Gevorderde voorzetseluitdrukkingen in het Zweeds

Kort gezegd

Zweedse combinaties als i förhållande till, trots, i samband med en med tanke på leggen verbanden tussen gebeurtenissen, omstandigheden en standpunten. Leer ze als vaste eenheden: het laatste voorzetsel ligt meestal vast, en na de uitdrukking volgt doorgaans een zelfstandig naamwoord, een voornaamwoord of — bij enkele uitdrukkingen — een bijzin met att.

Overzicht

Op C1-niveau gaat voorzetselgebruik niet meer alleen over plaats en tijd. Je gebruikt voorzetseluitdrukkingen ook om een redenering precies te structureren: je vergelijkt iets met een referentiepunt, erkent een belemmering, koppelt twee gebeurtenissen aan elkaar of noemt een omstandigheid die bij een beoordeling meeweegt. Zulke formuleringen komen veel voor in nieuwsberichten, verslagen, zakelijke correspondentie en betogende teksten, maar ook in verzorgde spreektaal.

Een voorzetseluitdrukking is hier een vaste combinatie die als één geheel werkt. In i förhållande till förra året vormen de drie woorden i förhållande till samen de verbinding met förra året. Je kunt dus niet veilig woord voor woord vanuit het Nederlands kiezen. Dat is vooral verraderlijk wanneer er een bijna identieke Nederlandse uitdrukking bestaat: Zweeds i samband med lijkt sterk op in verband met, maar eindigt altijd op med, niet op till.

Deze uitdrukkingen bouwen voort op eenvoudige voorzetsels als i, på, till en med. Het verschil is dat de betekenis nu uit de hele combinatie voortkomt. De kernvraag is daarom niet alleen “welk voorzetsel hoort hier?”, maar ook “welk logisch verband wil ik uitdrukken?”.

Hoe het werkt

Vier kernuitdrukkingen

Zweedse uitdrukking	Gebruikelijke Nederlandse weergave	Functie
i förhållande till	in verhouding tot; ten opzichte van	plaatst iets tegenover een referentiepunt of beschrijft een onderlinge verhouding
trots	ondanks; niettegenstaande	noemt een belemmering die het resultaat niet verhindert
i samband med	in verband met; rond; bij	koppelt gebeurtenissen inhoudelijk of in de tijd aan elkaar
med tanke på	gezien; gelet op; met het oog op	noemt een omstandigheid die bij een oordeel, besluit of plan meeweegt

De woorden na de uitdrukking vormen meestal een naamwoordgroep: een zelfstandig naamwoord met de woorden die erbij horen, zoals det kommande mötet (“de komende vergadering”). Het algemene patroon is:

voorzetseluitdrukking + naamwoordgroep

• i förhållande till budgeten — ten opzichte van de begroting
• trots den höga kostnaden — ondanks de hoge kosten
• i samband med flytten — in verband met de verhuizing
• med tanke på vädret — gezien het weer

I förhållande till: een referentie of verhouding

Gebruik i förhållande till wanneer iets wordt beoordeeld vanuit een referentiepunt. Dat kan een vergelijking zijn, maar ook een abstracte relatie:

• Priserna har stigit i förhållande till förra året. — De prijzen zijn gestegen ten opzichte van vorig jaar.
• Barnets behov måste ses i förhållande till familjens situation. — De behoeften van het kind moeten worden bekeken in relatie tot de gezinssituatie.

Voor een zuiver meetbare vergelijking is jämfört med vaak directer. Jämfört med förra året betekent eenvoudig “vergeleken met vorig jaar”. I förhållande till legt vaker nadruk op het gekozen ijkpunt, de verhouding of de context. Beide kunnen soms, maar ze sturen de lezer net anders.

