Gevorderde voorzetseluitdrukkingen in het Noors

Kort gezegd

Vaste combinaties als til tross for, i forbindelse med, med tanke på en i forhold til functioneren als één geheel en worden meestal gevolgd door een naamwoordgroep: til tross for forsinkelsen. De juiste keuze hangt niet alleen van de Nederlandse vertaling af, maar ook van de bedoelde relatie: tegenstelling, vergelijking, aanleiding, oorzaak, regel of aandachtspunt. Staat zo'n combinatie vooraan in een Noorse hoofdzin, dan volgt door de V2-regel meteen de persoonsvorm: Med tanke på prisen valgte vi et annet hotell.

Overzicht

Op C1-niveau ken je de gewone Noorse voorzetsels i, på, til, fra, med, for en av al. Nu gaat het om vaste meerwoordcombinaties die samen een relatie uitdrukken. In i forbindelse med konferansen betekent elk los woord niet veel voor de uiteindelijke interpretatie; de hele combinatie betekent ongeveer “in verband met”, “rond” of “naar aanleiding van de conferentie”. Het is daarom nuttiger om i forbindelse med als één bouwsteen te leren dan als drie afzonderlijke woorden.

Zulke uitdrukkingen komen veel voor in nieuwsartikelen, verslagen, zakelijke berichten, beleidsteksten en academische teksten. Ze helpen om informatie compact te ordenen: iets gebeurt ondanks een belemmering, volgens een voorschrift, namens een organisatie of met een bepaald doel in gedachten. Ook in verzorgde spreektaal zijn veel ervan heel gewoon, vooral til tross for, på grunn av, i tillegg til en med tanke på.

Voor Nederlandstaligen is de herkenbaarheid verraderlijk. Noors i forbindelse med ligt dicht bij “in verband met”, maar i forhold til dekt niet automatisch elk Nederlands “ten opzichte van” of “met betrekking tot”. Bovendien kiest het Nederlands soms één algemeen voorzetsel waar het Noors een preciezere vaste combinatie verlangt. Goed gebruik betekent daarom: eerst bepalen welke logische relatie je wilt uitdrukken en pas daarna de Noorse vorm kiezen.

Hoe het werkt

Eén vaste combinatie, één aanvulling

De meeste vormen hebben dit patroon:

vaste voorzetseluitdrukking + aanvulling

Een aanvulling is het woord of de woordgroep waarop de uitdrukking betrekking heeft. Vaak is dat een naamwoordgroep: een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) met alles wat erbij hoort.

• til tross for den lange forsinkelsen — ondanks de lange vertraging
• i forbindelse med det årlige møtet — in verband met de jaarlijkse vergadering
• med tanke på de yngste deltakerne — met het oog op de jongste deelnemers
• i henhold til gjeldende regler — overeenkomstig de geldende regels

Na het laatste voorzetsel kan ook een persoonlijk voornaamwoord staan. Dan gebruikt het Noors de voorwerpsvorm: meg, deg, ham, henne, oss, dere, dem. Een voorwerpsvorm is de vorm die je gebruikt wanneer iemand niet het onderwerp van de zin is.

• i forhold til meg, niet i forhold til jeg
• på vegne av dem, niet på vegne av de
• av hensyn til henne, niet av hensyn til hun

Kies op betekenis, niet op losse vertaling

Bedoelde relatie	Gebruikelijke Noorse vorm	Natuurlijke Nederlandse weergave	Typische context
vergelijking of verhouding	i forhold til, sammenlignet med	ten opzichte van, vergeleken met	cijfers, prestaties, omvang
onverwacht contrast	til tross for	ondanks	belemmering die de uitkomst niet verhindert
samenhang of gelegenheid	i forbindelse med	in verband met, rond, naar aanleiding van	bezoek, project, evenement, aanvraag
aandachtspunt of toekomstig doel	med tanke på	gezien, met het oog op	beoordeling, planning, voorzorg
onderwerp of aspect	med hensyn til	wat betreft, met betrekking tot	formele bespreking of indeling
zorg of respect als reden	av hensyn til	uit respect voor, omwille van	privacy, veiligheid, andere mensen
norm of voorschrift	i henhold til	volgens, overeenkomstig	wet, contract, procedure
grondslag voor een besluit	på bakgrunn av, med utgangspunkt i	op basis van, uitgaande van	gegevens, onderzoek, ervaring
oorzaak met zichtbaar gevolg	som følge av	als gevolg van	rapportage, nieuws, analyse
vertegenwoordiging	på vegne av	namens	persoon, bestuur, organisatie

