Złożone konstrukcje bierne w języku angielskim

W skrócie

Gdy nie chcemy lub nie możemy wskazać źródła informacji, angielski używa między innymi dwóch konstrukcji: It is said that... oraz He is said to.... W drugim wariancie osoba lub rzecz, której dotyczy wiadomość, staje się podmiotem, a forma bezokolicznika pokazuje relację czasową: to be oznacza zwykle stan równoczesny, to be doing — czynność w toku, a to have done — zdarzenie wcześniejsze.

Omówienie

Złożona strona bierna służy przede wszystkim do przekazywania cudzych opinii, ustaleń, przewidywań i doniesień bez nazywania ich autora. Spotyka się ją często w wiadomościach, raportach, tekstach naukowych i oficjalnych komunikatach: The company is believed to be in financial difficulty. Po polsku powiedzielibyśmy naturalnie „Uważa się, że firma ma trudności finansowe”, „Firma prawdopodobnie ma trudności finansowe” albo „Według doniesień firma ma trudności finansowe”. Angielska konstrukcja nie zawsze ma więc dosłowny polski odpowiednik.

To zagadnienie pojawia się na poziomie C1, ponieważ łączy kilka elementów: stronę bierną, zdanie podrzędne oraz różne formy bezokolicznika. Podmiot (osoba lub rzecz, o której mówi zdanie) nie jest tutaj źródłem opinii. W zdaniu She is said to live abroad podmiotem jest she, ale opinię wyrażają jacyś niewymienieni ludzie.

Konstrukcja jest przydatna wtedy, gdy źródło jest nieznane, oczywiste, zbiorowe albo mniej ważne niż sama informacja. Pozwala też zachować dystans: mówiący przekazuje twierdzenie, lecz nie przedstawia go bezpośrednio jako własnego pewnika.

Jak to działa

Dwa podstawowe wzorce

Punktem wyjścia może być zwykłe zdanie czynne:

People believe that he is innocent.

Można je przekształcić na dwa sposoby:

Typ konstrukcji	Wzór	Przykład	Naturalny sens po polsku
bezosobowa konstrukcja bierna	It + be + imiesłów + that + zdanie	It is believed that he is innocent.	Uważa się, że jest niewinny.
osobowa konstrukcja bierna	podmiot + be + imiesłów + to + czasownik	He is believed to be innocent.	Uważa się go za niewinnego. / Podobno jest niewinny.

W pierwszym wzorcu it jest podmiotem formalnym: nie oznacza konkretnego przedmiotu ani sytuacji, lecz zajmuje wymagane miejsce przed czasownikiem. Po that występuje pełne zdanie z własnym podmiotem i czasownikiem.

W drugim wzorcu podmiot ze zdania po that przechodzi na początek. Następnie pojawia się bierna forma czasownika relacjonującego, na przykład is believed, oraz bezokolicznik z to. Imiesłów czasu przeszłego oznacza tu formę nazywaną często „trzecią formą czasownika”, np. said, believed, known, reported.

Zgoda z podmiotem i czas konstrukcji biernej

Czasownik be dopasowuje się do nowego podmiotu pod względem liczby i przyjmuje potrzebny czas:

• She is thought to work here.
• They are thought to work here.
• He was believed to be abroad at the time.
• The documents were reported to be missing.

Czas formy is/are/was/were określa moment samego przekonania lub doniesienia. Dlatego He was believed to be abroad mówi o przekonaniu istniejącym w przeszłości; nie przesądza, czy ludzie nadal tak uważają.

Najczęstsze czasowniki relacjonujące

Do obu podstawowych wzorców pasują zwłaszcza:

• say — mówić;
• believe — uważać, wierzyć;
• think — sądzić;
• know — wiedzieć, mieć ustalone;
• report — donosić;
• expect — oczekiwać, przewidywać;
• consider — uważać;
• understand — zgodnie z posiadanymi informacjami przyjmować;
• allege — twierdzić bez ostatecznego dowodu, zwłaszcza w języku prawnym i prasowym;
• estimate — szacować.