Trots: een verwachting die niet uitkomt

Trots introduceert iets waarvan je normaal een ander gevolg zou verwachten:

trots + belemmering, onverwacht resultaat

In Trots regnet gick vi ut zou regen normaal een reden zijn om binnen te blijven, maar dat gebeurde niet. Trots heeft zelf al de betekenis “ondanks”; voeg dus geen extra voorzetsel toe.

Wanneer er geen naamwoordgroep maar een volledige bijzin volgt, gebruik je trots att:

• Trots att det regnade gick vi ut. — Hoewel het regende, gingen we naar buiten.
• Hon fortsatte trots att hon inte hade sovit. — Ze ging door, hoewel ze niet had geslapen.

Een bijzin bevat hier een onderwerp en een vervoegd werkwoord, bijvoorbeeld hon inte hade sovit. Let in zo’n Zweedse bijzin ook op de plaats van inte: het staat vóór het vervoegde werkwoord hade.

I samband med: inhoudelijke of tijdelijke samenhang

I samband med zegt dat twee zaken samenhangen. De relatie kan inhoudelijk zijn, maar ook tijdelijk: iets gebeurt rond of naar aanleiding van een gebeurtenis.

• Reglerna ändrades i samband med reformen. — De regels werden in verband met de hervorming gewijzigd.
• I samband med besöket träffade hon flera forskare. — Tijdens/rond het bezoek ontmoette ze verscheidene onderzoekers.

De uitdrukking betekent niet automatisch dat de tweede gebeurtenis de oorzaak is. Als de hervorming aantoonbaar de reden voor de wijziging was, kan på grund av reformen (“door/wegens de hervorming”) preciezer zijn. I samband med laat het verband opener.

Voor een gebeurtenis in de vorm van een bijzin is i samband med att gebruikelijk:

• I samband med att företaget flyttade ändrades rutinerna. — Toen/in verband met het feit dat het bedrijf verhuisde, veranderden de routines.

Med tanke på: een meewegende omstandigheid

Met med tanke på noem je informatie waarmee iemand rekening houdt:

• Med tanke på kostnaden bör vi vänta. — Gezien de kosten kunnen we beter wachten.
• Planen är rimlig med tanke på tidsramen. — Het plan is redelijk gelet op het tijdsbestek.

De Nederlandse vertaling met het oog op is niet altijd passend. In med tanke på kostnaden gaat het niet om een doel, maar om een reden voor een beoordeling. Voor een duidelijk doel gebruikt het Zweeds eerder för att (“om te”) of het formelere i syfte att (“met als doel om”). Bij toekomstplannen kan med tanke på framtiden wel “met het oog op de toekomst” betekenen: de toekomst is dan de overweging die meespeelt.

Ook een bijzin met att is mogelijk:

• Med tanke på att tågen ofta är sena åker vi tidigare. — Omdat we er rekening mee houden dat de treinen vaak te laat zijn, vertrekken we eerder.

Plaats in de zin en woordvolgorde

De hele uitdrukking kan vooraan of later in de hoofdzin staan. Staat zij vooraan, dan neemt zij de eerste positie in. Daarna komt in een Zweedse hoofdzin meteen het vervoegde werkwoord; dit heet de V2-regel (het vervoegde werkwoord staat op de tweede zinspositie).

Zweeds	Nederlands	Woordvolgorde
Trots regnet gick vi ut.	Ondanks de regen gingen we naar buiten.	Na de vooropgeplaatste uitdrukking komt gick, daarna vi.
Vi gick ut trots regnet.	We gingen ondanks de regen naar buiten.	Met vi vooraan blijft de gewone volgorde onderwerp–werkwoord staan.
Med tanke på läget måste regeringen agera.	Gezien de situatie moet de regering handelen.	måste staat vóór het onderwerp regeringen.

De Nederlandse woordvolgorde lijkt hier vaak op de Zweedse, maar dat maakt de regel niet overbodig. Een lange beginuitdrukking kan je laten vergeten dat het eerste zinsdeel al bezet is. Schrijf dus niet Med tanke på läget regeringen måste agera.