De categorieën overlappen soms, maar zijn niet uitwisselbaar. I forbindelse med uværet plaatst iets in de context van het noodweer. Som følge av uværet zegt nadrukkelijk dat het noodweer de oorzaak is. En med tanke på uværet betekent dat je het noodweer als relevante factor meeweegt, bijvoorbeeld bij een besluit om thuis te blijven.

De vier kernuitdrukkingen

I forhold til: verhouding, vergelijking of perspectief

Gebruik i forhold til bij een echte verhouding of een duidelijk referentiepunt:

• Prisene er høye i forhold til kvaliteten. — De prijzen zijn hoog in verhouding tot de kwaliteit.
• I forhold til forrige kvartal har inntektene falt. — Vergeleken met het vorige kwartaal zijn de inkomsten gedaald.

De uitdrukking wordt ook gebruikt in de ruime betekenis “wat betreft”. Dat is niet per definitie ongrammaticaal, maar kan vaag klinken. Vi har noen spørsmål i forhold til budsjettet wordt duidelijker als Vi har noen spørsmål om budsjettet. Bedoel je “tegenover mensen”, dan is overfor vaak preciezer: Arbeidsgiveren har et ansvar overfor de ansatte.

Til tross for: een belemmering zonder verwacht gevolg

Met til tross for zet je verwachting en werkelijkheid tegenover elkaar. De genoemde omstandigheid zou normaal een ander resultaat doen verwachten:

• Til tross for sterk vind landet flyet trygt. — Ondanks de harde wind landde het vliegtuig veilig.

Er kan ook een at-bijzin volgen, een bijzin die met at begint en een eigen onderwerp en werkwoord heeft:

• Til tross for at vinden var sterk, landet flyet trygt.

Een directere variant met vrijwel dezelfde kernbetekenis is selv om:

• Selv om vinden var sterk, landet flyet trygt.

Til tross for + naamwoordgroep is compact en vaak geschikt voor geschreven tekst. Selv om + bijzin klinkt dikwijls levendiger en maakt expliciet wat er gebeurde.

I forbindelse med: verband zonder automatische oorzaak

Deze vorm geeft aan dat twee zaken bij dezelfde gebeurtenis, periode of procedure horen:

• Museet holder stengt i forbindelse med ombyggingen.

Dat kan in het Nederlands “wegens de verbouwing” worden, maar de Noorse formulering legt vooral het verband vast. Wil je ondubbelzinnig een oorzaak noemen, dan zijn på grunn av of som følge av vaak beter. In alledaagse berichten kan i forbindelse med bovendien zwaarder klinken dan nodig: Jeg ringer om bestillingen din is eenvoudiger dan Jeg ringer i forbindelse med bestillingen din.

Med tanke på: iets meewegen of vooruitkijken

Med tanke på heeft twee nauw verwante toepassingen. Je kunt een factor gebruiken om een oordeel te nuanceren:

• Resultatet er godt med tanke på den korte fristen. — Het resultaat is goed gezien de korte termijn.

Je kunt ook aangeven dat een handeling op de toekomst of een doel is gericht:

• Vi sparer med tanke på framtida. — We sparen met het oog op de toekomst.

Het is dus niet altijd letterlijk hetzelfde als Nederlands “met het oog op”. In een beoordelende zin is “gezien” of “als je rekening houdt met” vaak natuurlijker.

Naamwoordgroep of bijzin

Een voorzetseluitdrukking maakt de formulering vaak compacter door een gebeurtenis als zelfstandig naamwoord weer te geven. Een bijzin noemt juist onderwerp en handeling afzonderlijk.

Compacte formulering	Formulering met bijzin	Verschil in nadruk
Til tross for avslaget fortsatte hun.	Selv om hun fikk avslag, fortsatte hun.	De eerste benadrukt het afwijzende besluit; de tweede de gebeurtenis.
På grunn av togstansen kom vi sent.	Fordi togene sto, kom vi sent.	De eerste is zakelijker en compacter.
Med tanke på at renten kan stige, venter vi.	Fordi renten kan stige, venter vi.	De eerste presenteert de stijging als meegewogen risico, niet als vaststaande oorzaak.

