Zaawansowane konstrukcje bierne w języku angielskim

W skrócie

Na poziomie B2 strona bierna to nie tylko be + past participle. Gdy czasownik ma dwa dopełnienia, można często powiedzieć zarówno She was given a key, jak i A key was given to her. Konstrukcja have/get + przedmiot + past participle oznacza zwykle, że zlecamy komuś usługę, natomiast get + past participle może zastępować stronę bierną z be, zwłaszcza gdy mowa o zdarzeniu lub zmianie: The window got broken.

Przegląd

Podstawowa strona bierna kieruje uwagę na osobę lub rzecz, która podlega działaniu, a nie na wykonawcę: The car was repaired — „Samochód został naprawiony”. W tym artykule rozwijamy tę zasadę o trzy wzorce przydatne w codziennym angielskim: stronę bierną z czasownikami przyjmującymi dwa dopełnienia, konstrukcję usługową have/get something done oraz stronę bierną z get.

Dopełnienie to część zdania uzupełniająca czasownik. W zdaniu They gave Anna a key występują dwa: Anna jest dopełnieniem dalszym (osobą, która coś otrzymuje), a a key — dopełnieniem bliższym (rzeczą przekazywaną). Past participle, czyli imiesłów bierny, to trzecia forma czasownika, na przykład given, repaired, broken. W czasownikach regularnych ma zwykle końcówkę -ed.

Te konstrukcje pojawiają się na poziomie B2, ponieważ wymagają już swobodnego operowania czasami i podstawową stroną bierną. Są jednak bardzo praktyczne: pozwalają opisać wręczanie, informowanie i oferowanie, powiedzieć, że fryzjer ściął nam włosy albo że coś stało się przypadkiem. Dla osoby mówiącej po polsku szczególnie ważne jest rozróżnienie między tym, co zrobiliśmy samodzielnie, a tym, co zleciliśmy komuś innemu.

Jak to działa

Krótkie przypomnienie: strona bierna z be

Zwykły wzorzec to:

podmiot + odpowiednia forma be + past participle (+ by + wykonawca)

Podmiot gramatyczny to osoba lub rzecz, o której orzekamy w zdaniu. Czas i liczbę pokazuje czasownik be; imiesłów pozostaje bez zmian.

Czas lub forma	Wzorzec	Przykład
Present simple	am/is/are + past participle	The office is cleaned every day.
Past simple	was/were + past participle	The office was cleaned yesterday.
Present perfect	have/has been + past participle	The office has been cleaned.
Przyszłość	will be + past participle	The office will be cleaned tomorrow.
Czasownik modalny	czasownik modalny + be + imiesłów	The office must be cleaned.

Wykonawcę dodajemy za pomocą by tylko wtedy, gdy jest istotny: The office was cleaned by a specialist. W większości zdań biernych pomija się go, bo jest nieznany, oczywisty albo mniej ważny niż rezultat.

Strona bierna z dwoma dopełnieniami

Niektóre czasowniki mogą w stronie czynnej łączyć osobę i rzecz:

They gave Maya a refund.

wykonawca + czasownik + osoba + rzecz

Z takiego zdania często da się utworzyć dwie wersje bierne.

Punkt wyjścia	Wzorzec	Zdanie
Osoba staje się podmiotem	osoba + be + imiesłów + rzecz	Maya was given a refund.
Rzecz staje się podmiotem	rzecz + be + imiesłów + to + osoba	A refund was given to Maya.

Pierwsza wersja jest zwykle naturalniejsza, gdy najważniejsze jest to, co spotkało daną osobę. Co istotne dla polskiego odbiorcy, po given, told, offered czy shown nie dodajemy wtedy to: I was told the truth, nie I was told to the truth.

Do najczęstszych czasowników tego typu należą:

• give — dać,
• send — wysłać,
• show — pokazać,
• tell — powiedzieć,
• offer — zaoferować,
• teach — nauczyć,
• promise — obiecać,
• pay — zapłacić.

Nie każdy czasownik opisujący przekazanie informacji dopuszcza oba warianty. Na przykład explain wymaga układu explain something to someone. Poprawne jest The problem was explained to me, ale nie I was explained the problem. Podobnie mówimy The new procedure was described to us, a nie We were described the new procedure.

Przy zmianie czasu modyfikujemy formę be, tak jak w zwykłej stronie biernej:

• She has been offered a new role. — Zaproponowano jej nowe stanowisko.
• We will be sent the details tomorrow. — Szczegóły zostaną nam wysłane jutro.
• They should have been told earlier. — Powinno im się było powiedzieć wcześniej.

