Drugi okres warunkowy w języku angielskim

W skrócie

Drugi okres warunkowy opisuje wyobrażoną, nierealną albo mało prawdopodobną sytuację w teraźniejszości lub przyszłości i jej skutek: If I had more time, I would learn Japanese — „Gdybym miał więcej czasu, uczyłbym się japońskiego”. Podstawowy wzór to if + past simple, would + podstawowa forma czasownika. Forma przeszła po if nie oznacza tu zwykle przeszłości; pokazuje, że sytuacja jest odległa od rzeczywistości.

Przegląd

Second conditional, czyli drugi okres warunkowy, jest zwykle wprowadzany na poziomie B1. Pozwala mówić o tym, co zrobilibyśmy w wymyślonej sytuacji, jakie byłyby skutki nierealnego warunku, a także udzielać rad. Przydaje się więc zarówno w codziennych rozmowach, jak i w dyskusjach o planach, marzeniach czy problemach: What would you do if you lost your phone?

Zdanie warunkowe ma dwie części. Zdanie podrzędne z if podaje warunek, a zdanie główne podaje jego wyobrażony rezultat. „Zdanie podrzędne” oznacza tu po prostu część, która zaczyna się od if i zależy znaczeniowo od drugiej części. Kolejność obu części można zmieniać bez istotnej zmiany sensu.

Dla polskojęzycznej osoby znaczenie jest dość intuicyjne: If I knew, I would tell you odpowiada „Gdybym wiedział/wiedziała, powiedziałbym/powiedziałabym ci”. Trudność polega na rozmieszczeniu form. W polskim cząstka -by pojawia się zarówno w gdybym, jak i powiedziałbym. W angielskim would należy zasadniczo tylko do części z rezultatem, a po if używa się formy past simple.

Jak to działa

Podstawowy schemat

Część warunkowa	Część z rezultatem
if + podmiot + past simple	podmiot + would + podstawowa forma czasownika
if I had more time	I would read more
if she lived nearby	we would see her often

Past simple to czas przeszły prosty, na przykład worked, went, had. Podstawowa forma czasownika to forma bez odmiany i bez to, na przykład work, go, have. Po would nie dodajemy końcówki -s, nawet gdy podmiotem jest he lub she.

• If I had money, I would travel. — Gdybym miał/miała pieniądze, podróżowałbym/podróżowałabym.
• If Marta lived closer, we would meet every week. — Gdyby Marta mieszkała bliżej, spotykalibyśmy się co tydzień.
• I would help you if I knew how. — Pomógłbym/Pomogłabym ci, gdybym wiedział/wiedziała jak.

Gdy część z if stoi na początku, oddzielamy ją przecinkiem. Gdy stoi na końcu, przecinek zwykle nie jest potrzebny:

• If the flat were cheaper, we would rent it.
• We would rent the flat if it were cheaper.

Przeczenia

Przeczenie może znaleźć się w jednej lub w obu częściach:

Miejsce przeczenia	Schemat	Przykład
po if	if + podmiot + did not + czasownik	If I didn't work on Fridays, ...
w rezultacie	podmiot + would not + czasownik	... I wouldn't be so tired.
w obu częściach	oba schematy razem	If he didn't care, he wouldn't call.

Skrócone formy didn't i wouldn't są neutralne i bardzo częste w mowie. Po didn't używamy podstawowej formy: didn't know, nie didn't knew.

Pytania

Aby zapytać o wyobrażony rezultat, stawiamy would przed podmiotem:

• What would you do if you won the lottery? — Co byś zrobił/zrobiła, gdybyś wygrał/wygrała na loterii?
• Would she move abroad if she got the job? — Czy przeprowadziłaby się za granicę, gdyby dostała tę pracę?
• Where would they stay if the hotel were full? — Gdzie by się zatrzymali, gdyby hotel był pełny?

W samej części z if zachowujemy zwykły szyk zdania oznajmującego: if you won, a nie if did you win.

Szczególny przypadek czasownika be: were i was

W hipotetycznych zdaniach tradycyjnie używa się were przy wszystkich osobach:

Podmiot	Forma w drugim okresie warunkowym	Przykład
I	were	If I were you, I'd wait.
he / she / it	were	If she were here, she'd know.
you / we / they	were	If they were ready, we'd leave.

