Strona bierna w języku angielskim

W skrócie

Angielską stronę bierną tworzy się według wzoru be + past participle, czyli odpowiednia forma czasownika be oraz trzecia forma czasownika: The letter was sent yesterday. Stosuje się ją, gdy ważniejsza jest czynność lub jej rezultat niż wykonawca. Jeśli trzeba wskazać wykonawcę, dodaje się zwykle wyrażenie z by: The book was written by Orwell.

Omówienie

W zdaniu w stronie czynnej podmiot (osoba lub rzecz wykonująca czynność) znajduje się na pierwszym planie: Orwell wrote the book. Strona bierna zmienia perspektywę: The book was written by Orwell. Teraz podmiotem jest the book, czyli to, czego dotyczyła czynność. Wykonawca może się pojawić po by, ale często w ogóle nie jest potrzebny.

To ważne zagadnienie na poziomie B1, ponieważ strona bierna występuje nie tylko w oficjalnych tekstach. Usłyszymy ją w wiadomościach, instrukcjach, rozmowach o usługach i codziennych komunikatach: The road is closed, Your order has been shipped, English is spoken here. Pozwala mówić naturalnie, kiedy nie wiadomo, kto coś zrobił, jest to oczywiste albo po prostu nie ma znaczenia.

Polski również ma stronę bierną, ale nie zawsze używa jej w tych samych miejscach. Angielskie My bike was stolen najnaturalniej oddamy jako „Ukradziono mi rower”, a niekoniecznie „Mój rower został skradziony”. Nie warto więc tłumaczyć konstrukcji słowo w słowo. Trzeba rozpoznawać, na czym skupia się zdanie, i dobrać naturalną formę w obu językach.

Jak to działa

Podstawowy wzór

Schemat strony biernej wygląda tak:

podmiot + be w odpowiednim czasie + past participle + reszta zdania

Past participle to imiesłów czasu przeszłego, nazywany też trzecią formą czasownika. Dla czasowników regularnych ma zwykle końcówkę -ed: cleaned, opened, invited. Form czasowników nieregularnych trzeba się nauczyć: written, made, sent, built, stolen.

Porównajmy zmianę perspektywy:

Strona czynna	Strona bierna
Someone cleans the office every day.	The office is cleaned every day.
They sent the email yesterday.	The email was sent yesterday.
A local company will build the bridge.	The bridge will be built by a local company.

W zdaniu czynnym the office, the email i the bridge są dopełnieniami, czyli osobami lub rzeczami, na które skierowana jest czynność. W zdaniu biernym stają się podmiotami. To dlatego zmienia się też forma zaimka: They invited me → I was invited, nie: Me was invited.

Czas wyraża forma be

Trzecia forma czasownika głównego pozostaje taka sama, a czas i liczbę pokazuje be. Dlatego nie wystarczy zapamiętać samego been ani samej końcówki -ed.

Czas lub konstrukcja	Wzór	Przykład	Znaczenie
Present Simple	am/is/are + past participle	The rooms are cleaned daily.	Pokoje są sprzątane codziennie.
Past Simple	was/were + past participle	The rooms were cleaned yesterday.	Pokoje posprzątano wczoraj.
Future Simple	will be + past participle	The rooms will be cleaned tomorrow.	Pokoje zostaną posprzątane jutro.
Present Continuous	am/is/are being + past participle	The rooms are being cleaned now.	Pokoje są teraz sprzątane.
Past Continuous	was/were being + past participle	The room was being cleaned when we arrived.	Pokój był sprzątany, gdy przyjechaliśmy.
Present Perfect	has/have been + past participle	The rooms have been cleaned.	Pokoje zostały już posprzątane.
Past Perfect	had been + past participle	The room had been cleaned before noon.	Pokój posprzątano przed południem.
Czasownik modalny	czasownik modalny + be + imiesłów czasu przeszłego	The form must be signed.	Formularz musi zostać podpisany.

Najpierw warto opanować cztery częste wzory: is made, was made, will be made oraz has been made. Forma ciągła zawiera słowo being: The house is being painted oznacza, że malowanie trwa właśnie teraz. Natomiast The house is painted every year opisuje zwyczaj lub regularność.

Zgodność z podmiotem

W czasie teraźniejszym wybiera się am, is albo are, a w przeszłym was albo were:

• The package is ready. — jedna paczka;
• The packages are ready. — kilka paczek;
• The window was broken. — jedno okno;
• The windows were broken. — kilka okien.

Inaczej niż w polszczyźnie angielska trzecia forma nie zmienia się zależnie od rodzaju i liczby. Porównaj polskie „napisany”, „napisana”, „napisane” z jednym angielskim written. Z podmiotem uzgadnia się jedynie forma be.

Przeczenia i pytania

Przeczenie powstaje przez dodanie not po pierwszym czasowniku posiłkowym:

• The door is not locked.
• The documents were not sent.
• The work has not been finished.
• The problem cannot be solved today.