Na een voorzetsel gebruik je de voorwerpsvorm van een persoonlijk voornaamwoord: mig, dig, honom, henne, oss, er, dem. Zo krijg je bijvoorbeeld i förhållande till dem (“ten opzichte van hen”) en trots honom (“ondanks hem” of, afhankelijk van de context, “tegen zijn verzet in”).

Voorbeelden in context

Zweeds	Nederlands	Toelichting
I förhållande till förra året har försäljningen ökat.	Ten opzichte van vorig jaar is de verkoop gestegen.	Een eerder jaar is het referentiepunt.
Lönen är låg i förhållande till ansvaret.	Het salaris is laag in verhouding tot de verantwoordelijkheid.	Twee grootheden worden tegen elkaar afgewogen.
Förslaget måste bedömas i förhållande till gällande lag.	Het voorstel moet worden beoordeeld in het licht van de geldende wet.	Formele, abstracte verhouding.
Trots regnet gick vi ut.	Ondanks de regen gingen we naar buiten.	Een belemmering verhindert de handeling niet.
Hon tackade ja trots sina tvivel.	Ze zei ja ondanks haar twijfels.	sina verwijst naar het onderwerp hon.
Trots att uppgiften var svår gav ingen upp.	Hoewel de opdracht moeilijk was, gaf niemand op.	trots att leidt een volledige bijzin in.
I samband med mötet presenterades den nya planen.	In verband met de vergadering werd het nieuwe plan gepresenteerd.	De gebeurtenissen zijn inhoudelijk en tijdelijk gekoppeld.
Museet stänger tillfälligt i samband med renoveringen.	Het museum sluit tijdelijk in verband met de renovatie.	De sluiting valt samen met de renovatie.
I samband med att avtalet löper ut ska villkoren ses över.	Wanneer het contract afloopt, worden de voorwaarden herzien.	Een hele gebeurtenis volgt na att.
Med tanke på framtiden behöver staden fler bostäder.	Met het oog op de toekomst heeft de stad meer woningen nodig.	De toekomst stuurt de planning.
Vi ställde in resan med tanke på säkerheten.	We hebben de reis afgezegd met het oog op de veiligheid.	Veiligheid is de doorslaggevende overweging.
Med tanke på att tiden är knapp börjar vi direkt.	Aangezien er weinig tijd is, beginnen we meteen.	De meewegende omstandigheid is een volledige bijzin.
Resultatet är imponerande, särskilt med tanke på resurserna.	Het resultaat is indrukwekkend, vooral gezien de beschikbare middelen.	De uitdrukking nuanceert een beoordeling.
Trots detta valde styrelsen att gå vidare.	Desondanks besloot het bestuur door te gaan.	trots detta verwijst terug naar eerdere informatie.

Veelgemaakte fouten

1. Het laatste voorzetsel uit het Nederlands overnemen

• Onjuist: i förhållande med förra året
• Juist: i förhållande till förra året
• Waarom: De combinatie eindigt vast op till. Leer de drie woorden als één geheel, niet als afzonderlijke vertaalkeuzes.

2. Een extra voorzetsel na trots zetten

• Onjuist: trots av regnet gick vi ut
• Juist: trots regnet gick vi ut
• Waarom: Trots regeert rechtstreeks de naamwoordgroep. Het Nederlandse ondanks de regen bevat evenmin een equivalent van av.

3. Trots direct voor een volledige zin gebruiken

• Onjuist: trots det regnade gick vi ut
• Juist: trots att det regnade gick vi ut
• Waarom: Voor een volledige bijzin met onderwerp en werkwoord heb je trots att nodig. Zonder bijzin kan trots regnet.