Niet elke combinatie laat even gemakkelijk elke soort bijzin toe. Til tross for at en med tanke på at zijn gangbaar. Een opeenstapeling als på grunn av at ... komt voor, maar fordi ... is meestal soepeler als je een volledige oorzaakzin nodig hebt.

Bepaaldheid: let op het achtervoegsel

De uitdrukking zelf bepaalt niet of het volgende zelfstandig naamwoord bepaald of onbepaald is. De context doet dat. Verwijs je naar een bekende vergadering, aanvraag of overeenkomst, dan krijgt het Noorse zelfstandig naamwoord vaak de bepaalde uitgang: møtet, søknaden, avtalen. Dat verschilt zichtbaar van het Nederlands, waar “de” of “het” los staat.

• i forbindelse med møtet — in verband met de vergadering
• på vegne av organisasjonen — namens de organisatie
• i henhold til avtalen — volgens de overeenkomst

Gebruik een onbepaalde vorm als de referent niet specifiek is: i forbindelse med et møte — in verband met een vergadering.

Zinsplaats en de V2-regel

Een lange voorzetselgroep kan vooraan, na de persoonsvorm of later in de zin staan. Vooraan vormt de hele groep één zinsdeel. In een Noorse hoofdzin staat de persoonsvorm vervolgens op de tweede zinsplaats: dat is de V2-regel.

• Av hensyn til sikkerheten stengte politiet veien.
• Med tanke på de høye kostnadene har styret utsatt prosjektet.

Niet correct zijn Av hensyn til sikkerheten politiet stengte veien en Med tanke på kostnadene styret har utsatt prosjektet. Bij een hulpwerkwoord is dat hulpwerkwoord de persoonsvorm: har styret utsatt, niet styret har utsatt na een vooropgeplaatst zinsdeel.

Het Noors zet normaal geen komma na een gewone vooropgeplaatste voorzetselgroep: Til tross for regnet dro vi. Na een vooropgeplaatste bijzin staat wel een komma: Til tross for at det regnet, dro vi. Dat onderscheid is belangrijk, omdat Nederlandse schrijvers na een lang openingsdeel gemakkelijk automatisch een komma plaatsen.

Voorbeelden in context

Noors	Nederlands	Toelichting
I forhold til den opprinnelige planen ligger vi godt an.	Vergeleken met het oorspronkelijke plan liggen we goed op schema.	Een plan dient als referentiepunt.
Leiligheten er liten i forhold til prisen.	Het appartement is klein in verhouding tot de prijs.	Verhouding tussen grootte en prijs.
Til tross for forsinkelsen rakk vi forbindelsen.	Ondanks de vertraging haalden we onze aansluiting.	De verwachte negatieve uitkomst bleef uit.
Til tross for at fristen var knapp, leverte alle i tide.	Hoewel de termijn krap was, leverde iedereen op tijd in.	At-bijzin na de vaste combinatie.
Biblioteket holder stengt i forbindelse med oppussingen.	De bibliotheek blijft wegens de renovatie gesloten.	Verband met een tijdelijke gebeurtenis.
Jeg tar kontakt i forbindelse med søknaden din.	Ik neem contact op naar aanleiding van je aanvraag.	Gebruikelijk in zakelijke communicatie.
Med tanke på vinteren bør taket repareres snart.	Met het oog op de winter moet het dak snel worden gerepareerd.	Vooruitkijkende planning.
Prestasjonen var imponerende med tanke på den korte forberedelsestiden.	De prestatie was indrukwekkend gezien de korte voorbereidingstijd.	Een factor nuanceert het oordeel.
Av hensyn til personvernet sletter vi opplysningene etter tretti dager.	Omwille van de privacy verwijderen we de gegevens na dertig dagen.	Zorg of bescherming vormt de reden.
Utbetalingen skjer i henhold til kontrakten.	De uitbetaling gebeurt overeenkomstig het contract.	Het contract is de geldende norm.
På bakgrunn av de nye tallene endret kommunen prognosen.	Op basis van de nieuwe cijfers wijzigde de gemeente de prognose.	De cijfers vormen de grondslag voor een besluit.
Flere avganger ble innstilt som følge av strømbruddet.	Meerdere ritten werden geschrapt als gevolg van de stroomstoring.	Duidelijke oorzaak-gevolgrelatie.
Jeg vil takke alle på vegne av styret.	Ik wil iedereen namens het bestuur bedanken.	De spreker vertegenwoordigt een groep.
I tillegg til norsk forstår hun både svensk og dansk.	Naast Noors begrijpt ze zowel Zweeds als Deens.	Toevoeging aan bestaande informatie.
Analysen er laget med utgangspunkt i intervjuene.	De analyse is opgesteld op basis van de interviews.	De interviews zijn het vertrekpunt van de analyse.