W pytaniu pierwszą formę czasownika posiłkowego stawia się przed podmiotem:

• Is English spoken here?
• Was the meeting cancelled?
• Has the bill been paid?
• When will the results be announced?

Samo do/does/did nie jest potrzebne. Be lub pierwszy element dłuższej konstrukcji już pełni funkcję czasownika posiłkowego.

Wykonawca z by

Osobę, organizację lub siłę, która wykonała czynność, można wskazać za pomocą by:

• The book was written by Orwell.
• The window was broken by the wind.
• The decision was made by the committee.

Takie uzupełnienie ma sens wtedy, gdy wnosi ważną informację. W zdaniu My wallet was stolen złodziej jest nieznany, więc dodawanie by someone niczego nie wyjaśnia. Przy narzędziu lub materiale używa się zwykle with, nie by: The bread was cut with a knife.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
English is spoken here.	Mówi się tutaj po angielsku.	Present Simple: ogólna sytuacja.
The museum is closed on Mondays.	Muzeum jest zamknięte w poniedziałki.	Regularna zasada; forma może też opisywać stan.
Coffee is grown in this region.	W tym regionie uprawia się kawę.	Wykonawca nie jest istotny.
The letter was sent yesterday.	List wysłano wczoraj.	Past Simple: zakończona czynność.
My bike was stolen last night.	Zeszłej nocy ukradziono mi rower.	Wykonawca jest nieznany.
The book was written by Orwell.	Książka została napisana przez Orwella.	Wykonawca jest ważną informacją.
The house is being painted.	Dom jest właśnie malowany.	Present Continuous: czynność trwa.
Dinner was being prepared when we arrived.	Kiedy przyjechaliśmy, przygotowywano kolację.	Czynność była wtedy w toku.
The results will be announced tomorrow.	Wyniki zostaną ogłoszone jutro.	Future Simple.
Your order has been shipped.	Twoje zamówienie zostało wysłane.	Present Perfect: liczy się obecny rezultat.
The room had been cleaned before the guests arrived.	Pokój posprzątano, zanim przyjechali goście.	Czynność wcześniejsza od innej przeszłej czynności.
All visitors must be registered.	Wszyscy odwiedzający muszą zostać zarejestrowani.	Strona bierna po czasowniku modalnym.
Can this machine be repaired?	Czy tę maszynę można naprawić?	Pytanie z czasownikiem modalnym.
The documents were not signed.	Dokumenty nie zostały podpisane.	Przeczenie.

Typowe błędy

Pomijanie czasownika be

• Błędnie: The letter sent yesterday.
• Poprawnie: The letter was sent yesterday.
• Dlaczego: Strona bierna wymaga formy be. Samo sent nie pokazuje tutaj poprawnie czasu ani konstrukcji zdania.

Używanie drugiej zamiast trzeciej formy

• Błędnie: The book was wrote in 1948.
• Poprawnie: The book was written in 1948.
• Dlaczego: Po be potrzebny jest past participle, czyli trzecia forma. Dla write trzy formy to write–wrote–written.

Mylenie been i being

• Błędnie: The road is been repaired now.
• Poprawnie: The road is being repaired now.
• Dlaczego: Being tworzy trwającą stronę bierną. Been występuje po have/has/had: The road has been repaired.

Dodawanie do lub did w pytaniach

• Błędnie: Did the meeting was cancelled?
• Poprawnie: Was the meeting cancelled?
• Dlaczego: W pytaniu przestawia się formę be przed podmiot. Nie dodaje się drugiego czasownika posiłkowego.

Tłumaczenie polskiego szyku bez zmiany zaimka

• Błędnie: Me was offered a job.
• Poprawnie: I was offered a job.
• Dlaczego: Osoba na początku jest podmiotem, dlatego potrzebna jest forma podmiotowa I, a nie dopełnieniowa me.

Nadużywanie by

• Nienaturalnie: My car was repaired by the mechanic.
• Naturalniej: My car was repaired.
• Dlaczego: Jeżeli wykonawca jest oczywisty lub nieważny, angielski zwykle go pomija. Warto go podać, gdy odróżnia jedną osobę od innych albo stanowi sedno informacji.

Uwagi o użyciu

Strona bierna jest szczególnie naturalna w kilku sytuacjach:

1. Wykonawca jest nieznany: The painting was stolen.
2. Wykonawca jest oczywisty: The suspect was arrested. — zwykle wiadomo, że zrobiła to policja.
3. Najważniejszy jest proces lub rezultat: The application has been approved.
4. Tekst ma brzmieć bezosobowo: The data were collected in May. Takie zdania są częste w opisach badań, procedurach i raportach.
5. Temat wypowiedzi ma pozostać ten sam: po zdaniu o budynku naturalnie brzmi It was designed in 1925, bo nadal mowa o budynku, a nie o architekcie.