Ta forma bywa nazywana trybem łączącym (specjalną formą służącą między innymi do mówienia o sytuacjach nierealnych). If I were you jest utrwalonym zwrotem do udzielania rad i właśnie tak najlepiej go zapamiętać.

W nieformalnej angielszczyźnie często można usłyszeć If I was... lub If she was.... Jest to powszechne, zwłaszcza gdy sytuacja nie jest przedstawiana jako całkowicie nierealna. W starannej wypowiedzi o wyraźnej hipotezie bezpieczniej użyć were. Przy you, we, they wybór nie powstaje, ponieważ zwykłą formą czasu przeszłego również jest were.

Would, could i might w rezultacie

Would opisuje oczekiwany skutek. Nie jest jednak jedyną możliwością:

• could — możliwość albo zdolność: If we had a car, we could visit you more often. — Gdybyśmy mieli samochód, moglibyśmy częściej was odwiedzać.
• might — niepewny skutek: If I changed jobs, I might earn more. — Gdybym zmienił/zmieniła pracę, być może zarabiałbym/zarabiałabym więcej.

Różnica dotyczy stopnia pewności lub rodzaju rezultatu. Would sugeruje „stałoby się”, could — „byłoby możliwe”, a might — „być może by się stało”.

Pierwszy a drugi okres warunkowy

Oba okresy mogą dotyczyć przyszłości. Różni je sposób, w jaki mówiący ocenia sytuację.

Znaczenie	Konstrukcja	Przykład	Sens po polsku
realna, otwarta możliwość	if + present simple, will + czasownik	If I get the job, I'll move.	Jeśli dostanę pracę, przeprowadzę się.
sytuacja wyobrażona lub mało prawdopodobna	if + past simple, would + czasownik	If I got the job, I'd move.	Gdybym dostał/dostała pracę, przeprowadziłbym/przeprowadziłabym się.

Drugi wariant nie zawsze oznacza, że zdarzenie jest niemożliwe. Może po prostu sygnalizować większy dystans, mniejsze prawdopodobieństwo albo ostrożniejszy sposób mówienia.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Objaśnienie
If I had money, I would travel.	Gdybym miał/miała pieniądze, podróżowałbym/podróżowałabym.	Wyobrażona sytuacja obecna.
If I were you, I'd accept.	Na twoim miejscu przyjąłbym/przyjęłabym tę propozycję.	Rada; I'd oznacza tutaj I would.
What would you do if you won the lottery?	Co byś zrobił/zrobiła, gdybyś wygrał/wygrała na loterii?	Pytanie o hipotetyczny rezultat.
I wouldn't buy it if it were expensive.	Nie kupiłbym/kupiłabym tego, gdyby było drogie.	Przeczenie w części z rezultatem.
If we lived by the sea, we'd swim every morning.	Gdybyśmy mieszkali nad morzem, pływalibyśmy każdego ranka.	Nierealny obecny styl życia.
She would feel better if she slept more.	Czułaby się lepiej, gdyby więcej spała.	Warunek stoi po rezultacie.
If he spoke Polish, he could talk to my grandparents.	Gdyby mówił po polsku, mógłby porozmawiać z moimi dziadkami.	Could wyraża możliwość.
If the rent were lower, we might stay another year.	Gdyby czynsz był niższy, być może zostalibyśmy na kolejny rok.	Might osłabia pewność rezultatu.
Would you take the train if it were faster?	Czy pojechałbyś/pojechałabyś pociągiem, gdyby był szybszy?	Pytanie typu tak/nie.
If I didn't have to work tomorrow, I'd come with you.	Gdybym jutro nie musiał/musiała pracować, poszedłbym/poszłabym z tobą.	Hipoteza dotycząca przyszłości.
They wouldn't need a map if they knew the city.	Nie potrzebowaliby mapy, gdyby znali miasto.	Nierealny stan w teraźniejszości.
If Anna were here, she would know what to say.	Gdyby Anna tu była, wiedziałaby, co powiedzieć.	Were przy trzeciej osobie.
Where would you live if you could choose any country?	Gdzie byś mieszkał/mieszkała, gdybyś mógł/mogła wybrać dowolny kraj?	Obie części dotyczą swobodnej wyobraźni.
If the weather improved, we could eat outside.	Gdyby pogoda się poprawiła, moglibyśmy zjeść na zewnątrz.	Mało prawdopodobna możliwość przyszła.