Have something done: zlecanie usługi

Konstrukcja have + rzecz/osoba + past participle najczęściej oznacza, że organizujemy usługę: ktoś wykonuje pracę dla nas lub na nasze zlecenie.

podmiot + have w odpowiednim czasie + przedmiot usługi + past participle

• I have my teeth checked twice a year. — Dwa razy w roku chodzę na kontrolę zębów.
• We had the kitchen painted. — Zleciliśmy pomalowanie kuchni.
• She is having her laptop repaired. — Jej laptop jest właśnie w naprawie.
• They will have the documents translated. — Zlecą tłumaczenie dokumentów.

Czas gramatyczny wyraża have, a nie imiesłów:

Znaczenie czasowe	Konstrukcja	Przykład
zwyczaj	have/has + przedmiot + imiesłów	He has his eyes tested every year.
zakończona usługa	had + przedmiot + imiesłów	We had the lock changed.
usługa w toku	am/is/are having + przedmiot + imiesłów	I’m having the roof fixed.
doświadczenie do chwili obecnej	have/has had + przedmiot + imiesłów	She has had her passport renewed.
plan	am/is/are going to have + przedmiot + imiesłów	We’re going to have the boiler serviced.
konieczność	must have + przedmiot + imiesłów	You must have this checked.

Wykonawca usługi zwykle nie jest wymieniany. Jeśli jest ważny, można dodać by: We had the alarm installed by a local company. Konstrukcja nie mówi sama w sobie, czy usługa była płatna; mówi jedynie, że podmiot ją zorganizował lub spowodował jej wykonanie.

Polski często wyraża tę sytuację inaczej: „oddałem samochód do naprawy”, „byłam u fryzjera”, „zleciłyśmy tłumaczenie”. Dosłowne I repaired my car oznacza, że naprawiłem samochód własnymi rękami. Jeśli zrobił to mechanik, właściwe będzie I had my car repaired.

Get something done: bardziej potoczny wariant

Get + przedmiot + past participle może mieć to samo znaczenie usługowe co have something done, ale brzmi zwykle bardziej potocznie i często podkreśla doprowadzenie sprawy do końca:

• I need to get my phone fixed. — Muszę oddać telefon do naprawy.
• She’s getting her hair done. — Właśnie robi sobie fryzurę u fryzjera.
• Did you get the invitation printed? — Udało ci się zlecić wydrukowanie zaproszenia?

W tej konstrukcji odmieniamy get: get/gets, got, have got; w amerykańskim angielskim jako imiesłów czasownika get występuje też gotten. Imiesłów opisujący wykonaną usługę nadal zajmuje ostatnie miejsce: got the lock changed.

Warto odróżniać dwa czynne wzorce kauzatywne, czyli konstrukcje pokazujące, że ktoś powoduje działanie innej osoby:

Konstrukcja	Znaczenie	Przykład
have + osoba + bezokolicznik bez to	polecić komuś wykonanie czynności	I had the technician check it.
get + osoba + to + bezokolicznik	nakłonić lub poprosić kogoś o wykonanie czynności	I got the technician to check it.
have/get + rzecz + past participle	zlecić wykonanie czynności na danej rzeczy	I had/got it checked.

Nie mówimy więc I had the technician to check it ani I got the technician check it.

Get + past participle jako strona bierna

W stronie biernej z get nie ma przed imiesłowem dodatkowego przedmiotu:

podmiot + get + past participle

• The window got broken. — Okno zostało rozbite.
• He got injured during training. — Został kontuzjowany podczas treningu.
• We got stuck in traffic. — Utknęliśmy w korku.

W porównaniu z neutralnym be, czasownik get częściej przedstawia zdarzenie, zmianę stanu albo skutek dotykający podmiotu. Jest typowy dla rozmowy i mniej formalnego pisania. Często występuje przy sytuacjach nieplanowanych lub niekorzystnych (get hurt, get fired, get robbed), ale nie tylko: naturalne są też get promoted, get paid, get invited i get married.

Porównaj:

• The door was locked. — Drzwi były zamknięte albo zostały zamknięte; bez kontekstu możliwy jest stan lub czynność.
• The door got locked. — Drzwi się zamknęły / zostały zamknięte; na pierwszym planie jest zdarzenie lub zmiana.