Strona bierna nie jest automatycznie „bardziej oficjalna” ani lepsza. Gdy wykonawca jest ważny i znany, strona czynna bywa krótsza i wyraźniejsza: Maria called the client zwykle brzmi lepiej niż The client was called by Maria. Z kolei komunikat Payments are processed within two days naturalnie skupia uwagę na płatnościach i procedurze.

Trzeba też uważać na zdania, które mogą opisywać czynność albo stan. The door was closed at six może znaczyć „Drzwi zamknięto o szóstej” albo „O szóstej drzwi były zamknięte”. Kontekst zwykle rozstrzyga znaczenie. Jeśli chcemy mocno podkreślić trwającą czynność, użyjemy being: The door was being closed when the alarm went off.

Polskie konstrukcje bezosobowe z „się”, końcówką -no/-to albo formą typu „można zrobić” często odpowiadają angielskiej stronie biernej: „Tu sprzedaje się bilety” → Tickets are sold here; „Ogłoszono wyniki” → The results were announced; „Tego nie można otworzyć” → This cannot be opened. Nie należy szukać jednego polskiego odpowiednika dla każdego zdania.

Dalsze zastosowania i konstrukcje zaawansowane

Na poziomie B1 najważniejsze jest pewne tworzenie konstrukcji be + past participle. Poniższe wzory pojawiają się częściej na poziomie B2 i wyżej, ale warto je rozpoznawać.

Get zamiast be

W mniej formalnej angielszczyźnie get + past participle często podkreśla zmianę, zdarzenie lub nieoczekiwany skutek:

• He got hurt during the match. — Został ranny podczas meczu.
• My phone got stolen. — Ukradziono mi telefon.

Nie jest to prosty zamiennik be w każdym zdaniu. W neutralnych instrukcjach i formalnych opisach bezpieczniejsza jest konstrukcja z be.

Czasowniki z dwoma dopełnieniami

Zdanie They gave Anna a prize ma dwa dopełnienia: osobę, która coś otrzymuje, oraz otrzymywaną rzecz. Możliwe są dwie wersje bierne:

• Anna was given a prize.
• A prize was given to Anna.

Pierwsza z nich jest w angielskim bardzo naturalna, choć jej polski odpowiednik często wymaga innej konstrukcji: „Annie przyznano nagrodę”. Podobnie tworzy się I was told the news albo We were offered help.

Konstrukcje bezosobowe i relacjonowanie opinii

W wiadomościach i oficjalnych tekstach spotyka się wzory:

• It is believed that the painting is authentic. — Uważa się, że obraz jest autentyczny.
• The painting is believed to be authentic. — Uważa się, że obraz jest autentyczny.

Takie konstrukcje odsuwają na dalszy plan osobę wyrażającą opinię. Należą już do bardziej zaawansowanych zastosowań strony biernej.

Ciężkie formy, których zwykle się unika

Teoretycznie stronę bierną można łączyć z wieloma czasami. Formy takie jak has been being repaired są gramatycznie możliwe, lecz brzmią ciężko. Zamiast The road has been being repaired for months użytkownicy języka często wybiorą prostsze They have been repairing the road for months albo przebudują całe zdanie. Znajomość reguły nie oznacza, że każda możliwa forma jest równie częsta i naturalna.

Konstrukcja have something done, na przykład I had my car repaired, nie oznacza zwykłej strony biernej „zrobiłem to sam”. Informuje, że ktoś wykonał usługę dla mówiącego. Ten wzór, podobnie jak get oraz zdania z dwoma dopełnieniami, jest szerzej omawiany w zagadnieniu o zaawansowanych konstrukcjach biernych.

Wskazówki do ćwiczeń

1. Przekształcaj zdania parami. Zapisz pięć prostych zdań czynnych, np. Someone checks the tickets, a następnie utwórz wersję bierną: The tickets are checked. Za każdym razem zaznacz osobno formę be i trzecią formę czasownika.
2. Ćwicz jeden czas na kilku czasownikach. Powiedz kolejno is made, is sent, is written, potem was made, was sent, was written. Dzięki temu łatwiej zauważyć, że czas zmienia się na be, a czasownik główny pozostaje w trzeciej formie.
3. Szukaj prawdziwych komunikatów. W wiadomościach e-mail, regulaminach i serwisach informacyjnych wypisuj przykłady takie jak has been confirmed czy will be delivered. Spróbuj określić, dlaczego wykonawca został pominięty i czy po polsku naturalniejsza byłaby strona bierna, forma bezosobowa czy strona czynna.

Powiązane zagadnienia

• Wcześniej: Czas przeszły prosty — czasowniki regularne — pomaga utrwalić końcówkę -ed, która jest także trzecią formą czasowników regularnych.
• Następny krok: Zaawansowane konstrukcje bierne — rozwija stronę bierną o dwa dopełnienia, get + past participle oraz konstrukcję have something done.