4. De omgekeerde woordvolgorde vergeten

• Onjuist: I samband med mötet vi fattade ett beslut.
• Juist: I samband med mötet fattade vi ett beslut.
• Waarom: De beginuitdrukking vult de eerste positie. Volgens de V2-regel volgt het vervoegde werkwoord fattade, en pas daarna het onderwerp vi.

5. Samenhang als oorzaak voorstellen

• Minder precies: Flyget ställdes in i samband med stormen.
• Preciezer bij een bewezen oorzaak: Flyget ställdes in på grund av stormen.
• Waarom: I samband med meldt samenhang of gelijktijdigheid; på grund av noemt expliciet een oorzaak. Kies niet automatisch de vaagste formulering.

6. Med tanke på altijd als doel uitleggen

• Misleidend in veel contexten: Med tanke på priset köpte vi inte bilen. = “Met als doel de prijs kochten we de auto niet.”
• Juiste betekenis: Med tanke på priset köpte vi inte bilen. = “Gezien de prijs kochten we de auto niet.”
• Waarom: De prijs is een overweging, geen doel. Voor een doel gebruik je bijvoorbeeld för att spara pengar (“om geld te besparen”).

Gebruiksnotities

Trots is neutraal en zeer gangbaar in zowel gesprekken als schrijftaal. Trots att komt overeen met Nederlands hoewel, terwijl trots + naamwoordgroep overeenkomt met ondanks + naamwoordgroep. De vaste combinatie trots allt betekent “alles bij elkaar toch” of “per slot van rekening”: Det gick trots allt bra (“Het is uiteindelijk toch goed gegaan”).

I förhållande till klinkt analytisch en is geliefd in beleidsteksten, beoordelingen en vergelijkingen. In een alledaagse, concrete vergelijking is jämfört med vaak eenvoudiger. Vergelijk Bilen är dyr jämfört med den gamla modellen (“De auto is duur vergeleken met het oude model”) met Kostnaden är hög i förhållande till nyttan (“De kosten zijn hoog in verhouding tot het nut”).

I samband med is heel gebruikelijk in nieuws, aankondigingen en administratieve teksten. Het kan nuttig bewust vaag zijn: de schrijver zegt dat zaken bij elkaar horen zonder een harde oorzaak te claimen. Voor een exacte tijd kies je liever under (“tijdens”), före (“vóór”) of efter (“na”).

Med tanke på is minder plechtig dan het soms in het Nederlands klinkende met het oog op. Afhankelijk van de context vertaal je het natuurlijker met gezien, gelet op, rekening houdend met of met het oog op. Een goede vertaling bewaart de functie, niet noodzakelijk dezelfde woorden.

Zweeds plaatst niet automatisch een komma na elke korte beginuitdrukking. Trots regnet gick vi ut en Trots att det regnade gick vi ut worden normaal zonder verplichte komma geschreven. Bij lange of ingewikkelde zinnen kan interpunctie de leesbaarheid ondersteunen, maar neem de Nederlandse kommaplaatsing niet blind over.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

Verwijzen naar eerdere informatie

De uitdrukkingen kunnen een hele voorafgaande gedachte samenvatten. Dat maakt ze bruikbaar om alinea’s logisch met elkaar te verbinden:

• trots detta — desondanks
• med tanke på detta — dit in aanmerking genomen
• i förhållande till detta — in verhouding hiertoe

Det fanns flera risker. Trots detta godkändes planen. erkent eerst de risico’s en presenteert daarna een onverwachte beslissing. Med tanke på detta bör planen ändras gebruikt dezelfde eerdere informatie juist als argument vóór een wijziging.

