
• Poprawnie: This is a museum that attracts many tourists.
• Dlaczego: Muzeum wykonuje czynność — „przyciąga”. Potrzebny jest zaimek będący podmiotem. Where pasowałoby w zdaniu a museum where tourists can see modern art.

3. Konstrukcja in where

• Niepoprawnie: the room in where we waited
• Poprawnie: the room where we waited / the room in which we waited
• Dlaczego: Należy wybrać albo where, albo formalne in which. Nie łączymy obu rozwiązań.

4. Mylenie whose i who's

• Niepoprawnie: the colleague who's desk is by the window
• Poprawnie: the colleague whose desk is by the window
• Dlaczego: Whose oznacza tu „którego/której”. Who's jest skrótem od who is albo who has: Who's ready?, Who's finished?

5. Pomijanie zaimka będącego podmiotem

• Niepoprawnie: The train leaves at six is usually crowded.
• Poprawnie: The train that leaves at six is usually crowded.
• Dlaczego: That jest podmiotem czasownika leaves. Można pominąć tylko zaimek będący dopełnieniem, jak w the train (that) I usually take.

6. That w zdaniu dopowiadającym

• Niepoprawnie: Warsaw, that is the capital of Poland, lies on the Vistula.
• Poprawnie: Warsaw, which is the capital of Poland, lies on the Vistula.
• Dlaczego: Po przecinku nie używamy względnego that. W odniesieniu do rzeczy i miejsc używamy w takim zdaniu which, a gdy opis dotyczy wydarzeń w miejscu — także where.

Uwagi o użyciu

Where i when brzmią naturalnie zarówno w rozmowie, jak i w większości tekstów. Konstrukcje in which, at which, on which są częstsze w stylu formalnym, urzędowym lub naukowym. Z kolei przyimek na końcu jest normalny w codziennym angielskim: the house which she lives in albo jeszcze naturalniej the house she lives in. Nie jest to błąd.

W zdaniach określających pomijanie zaimka-dopełnienia jest bardzo częste, zwłaszcza w mowie: the film we saw, the person I told you about. Obecność that, who lub which także jest poprawna. Nie trzeba więc usuwać zaimka za wszelką cenę; warto natomiast rozumieć krótsze formy.

Whose jest neutralne stylistycznie w odniesieniu do osób. W odniesieniu do rzeczy również jest powszechnie akceptowane: a country whose economy is growing. Konstrukcja z of which bywa przydatna w bardzo formalnym tekście, lecz zwykle brzmi ciężej.

Dalej niż podstawy

Przyimek przed zaimkiem względnym

W formalnym angielskim przyimek można postawić przed which lub whom:

• the building in which they work
• the client for whom I prepared the report

Wtedy zaimka nie wolno pominąć i nie można użyć that: niepoprawne są formy in that they work oraz the building in they work. W codziennym języku przyimek zwykle trafia na koniec: the building (that) they work in, the client (who) I prepared the report for.

Whose z rozbudowaną grupą rzeczownikową

Po whose może wystąpić nie tylko pojedynczy rzeczownik, lecz cała grupa wyrazów: an author whose first three novels became bestsellers. Cały fragment first three novels opisuje to, co należy do autora. Nie dodajemy rodzajnika przed tą grupą: nie whose the first three novels.

Miejsca i sytuacje abstrakcyjne

Współczesny angielski często używa where po słowach takich jak situation, case, stage, point: We have reached a point where we need to decide. To naturalne zwłaszcza w mowie i neutralnym piśmie. W bardzo formalnym stylu można wybrać in which: a situation in which neither option is ideal.

Which odnoszące się do całej wcześniejszej myśli

W zdaniu dopowiadającym which może komentować nie jeden rzeczownik, lecz całe wcześniejsze zdanie:

The meeting was cancelled, which surprised everyone. — Spotkanie odwołano, co wszystkich zaskoczyło.

Nie należy tu używać what ani that. Ta konstrukcja wykracza poza rdzeń tematu, ale często pojawia się obok zdań dopowiadających z where, when i whose.

Znaczenie może zależeć od przecinków

Porównaj:

• My brothers who live abroad call me every week. — Co tydzień dzwonią ci bracia, którzy mieszkają za granicą; mogę mieć też innych braci.
• My brothers, who live abroad, call me every week. — Wszyscy moi bracia mieszkają za granicą; ten fakt jest dopowiedzeniem.

W mowie różnicę sygnalizują pauzy i intonacja. W piśmie przecinki są więc częścią znaczenia, a nie tylko ozdobą stylistyczną.

Wskazówki do ćwiczeń

1. Buduj trzy wersje jednego opisu. Zacznij od dwóch zdań: We stayed in a hotel. The hotel was near the sea. Połącz je jako The hotel where we stayed was near the sea, a potem przekształć na The hotel in which we stayed... i The hotel we stayed in....
2. Sprawdzaj funkcję zaimka. Po zdaniu względnym znajdź podmiot. Jeśli po łączniku od razu masz już podmiot, jak I w the book that I bought, zaimek jest dopełnieniem i zwykle można go pominąć. Jeśli łącznik sam wykonuje czynność, jak who called, musi zostać.
3. Ćwicz przecinki przez zmianę znaczenia. Napisz pary podobne do employees who work remotely i my manager, who works remotely. Za każdym razem odpowiedz po polsku: „Czy ta informacja wybiera osobę z większej grupy, czy tylko coś o znanej osobie dopowiada?”.

Powiązane zagadnienia

• Najpierw warto znać: Zdania względne z who, which i that — podstawa rozróżnienia osób, rzeczy, podmiotu i dopełnienia.
• Kolejny krok: Zdania rozszczepione — konstrukcje typu It was John who... służące do podkreślania informacji.
• Temat zaawansowany: Zdania rzeczownikowe — całe zdania podrzędne działające jak rzeczownik, na przykład What she said was true.