Veelgemaakte fouten

I forhold til als universele oplossing gebruiken

• Onhandig: Kan du sende informasjon i forhold til kurset?
• Beter: Kan du sende informasjon om kurset?
• Waarom: Er is geen vergelijking of verhouding. Voor een gewoon onderwerp is om korter en duidelijker. I forhold til is niet altijd fout, maar hier onnodig vaag.

Oorzaak en samenhang door elkaar halen

• Onprecies: Flyet ble innstilt i forbindelse med tekniske problemer.
• Preciezer: Flyet ble innstilt på grunn av tekniske problemer.
• Waarom: De technische problemen veroorzaken de annulering. I forbindelse med kan alleen een algemene samenhang suggereren.

Geen voorwerpsvorm na het voorzetsel gebruiken

• Fout: Dette er viktig i forhold til vi.
• Goed: Dette er viktig for oss. / Dette er viktig i forhold til oss.
• Waarom: Na een voorzetsel staat oss, niet onderwerpvorm vi. In deze concrete betekenis “belangrijk voor ons” is gewoon for oss bovendien natuurlijker.

De inversie na een vooropgeplaatste groep vergeten

• Fout: Med tanke på været vi blir hjemme.
• Goed: Med tanke på været blir vi hjemme.
• Waarom: De eerste woordgroep bezet zinsplaats één; blir moet op plaats twee staan.

Een Nederlandse vaste uitdrukking woordelijk nabouwen

• Fout: Med blikk på framtida må vi investere mer.
• Goed: Med tanke på framtida må vi investere mer.
• Waarom: Hoewel med blikk på in bepaalde letterlijke of stilistische contexten kan voorkomen, is med tanke på hier de gewone vaste uitdrukking. Leer de Noorse combinatie als geheel.

Een zware vorm kiezen waar een eenvoudig woord volstaat

• Stijf in een gesprek: I henhold til meldingen din kommer du senere.
• Natuurlijker: Ifølge meldingen din kommer du senere. / Du skriver at du kommer senere.
• Waarom: I henhold til betekent dat iets overeenkomstig een regel, afspraak of voorschrift gebeurt. Een bericht is hier een informatiebron, geen norm.

Gebruiksnotities

Til tross for, med tanke på, i tillegg til en på grunn av passen zowel in gesproken als geschreven Bokmål. I henhold til, med hensyn til, som følge av en på bakgrunn av hebben vaker een zakelijke, journalistieke of administratieve kleur. Dat betekent niet dat ze uitsluitend formeel zijn; vooral het aantal van zulke constructies bepaalt hoe zwaar een tekst klinkt.

Maak onderscheid tussen een bron en een norm. Ifølge rapporten betekent “volgens wat het rapport meldt”. I henhold til regelverket betekent “overeenkomstig wat de regels voorschrijven”. Nederlands “volgens” kan beide relaties uitdrukken, waardoor Nederlandstaligen in het Noors gemakkelijk de verkeerde vorm kiezen.

De schrijfwijzen framtida en fremtiden zijn beide mogelijk in Bokmål. Daardoor kom je zowel med tanke på framtida als med tanke på fremtiden tegen. De eerste past bij een Bokmål-stijl die vaker vrouwelijke vormen op -a gebruikt; de tweede past bij een stijl met de gemeenslachtelijke vorm op -en. Het betekenisverschil is hier niet belangrijk, maar binnen één tekst is een samenhangende stijl prettig.