Een handeling als zelfstandig naamwoord formuleren

Formele teksten gebruiken vaak een nominalisering: een handeling wordt verpakt in een zelfstandig naamwoord. Daardoor kan zij gemakkelijk na een voorzetseluitdrukking staan:

Zweeds	Nederlands	Stijl
i samband med införandet av systemet	in verband met de invoering van het systeem	compact en formeel
i samband med att systemet infördes	toen/in verband met het feit dat het systeem werd ingevoerd	werkwoordelijk en vaak duidelijker
trots avslaget på ansökan	ondanks de afwijzing van de aanvraag	naamwoordelijk
trots att ansökan avslogs	hoewel de aanvraag werd afgewezen	legt nadruk op de gebeurtenis

De naamwoordelijke versie is niet “beter Zweeds”. Een reeks zware naamwoorden kan bureaucratisch en stroef worden. Wissel af en kies een bijzin wanneer die duidelijker laat zien wie wat deed.

Betekenis en reikwijdte precies houden

Een voorzetseluitdrukking kan soms onduidelijk aansluiten bij de rest van de zin. In Vi diskuterade ändringen med chefen i samband med mötet kan i samband med mötet slaan op het bespreken, op de wijziging of in ruimere zin op de aanleiding. Zet de uitdrukking dichter bij het bedoelde zinsdeel of herschrijf:

• I samband med mötet diskuterade vi ändringen med chefen. — Rond de vergadering bespraken we de wijziging met de chef.
• Vi diskuterade den ändring som föreslogs inför mötet. — We bespraken de wijziging die vóór de vergadering was voorgesteld.

Bij C1-teksten is zulke precisie belangrijker dan het gebruik van een zo formeel mogelijke uitdrukking.

Voorzetsels aan het einde van een betrekkelijke bijzin

In natuurlijk Zweeds kan het laatste voorzetsel aan het einde van een betrekkelijke bijzin staan. Een betrekkelijke bijzin geeft extra informatie over een zelfstandig naamwoord:

• den referens som resultatet jämförs med — de referentie waarmee het resultaat wordt vergeleken
• den situation som beslutet måste ses i förhållande till — de situatie in verhouding waartoe het besluit moet worden gezien

Dit is in het Zweeds normaal en vaak natuurlijker dan een zeer stijve constructie. In bijzonder formele stijl kun je soms een formulering met vilken/vilket/vilka aantreffen, maar herschrijven is vaak helderder. Laat je keuze dus niet bepalen door de Nederlandse neiging om waarmee, waartoe of in verband waarmee als één woord vooraan te plaatsen.

Nabije uitdrukkingen zijn niet uitwisselbaar

Zweeds	Nederlands	Kernverschil
trots förseningen	ondanks de vertraging	de vertraging verhindert het resultaat niet
på grund av förseningen	wegens de vertraging	de vertraging is de oorzaak
tack vare förseningen	dankzij de vertraging	de oorzaak heeft een gunstig of gewenst gevolg
i samband med förseningen	in verband met de vertraging	er is samenhang, maar de precieze relatie blijft open
med tanke på förseningen	gezien de vertraging	de vertraging weegt mee in een oordeel of besluit

Juist dit betekenisverschil maakt de uitdrukkingen gevorderd. Grammaticaal kan meer dan één keuze passen, maar de keuze bepaalt welk verband de lezer veronderstelt.

Oefentips

1. Leer complete woordgroepen. Schrijf niet alleen i förhållande till, maar oefen combinaties als i förhållande till kostnaden, trots kritiken, i samband med lanseringen en med tanke på risken. Zo onthoud je ook het vaste laatste voorzetsel.
2. Maak twee versies van dezelfde zin. Zet de uitdrukking eerst achteraan en daarna vooraan: Vi stannade hemma med tanke på vädret → Med tanke på vädret stannade vi hemma. Controleer in de tweede versie bewust de V2-volgorde.
3. Benoem het logische verband. Vraag bij een nieuws- of beleidstekst: gaat het om tegenstelling, oorzaak, samenhang, vergelijking of overweging? Vervang daarna de uitdrukking door een nabije variant en leg uit hoe de betekenis verandert.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Basisvoorzetsels — herhaal de kernbetekenissen en het eenvoudige gebruik van i, på, till, från, med, för, av en om.