Nie każdy czasownik dopuszczający wzorzec It is ... that tworzy równie naturalny wariant osobowy. Na przykład It has been suggested that we postpone the meeting jest poprawne, ale nie powiemy w tym samym znaczeniu We are suggested to postpone the meeting. Trzeba więc uczyć się nie tylko schematu, lecz także łączliwości konkretnego czasownika.

Forma bezokolicznika a relacja czasowa

Bezokolicznik to nieodmienna forma czasownika, tutaj rozpoczynająca się od to. Jego postać nie wskazuje po prostu czasu kalendarzowego; przede wszystkim pokazuje, czy opisywana sytuacja jest równoczesna z opinią, trwa w danym momencie, czy wydarzyła się wcześniej.

Forma	Typowa relacja	Przykład	Znaczenie
to do / to be	sytuacja równoczesna, ogólna lub oczekiwana później	She is said to live in Leeds.	Podobno mieszka w Leeds.
to be doing	czynność trwająca w czasie, którego dotyczy relacja	They are thought to be negotiating.	Uważa się, że prowadzą negocjacje.
to have done	czynność wcześniejsza	She is said to have left.	Podobno wyjechała.
to have been doing	wcześniejsza czynność trwająca przez pewien czas	He is believed to have been working alone.	Uważa się, że pracował sam przez pewien czas.
to be done	bierna czynność równoczesna lub przyszła	The bridge is expected to be completed in May.	Oczekuje się, że most zostanie ukończony w maju.
to have been done	wcześniejsza czynność bierna	The files are believed to have been deleted.	Uważa się, że pliki zostały usunięte.

Forma prosta może też odnosić się do przyszłości, jeśli wynika to ze znaczenia czasownika: Prices are expected to rise next year. To słowo expected oraz wyrażenie next year, a nie osobna „przyszła forma bezokolicznika”, wyznaczają przyszłe znaczenie.

Jak przekształcić zdanie krok po kroku

Weźmy zdanie People report that the storm has damaged several homes.

1. Usuń ogólny podmiot źródła, np. people lub they.
2. Przenieś podmiot zdania po that na początek: the storm.
3. Zmień czasownik relacjonujący na stronę bierną: is reported.
4. Dobierz bezokolicznik. Uszkodzenia nastąpiły przed doniesieniem, więc potrzebna jest forma dokonana: to have damaged.

Wynik: The storm is reported to have damaged several homes.

Jeśli zachowujemy wariant bezosobowy, nie trzeba zmieniać relacji wewnątrz zdania: It is reported that the storm has damaged several homes.

Czasowniki postrzegania i sprawiania

Pokrewny wzorzec występuje po czasownikach takich jak see, hear i make. W stronie czynnej po dopełnieniu może stać bezokolicznik bez to:

• Witnesses saw the suspect enter the building.
• The manager made him apologise.

Po przekształceniu na stronę bierną pojawia się to:

• The suspect was seen to enter the building.
• He was made to apologise.

Przy formie -ing nie dodajemy to: The suspect was seen entering the building. Wersja z to enter ujmuje wejście jako całe zaobserwowane zdarzenie, a entering skupia się na czynności widzianej w toku.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
It is believed that he is innocent.	Uważa się, że jest niewinny.	Wariant bezosobowy z pełnym zdaniem po that.
He is believed to be innocent.	Uważa się go za niewinnego.	Zwięzły wariant osobowy.
She is said to have left before dawn.	Podobno wyjechała przed świtem.	Wyjazd nastąpił wcześniej, dlatego użyto to have left.
They are thought to be planning something.	Uważa się, że coś planują.	Planowanie trwa obecnie.
The minister is expected to announce the decision tomorrow.	Oczekuje się, że minister ogłosi decyzję jutro.	Bezokolicznik prosty odnosi się tu do przyszłości.
The company is reported to be losing money.	Według doniesień firma ponosi straty.	Proces trwa w okresie objętym doniesieniem.
The painting is known to have belonged to the royal family.	Wiadomo, że obraz należał kiedyś do rodziny królewskiej.	Dawniejszy stan poprzedza obecną wiedzę.
The two sides are understood to have reached an agreement.	Z dostępnych informacji wynika, że obie strony osiągnęły porozumienie.	Is understood to ma formalny, ostrożny ton.
The data are believed to have been manipulated.	Uważa się, że dane zostały zmanipulowane.	Dokonany bezokolicznik w stronie biernej.
It was reported that several roads were closed.	Poinformowano, że kilka dróg było zamkniętych.	Zarówno doniesienie, jak i opisywana sytuacja należą do przeszłości.
The new treatment is considered to be safe.	Nową metodę leczenia uważa się za bezpieczną.	Considered to be wyraża ocenę.
More than a hundred people are estimated to have attended the event.	Szacuje się, że w wydarzeniu uczestniczyło ponad sto osób.	Konstrukcja typowa dla danych liczbowych.
The suspect was seen to enter the building at 9:15.	Widziano, jak podejrzany wszedł do budynku o 9.15.	Po biernym was seen wraca to.
A child was heard crying in the next room.	Słyszano płacz dziecka w sąsiednim pokoju.	Forma crying przedstawia czynność w toku.
There are believed to be several errors in the report.	Uważa się, że w raporcie jest kilka błędów.	Zaawansowany wariant z egzystencjalnym there.