Typowe błędy

1. Używanie would po if

• Niepoprawnie: If I would have more time, I would exercise.
• Poprawnie: If I had more time, I would exercise.
• Dlaczego: W zwykłym drugim okresie warunkowym would pojawia się w rezultacie, nie w warunku. Polski wzór „gdybym..., zrobiłbym...” łatwo skłania do podwojenia angielskiego would.

2. Używanie czasu teraźniejszego w hipotetycznym warunku

• Niepoprawnie: If I have a million euros, I would stop working.
• Poprawnie: If I had a million euros, I would stop working.
• Dlaczego: Jeżeli chodzi o obecną, wyobrażoną sytuację, po if potrzebna jest forma past simple. Pierwsza wersja miesza schemat pierwszego i drugiego okresu warunkowego.

3. Dodawanie to albo końcówki -s po would

• Niepoprawnie: She would to move / She would moves.
• Poprawnie: She would move.
• Dlaczego: Po czasowniku modalnym would zawsze stoi podstawowa forma bez to i bez końcówki osobowej.

4. Tworzenie podwójnej formy przeszłej po didn't

• Niepoprawnie: If he didn't knew the answer, he would ask.
• Poprawnie: If he didn't know the answer, he would ask.
• Dlaczego: To didn't niesie informację o czasie przeszłym, dlatego następny czasownik wraca do formy podstawowej.

5. Automatyczne używanie was w każdej hipotezie

• Mniej starannie: If I was you, I'd apologise.
• Zalecane: If I were you, I'd apologise.
• Dlaczego: W wyraźnie nierealnej hipotezie, zwłaszcza w utrwalonym zwrocie If I were you, standardowa forma to were. Was występuje w mowie potocznej, ale nie jest najlepszym wyborem w tym zwrocie ani w formalnym tekście.

6. Traktowanie formy przeszłej jako informacji o przeszłości

• Błędna interpretacja: If I knew the answer, I'd tell you mówi o dawnym stanie wiedzy.
• Właściwa interpretacja: Zdanie znaczy „Gdybym znał/znała odpowiedź, powiedziałbym/powiedziałabym ci” i dotyczy sytuacji obecnej.
• Dlaczego: Forma przeszła może w angielskim wyrażać dystans od rzeczywistości, a nie czas miniony.

Uwagi o użyciu

Drugi okres warunkowy jest naturalny w rozmowach o marzeniach i wyobrażonych wyborach: If you could live anywhere, where would you go? Takie pytania nie zakładają, że rozmówca naprawdę się przeprowadzi. Otwierają przestrzeń do rozważenia możliwości.

Konstrukcja If I were you, ... służy do udzielania rad: If I were you, I'd talk to the manager. Po polsku zwykle powiemy „Na twoim miejscu...”, a nie dosłowne „Gdybym był tobą...”. Angielski zwrot jest bardzo częsty, ale rada może zabrzmieć stanowczo. Łagodniejsze wersje to na przykład If I were you, I might... albo I think I'd... if I were in your position.

Skrócenie 'd może oznaczać would lub had. W drugim okresie warunkowym w części z rezultatem zwykle oznacza would: I'd travel = I would travel. Rozpoznajemy to również po następnej formie: po would stoi forma podstawowa, natomiast po had w innych konstrukcjach pojawia się imiesłów czasu przeszłego, na przykład I'd finished = I had finished.

Nie każda część z if + past simple jest drugim okresem warunkowym. W zdaniu I don't know if she called słowo if znaczy „czy”, a called odnosi się do przeszłości. O okresie warunkowym mówimy wtedy, gdy jedna część podaje warunek dla wyobrażonego rezultatu.

Więcej niż podstawy: użycie zaawansowane

Forma were to

W formalniejszym stylu można użyć were to + czasownik, aby przedstawić przyszłe zdarzenie jako szczególnie hipotetyczne, odległe lub niepożądane:

• If the company were to close, hundreds of people would lose their jobs. — Gdyby firma miała zostać zamknięta, setki osób straciłyby pracę.
• If you were to change your mind, we would still welcome you. — Gdyby zdarzyło ci się zmienić zdanie, nadal przyjęlibyśmy cię z radością.