W formalnym raporcie lepiej zwykle użyć be: Two employees were injured. W swobodnej relacji naturalne będzie Two people got hurt. Nie należy jednak automatycznie zastępować każdego be przez get. Przy trwałym stanie, ogólnej prawdzie lub formalnym opisie be jest zwykle właściwsze: The museum is known worldwide, nie The museum gets known worldwide.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
I was told the news this morning.	Dziś rano przekazano mi tę wiadomość.	Osoba jest podmiotem strony biernej.
A copy of the contract was sent to every client.	Kopię umowy wysłano każdemu klientowi.	Rzecz jest podmiotem; przed osobą pojawia się to.
She has been offered a permanent position.	Zaproponowano jej stałe stanowisko.	Strona bierna w czasie teraźniejszym dokonanym.
We were shown three different apartments.	Pokazano nam trzy różne mieszkania.	Naturalny wariant skupiony na odbiorcach.
The rules were explained to us before the game.	Wyjaśniono nam zasady przed grą.	Z explain potrzebne jest to us.
I had my car repaired last week.	W zeszłym tygodniu oddałem samochód do naprawy.	Naprawę wykonał ktoś inny.
We’re having new windows installed next month.	W przyszłym miesiącu zlecamy montaż nowych okien.	Ustalona usługa w przyszłości.
You should have your blood pressure checked.	Warto, żeby zmierzono ci ciśnienie.	Zalecenie wykonania badania.
She’s getting her hair done for the wedding.	Robi sobie fryzurę na wesele.	Potoczny wariant konstrukcji usługowej.
Did you get the printer fixed in the end?	Czy ostatecznie udało ci się naprawić drukarkę u fachowca?	Get podkreśla osiągnięty rezultat.
The window got broken during the storm.	Okno zostało rozbite podczas burzy.	Bierne get: nieplanowane zdarzenie.
He got promoted after only six months.	Awansował już po sześciu miesiącach.	Pozytywny skutek; nie każde bierne get jest negatywne.
My bag got stolen on the train.	W pociągu skradziono mi torbę.	Potoczna relacja o nieprzyjemnym zdarzeniu.
We had our flight cancelled because of the fog.	Odwołano nam lot z powodu mgły.	Have something done opisuje tu doświadczenie, nie zlecenie.

Częste błędy

Dodawanie to po osobie w stronie biernej

• Błędnie: I was given to a receipt.
• Poprawnie: I was given a receipt.
• Dlaczego: Gdy odbiorca staje się podmiotem, rzecz występuje bezpośrednio po imiesłowie. To pojawia się w drugim wariancie: A receipt was given to me.

Tworzenie osobowej strony biernej z explain

• Błędnie: We were explained the rules.
• Poprawnie: The rules were explained to us.
• Dlaczego: Explain nie zachowuje się jak tell czy show. Poprawna strona czynna to They explained the rules to us, więc w stronie biernej podmiotem stają się the rules.

Sugerowanie, że usługę wykonano samodzielnie

• Błędnie: I cut my hair yesterday. — jeśli włosy obciął fryzjer.
• Poprawnie: I had my hair cut yesterday.
• Dlaczego: Pierwsze zdanie oznacza dosłownie, że mówiący sam chwycił za nożyczki. W polskim zdanie „obciąłem włosy” bywa rozumiane szerzej, dlatego łatwo przenieść ten skrót do angielskiego.

Niewłaściwa forma po have lub get

• Błędnie: We had the kitchen paint.
• Poprawnie: We had the kitchen painted.
• Dlaczego: Po przedmiocie usługi potrzebny jest imiesłów bierny: painted, repaired, delivered. Bezokolicznik występuje w innym wzorcu: We had a decorator paint the kitchen.

Mylenie konstrukcji usługowej ze stroną bierną z get

• Błędnie: My car got repaired jako jednoznaczne „zleciłem naprawę samochodu”.
• Poprawnie: I got my car repaired.
• Dlaczego: W pierwszym zdaniu my car jest podmiotem i dowiadujemy się tylko, że samochód został naprawiony. W drugim I organizuje naprawę, a my car jest jej przedmiotem.

Nadużywanie get w formalnym tekście

• Błędnie stylistycznie: The application got rejected due to missing documents w oficjalnym zawiadomieniu.
• Lepiej: The application was rejected due to missing documents.
• Dlaczego: Bierne get jest częste w rozmowie, ale be brzmi neutralniej i profesjonalniej w dokumentach, raportach oraz komunikatach urzędowych.

Uwagi dotyczące użycia

Co naprawdę oznacza have something done

Najczęstsze znaczenie to świadomie zamówiona lub zorganizowana usługa. Ta sama budowa może jednak opisywać zdarzenie, którego podmiot wcale nie chciał:

• She had her wallet stolen. — Skradziono jej portfel.
• We had our flight cancelled. — Odwołano nam lot.