Typowe błędy

1. Dodawanie that po osobowej konstrukcji biernej

• Błędnie: He is believed that he is innocent.
• Poprawnie: It is believed that he is innocent.
• Poprawnie: He is believed to be innocent.
• Dlaczego: trzeba wybrać jeden z dwóch wzorców. Formalne it łączy się ze zdaniem po that, natomiast konkretny podmiot — z bezokolicznikiem.

2. Użycie prostego bezokolicznika dla wcześniejszego zdarzenia

• Błędnie: She is said to leave yesterday.
• Poprawnie: She is said to have left yesterday.
• Dlaczego: wyjazd odbył się przed obecną relacją. Formę wcześniejszą wyraża to have + trzecia forma czasownika.

3. Brak zgody formy be z podmiotem

• Błędnie: The documents is believed to be genuine.
• Poprawnie: The documents are believed to be genuine.
• Dlaczego: w wariancie osobowym the documents jest gramatycznym podmiotem, więc wymaga liczby mnogiej.

4. Pomijanie to po biernym czasowniku postrzegania

• Błędnie: The suspect was seen enter the building.
• Poprawnie: The suspect was seen to enter the building.
• Dlaczego: w stronie czynnej mówimy They saw him enter, ale po biernym was seen bezokolicznik przyjmuje to. Reguła nie dotyczy formy entering.

5. Mechaniczne tłumaczenie polskiego „podobno”

• Nienaturalnie w wielu sytuacjach: Apparently, he is said to be very rich.
• Lepiej: He is said to be very rich. albo Apparently, he is very rich.
• Dlaczego: oba elementy sygnalizują, że informacja pochodzi z pośredniego źródła. Ich połączenie bywa zbędnym dublowaniem dystansu, chyba że kontekst uzasadnia szczególne podkreślenie niepewności.

6. Przenoszenie wzorca na każdy czasownik

• Błędnie: We are suggested to postpone the meeting.
• Poprawnie: It is suggested that we postpone the meeting.
• Poprawnie: We are advised to postpone the meeting.
• Dlaczego: suggest w tym znaczeniu nie tworzy zwykle osobowego wzorca ktoś + is suggested + to. Z kolei advise może wystąpić w konstrukcji osobowej, ale oznacza udzielenie rady, a nie anonimowe zgłoszenie propozycji.

Uwagi o użyciu

Konstrukcje te są szczególnie częste w stylu formalnym i informacyjnym. The talks are believed to have failed brzmi jak zdanie z depeszy prasowej lub analizy. W codziennej rozmowie częściej usłyszymy Apparently, the talks failed, People say the talks failed albo I’ve heard the talks failed. Nie oznacza to, że strona bierna jest nienaturalna — po prostu nadaje wypowiedzi bardziej bezosobowy i zdystansowany charakter.