Nie jest to zwykły czas przeszły od be going to. Całość were to close przedstawia możliwość jako rozważany scenariusz.

Inwersja bez if

W stylu formalnym można pominąć if i przestawić were przed podmiot. Inwersja oznacza właśnie taką zmianę zwykłej kolejności wyrazów:

• Were I you, I would decline the offer. = If I were you, I would decline the offer.
• Were the plan to fail, we would need another solution. = If the plan were to fail, we would need another solution.

Tę konstrukcję warto przede wszystkim rozpoznawać. W codziennej rozmowie zwykłe zdanie z if brzmi naturalniej.

Warunek domyślny

Czasem część z if nie zostaje wypowiedziana, ponieważ wynika z kontekstu:

• I'd never do that. — Nigdy bym tego nie zrobił/zrobiła. (Na przykład: gdybym był/była na twoim miejscu.)
• That would be difficult. — To byłoby trudne. (W omawianej sytuacji.)
• Could you help me? — Czy mógłbyś/mogłabyś mi pomóc?

Ostatni przykład pokazuje, że hipotetyczny dystans może również łagodzić prośbę. Mówiący nie musi mieć na myśli pełnego, niewypowiedzianego zdania warunkowego; forma modalna stała się konwencjonalnym sposobem wyrażania uprzejmości.

Kiedy would może wystąpić po if

Reguła „bez would po if” jest bardzo dobra dla zwykłych okresów warunkowych, ale nie obejmuje każdego zdania w języku. Would może po if wyrażać czyjąś wolę, uporczywe zachowanie albo uprzejmą prośbę:

• If you would wait here, the doctor will see you shortly. — Jeśli zechce pan/pani tutaj poczekać, lekarz wkrótce pana/panią przyjmie.
• If he would only listen, we could solve the problem. — Gdyby tylko zechciał słuchać, moglibyśmy rozwiązać problem.

Nie są to jednak wzory, które należy przenosić do podstawowego zdania typu If I had..., I would....

Związek z innymi okresami warunkowymi

Drugi okres warunkowy opisuje hipotetyczną teraźniejszość lub przyszłość. Gdy warunek dotyczy zamkniętej przeszłości, potrzebny jest trzeci okres warunkowy: If I had left earlier, I would have caught the train — „Gdybym wyszedł/wyszła wcześniej, zdążyłbym/zdążyłabym na pociąg”. W bardziej zaawansowanych wypowiedziach można też łączyć czas przeszłego warunku z obecnym rezultatem; są to mieszane okresy warunkowe, a nie podstawowy drugi okres warunkowy.

Jak ćwiczyć

1. Buduj pary realne i hipotetyczne. Zapisz pięć par, na przykład If I have time, I'll cook oraz If I had more time, I'd cook every day. Za każdym razem nazwij różnicę: otwarta możliwość czy wyobrażony scenariusz?
2. Ćwicz od polskiego sensu, ale kontroluj formę. Przy zdaniu „Gdybym znał odpowiedź, powiedziałbym ci” zaznacz dwie części. W pierwszej wpisz past simple (if I knew), a dopiero w drugiej would (I would tell you).
3. Odpowiadaj pełnym zdaniem na pytania hipotetyczne. Przećwicz What would you do if...?, Where would you live if...? i Who would you call if...?. Zmieniaj would na could lub might i obserwuj, jak zmienia się znaczenie.

Powiązane zagadnienia

• Wcześniej: Pierwszy okres warunkowy — służy do mówienia o realnych lub otwartych możliwościach i pomaga zrozumieć kontrast między will a would.
• Następny krok: Trzeci okres warunkowy — opisuje nierealne warunki i rezultaty w przeszłości.
• Następny krok: Życzenia i żal: wish i if only — wykorzystuje podobny dystans gramatyczny do wyrażania życzeń i żalu.
• Zagadnienie zaawansowane: Tryb łączący — wyjaśnia między innymi formalne were w hipotetycznych konstrukcjach.