O znaczeniu decydują czasownik i kontekst. Raczej nie zleca się kradzieży własnego portfela, więc odbiorca bez trudu rozpozna nieprzyjemne doświadczenie. W neutralnej sytuacji, na przykład I had my photo taken, kontekst wskaże, czy zdjęcie zostało zrobione na życzenie, czy po prostu przydarzyło się to mówiącemu.

Have czy get przy usłudze

Obie formy są poprawne:

• We had the heating repaired.
• We got the heating repaired.

Have jest neutralne i pasuje również do starannego pisma. Get jest bardziej rozmowne; może sugerować wysiłek, skuteczne załatwienie sprawy albo osiągnięcie rezultatu. W pytaniu When can you get it finished? najważniejsze jest doprowadzenie zadania do końca.

Czy można podać wykonawcę?

Tak, choć zwykle nie jest potrzebny:

• I had my eyes tested by an optometrist.
• The package was sent to me by the supplier.
• He got hit by a falling branch.

Fraza z by wskazuje wykonawcę lub przyczynę działania. Nie należy jej mylić z with, które może wskazywać narzędzie: The window was broken with a hammer by the burglar.

Dobór naturalnego podmiotu

Angielski częściej niż polski wymaga jawnego podmiotu. Polskiemu „powiedziano mi” odpowiada bardzo naturalne I was told, a „dano nam więcej czasu” — We were given more time. Próba zachowania polskiej konstrukcji bezosobowej prowadzi czasem do ciężkiego It was told to me that.... Zwykle lepiej powiedzieć I was told that....

Poziom wyżej: dalsze zastosowania

Znaczenie odpowiedzialności i zaangażowania

Strona bierna z get może sugerować, że podmiot był w jakiś sposób zaangażowany w zdarzenie albo że jego zachowanie doprowadziło do skutku:

• He got himself arrested. — Doprowadził do tego, że go aresztowano.
• Don’t get distracted. — Nie daj się rozproszyć.

Nie jest to jednak sztywna reguła. She got injured in an accident nie obarcza automatycznie tej osoby winą. Taki odcień wynika z całego kontekstu, nie z samego get.

Przymiotnik czy imiesłów bierny?

Formy takie jak married, interested, tired, dressed mogą zachowywać się jak przymiotniki, czyli słowa opisujące stan. Dlatego get dressed często rozumie się jako „ubrać się”, a get tired jako „zmęczyć się”, nie jako klasyczną stronę bierną z ukrytym wykonawcą. Pomocne pytanie brzmi: czy ktoś wykonuje działanie na podmiocie, czy raczej podmiot przechodzi w nowy stan? Granica nie zawsze jest ostra, ale do poprawnego użycia najważniejsze jest zapamiętanie całego połączenia.

Negacja i pytania

Ponieważ have i get są zwykłymi czasownikami leksykalnymi, w czasach prostych tworzą pytania i przeczenia z do:

• Did you have the brakes checked?
• I didn’t get the screen replaced.
• How often do you have your teeth cleaned?

W formach ciągłych i dokonanych używamy odpowiednich czasowników posiłkowych: Are you having it repaired?, Have you had it repaired? Sama kolejność przedmiot + past participle pozostaje bez zmian.

Następny etap: bierne konstrukcje relacjonujące

Na poziomie C1 spotkasz wzorce takie jak It is believed that... oraz She is said to have left. Różnią się one od omawianych tu konstrukcji: służą do bezosobowego przytaczania opinii, twierdzeń i doniesień. Warto najpierw dobrze opanować dobór podmiotu i czasy strony biernej, ponieważ są one podstawą tych bardziej złożonych form.

Wskazówki do ćwiczeń

1. Przekształcaj zdania parami. Zapisz They offered Lena a job, a następnie utwórz Lena was offered a job i A job was offered to Lena. Sprawdzaj, czy w wariancie rzeczowym potrzebne jest to.
2. Opisuj prawdziwe usługi. Ułóż po jednym zdaniu o fryzjerze, mechaniku, dentyście i fachowcu: I had..., I’m having..., I need to get.... Dzięki temu konstrukcja nie będzie jedynie abstrakcyjnym wzorem.
3. Porównuj be z get. W dialogach i podcastach zaznaczaj przykłady typu got hurt lub got invited, a w wiadomościach i raportach szukaj odpowiedników z was/were. Pozwoli to wyczuć różnicę rejestru, zamiast uczyć się jej jako bezwzględnej reguły.

Powiązane zagadnienia

• Najpierw: Strona bierna — podstawowy wzorzec be + past participle, czasy i wykonawca z by.
• Następny krok: Złożone konstrukcje bierne — wzorce relacjonujące typu It is said that... i She is believed to....