Czasownik wpływa na stopień pewności. Known to przedstawia informację jako ustaloną; believed to jako szeroko przyjmowane przekonanie; reported to odsyła do doniesień; alleged to wyraźnie zaznacza, że twierdzenie nie zostało rozstrzygnięte. W tekstach prawnych i wiadomościach alleged pomaga unikać przedstawiania zarzutu jako faktu: He is alleged to have accepted a bribe.

Wykonawcę opinii można dodać za pomocą by, np. The policy is considered ineffective by many economists. Często jednak lepsze jest zdanie czynne: Many economists consider the policy ineffective. Jeśli źródło ma znaczenie i można je jasno nazwać, strona czynna bywa prostsza oraz bardziej przejrzysta.

W polszczyźnie naturalnie używamy form bezosobowych „uważa się”, „mówi się”, „wiadomo” lub przysłówka „podobno”. Dlatego nie warto tłumaczyć angielskiego słowo po słowie. Zdanie She is said to have left nie znaczy dosłownie „Ona jest mówiona, że wyjechała”; jego naturalny sens to „Podobno wyjechała” albo „Mówi się, że wyjechała”.

Poziom zaawansowany

Miejsce przeczenia zmienia zakres znaczenia

Porównaj:

• He is not believed to be involved. — nie uważa się, że jest zamieszany; brak takiego przekonania.
• He is believed not to be involved. — uważa się, że nie jest zamieszany; istnieje przekonanie o jego braku udziału.

W codziennym użyciu granica może się zacierać, ale w starannym tekście warto umieszczać not przy tej części, którą rzeczywiście negujemy.

Połączenie kilku warstw strony biernej

Forma po to sama może być bierna i dokonana:

The records are believed to have been destroyed deliberately.

Pierwsza strona bierna, are believed, ukrywa źródło przekonania. Druga, to have been destroyed, skupia się na dokumentach, a nie na osobie, która je zniszczyła. Takie nagromadzenie jest poprawne i częste w oficjalnych tekstach, ale w dłuższym akapicie może utrudniać lekturę. Jeśli wiadomo, kto co twierdzi lub zrobił, prostsze zdanie czynne zwykle będzie czytelniejsze.

Konstrukcja z there

Gdy zwykłe zdanie zaczyna się od egzystencjalnego there, można zachować je także w osobowym wzorcu:

• It is believed that there are two possible explanations.
• There are believed to be two possible explanations.

Forma czasownika zgadza się z następującą frazą: There is believed to be one cause, ale There are believed to be several causes. Ten wariant jest zwięzły, lecz wyraźnie formalny.

Różnica między relacją a faktem

Zdanie The actor is said to own three houses nie potwierdza, że aktor rzeczywiście je posiada. Informuje o krążącym twierdzeniu. Z kolei The actor owns three houses przedstawia to jako fakt. Konstrukcja bierna jest więc nie tylko zmianą szyku; określa także, jak mówiący ustawia się wobec prawdziwości informacji.

Trzeba również uważać na be supposed to. Choć powierzchownie przypomina omawiany wzorzec, często oznacza obowiązek lub oczekiwanie: You are supposed to submit the form by Friday — „Masz złożyć formularz do piątku”. Nie jest to wtedy doniesienie typu You are said to....

Jak ćwiczyć

1. Przekształcaj parami. Zapisz pięć zdań w rodzaju People believe that..., a potem utwórz oba warianty: It is believed that... oraz X is believed to.... Dzięki temu utrwalisz różnicę między pełnym zdaniem a bezokolicznikiem.
2. Rysuj prostą oś czasu. Przy każdym przykładzie zaznacz moment opinii i moment zdarzenia. Jeśli zdarzenie jest wcześniejsze, wybierz to have done lub to have been done; jeśli trwa, rozważ to be doing.
3. Czytaj krótkie wiadomości po angielsku. Wyszukuj formy is reported to, is believed to, is expected to i is alleged to. Zwracaj uwagę nie tylko na gramatykę, lecz także na to, jak autor określa źródło i pewność informacji.

Powiązane zagadnienia

• Wymagane wcześniej: Zaawansowane konstrukcje bierne — utrwalają budowę strony biernej oraz pracę z bardziej rozbudowanymi wzorcami.