Plaatsing verandert de informatiestructuur, oftewel de manier waarop je bekende en nieuwe informatie ordent. Vooraan zet de uitdrukking het kader voor de hele mededeling: På bakgrunn av klagene endret vi rutinen. Achteraan komt eerst de hoofdboodschap en daarna de onderbouwing: Vi endret rutinen på bakgrunn av klagene. Beide zijn grammaticaal; de keuze hangt af van wat in de context centraal staat.

Verder dan de kern: preciezer en stijlvaster formuleren

Op gevorderd niveau is niet de langste uitdrukking automatisch de beste. Sterk C1-Noors laat juist zien dat je tussen compacte, formele en expliciete alternatieven kunt kiezen.

Als je bedoelt…	Vaak de scherpste keuze	Minder scherp of anders van functie
een echte vergelijking	sammenlignet med, i forhold til	med hensyn til
een onderwerp	om, når det gjelder	breed gebruikt i forhold til
verantwoordelijkheid tegenover iemand	overfor	vaag i forhold til
een informatiebron	ifølge	i henhold til
handelen volgens een regel	i henhold til	ifølge
een directe oorzaak	på grunn av, som følge av	i forbindelse med
een meegewogen factor	med tanke på	på grunn av als de factor geen directe oorzaak is

Vooral i forhold til vraagt redactionele discipline. In hedendaags gebruik kan het veel relaties afdekken, maar precies daardoor verbergt het soms wat de schrijver bedoelt. Vervang het niet blindelings: test eerst de betekenis. Past sammenlignet med, om, overfor, for of når det gjelder zonder betekenisverlies, dan is dat alternatief vaak helderder.

Ook nominale stijl verdient aandacht. Een nominale formulering maakt van een handeling een zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld vurdering av søknaden in plaats van vi vurderer søknaden. Voorzetseluitdrukkingen worden in formele teksten vaak met zulke formuleringen gecombineerd:

• I forbindelse med vurderingen av søknaden ber vi om mer dokumentasjon.

Dat is correct, maar veel opeenvolgende naamwoorden maken een zin moeilijk leesbaar. Een directere versie is:

• Når vi vurderer søknaden, trenger vi mer dokumentasjon.

Leer zulke compacte constructies dus zowel begrijpen als doseren. In juridische of administratieve tekst kan de compacte vorm functioneel zijn; in een e-mail aan een collega is een werkwoordelijke zin vaak vriendelijker en duidelijker.

Ten slotte kunnen meerdere relaties tegelijk aanwezig zijn. Til tross for kostnadene vedtok styret, med tanke på framtida, å fortsette prosjektet is grammaticaal te ontleden, maar stilistisch druk. Splits liever: Kostnadene var høye. Styret vedtok likevel å fortsette prosjektet med tanke på framtida. Gevorderde beheersing blijkt niet uit stapelen, maar uit precies kiezen.

Oefentips

1. Maak betekenisgroepen in plaats van één woordenlijst. Zet til tross for bij contrast, som følge av bij oorzaak, i henhold til bij norm en på vegne av bij vertegenwoordiging. Schrijf bij elke vorm één eigen zin uit je werk of dagelijks leven.
2. Herschrijf elke zin op twee manieren. Maak van Til tross for forsinkelsen fortsatte vi ook Selv om vi var forsinket, fortsatte vi. Zo oefen je tegelijk het verschil tussen een naamwoordgroep en een bijzin.
3. Doe een precisieronde na het schrijven. Zoek in je tekst naar i forhold til en i forbindelse med. Vraag telkens: bedoel ik vergelijking, onderwerp, oorzaak, norm of alleen algemene samenhang? Vervang de vorm als een korter woord preciezer is.
4. Oefen vooropplaatsing hardop. Begin vijf zinnen met een lange combinatie en spreek daarna onmiddellijk de persoonsvorm uit: Av hensyn til ... må ..., På bakgrunn av ... har ..., Til tross for ... ble .... Zo wordt de V2-volgorde automatisch.

Verwante concepten

• Voorwaarde: Basisvoorzetsels — herhaal de kernbetekenissen van i, på, til, med, for en av.
• Verdieping: Formele schrijftaal — laat zien hoe vaste voorzetseluitdrukkingen functioneren in zakelijke en administratieve teksten.
• Verdieping: Nominalisering — verklaart compacte naamwoordelijke formuleringen die vaak na deze uitdrukkingen staan.