Supinul in het Roemeens

In het kort

Het Roemeense supinul bestaat in de meest herkenbare vorm uit de + voltooid deelwoord: de mâncat, de văzut, de făcut. Afhankelijk van de zin vertaal je dit in het Nederlands meestal met te, om te, voor of een samenstelling: Am ceva de făcut betekent “Ik heb iets te doen” en mașină de spălat betekent “wasmachine”. De vorm noemt een handeling zonder zelf persoon of tijd uit te drukken.

Overzicht

Het supinul is een onbepaalde werkwoordsvorm: een vorm die niet aangeeft wie iets doet of wanneer het gebeurt. De gebruikelijkste bouw is het voorzetsel de plus een vorm die gelijk is aan het voltooid deelwoord, zoals făcut in am făcut (“ik heb gedaan”). In de făcut gaat het echter niet over een voltooide handeling. Het kan juist verwijzen naar iets dat nog moet gebeuren: tema de făcut is “het huiswerk dat nog gedaan moet worden”.

Deze vorm heeft zowel werkwoordelijke als naamwoordelijke eigenschappen. Hij kan een voorwerp bij zich hebben, zoals de citit raportul (“het rapport te lezen”), maar kan ook een activiteit benoemen, bijvoorbeeld in s-a apucat de citit (“hij/zij is begonnen met lezen”). Daarom wordt het supinul vaak omschreven als een vorm tussen een werkwoord en een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak, activiteit of begrip) in.

Op B2-niveau is niet zozeer de vorm het probleem, maar de keuze ervoor. Het Nederlands verdeelt dezelfde betekenissen over “te doen”, “om te drinken”, “leesbaar”, “de moeite waard om te zien” en samenstellingen zoals “wasmachine”. Het Roemeens gebruikt in veel van die gevallen hetzelfde patroon. Toch kun je niet elk Nederlands te of om te automatisch door de + deelwoord vervangen.

Hoe het werkt

De basisvorm

De kernregel is eenvoudig:

de + voltooid deelwoord = supinul

Een voltooid deelwoord is de vorm die samen met een hulpwerkwoord een voltooide tijd kan maken. Vergelijk am citit (“ik heb gelezen”) met de citit (“te lezen”). Het hulpwerkwoord am maakt van citit een verleden tijd; de maakt er hier een supinul van.

Infinitief	Voltooid deelwoord	Supinul	Gebruikelijke Nederlandse weergave
a mânca	mâncat	de mâncat	te eten, om te eten
a lucra	lucrat	de lucrat	te werken, werk om te doen
a citi	citit	de citit	te lezen
a bea	băut	de băut	te drinken
a vedea	văzut	de văzut	te zien, het bekijken waard
a face	făcut	de făcut	te doen
a scrie	scris	de scris	te schrijven
a spune	spus	de spus	te zeggen
a înțelege	înțeles	de înțeles	te begrijpen
a alege	ales	de ales	te kiezen

Je moet dus de juiste deelwoordvorm kennen. Bij regelmatige werkwoorden is die vaak voorspelbaar, maar veel zeer gewone werkwoorden hebben een vorm die je apart moet leren: face → făcut, vedea → văzut, scrie → scris en spune → spus.

De vorm verandert niet

Het supinul vervoegt niet naar persoon en verandert niet naar geslacht of aantal. Dat is vooral zichtbaar na een meervoudig zelfstandig naamwoord:

• o carte de citit — een boek om te lezen
• două cărți de citit — twee boeken om te lezen
• o haină de spălat — een kledingstuk dat gewassen moet worden
• haine de spălat — kleren die gewassen moeten worden

Het blijft steeds de citit of de spălat. Vergelijk dit met een bijvoeglijk gebruikt deelwoord, dat wél overeenkomt met het zelfstandig naamwoord:

Betekenis	Enkelvoud	Meervoud
nog te lezen	carte de citit	cărți de citit
al gelezen	carte citită	cărți citite

Dat kleine verschil is inhoudelijk belangrijk. Cărțile citite zijn de boeken die gelezen zijn; cărțile de citit zijn de boeken die iemand nog kan, wil of moet lezen.

Na een zelfstandig naamwoord: bestemming of uit te voeren handeling

Na een zelfstandig naamwoord kan het supinul aangeven waarvoor iets dient:

• apă de băut — drinkwater, water om te drinken
• mașină de spălat — wasmachine
• masă de scris — schrijftafel
• hârtie de împachetat — inpakpapier

Het kan ook zeggen welke handeling nog met een zaak moet worden uitgevoerd:

• un text de tradus — een te vertalen tekst
• facturi de plătit — rekeningen die betaald moeten worden
• o problemă de rezolvat — een probleem dat opgelost moet worden

Het zelfstandig naamwoord vóór de ondergaat dan vaak de handeling. Bij un text de tradus vertaalt iemand de tekst; de tekst vertaalt niet zelf. Het Roemeens laat meestal open wie de uitvoerder is.

Na woorden als ceva, nimic en mult

Een zeer productief patroon is een onbepaald woord plus het supinul:

• ceva de făcut — iets te doen
• nimic de spus — niets te zeggen
• multe de învățat — veel te leren
• puțin de adăugat — weinig toe te voegen

Bij a avea + de + supinul ontstaat vaak de betekenis “iets moeten doen” of “iets op het programma hebben”:

• Am de trimis un mesaj. — Ik moet een bericht versturen.
• Mai avem de așteptat. — We moeten nog wachten.
• Ai multe de învățat. — Je hebt nog veel te leren.

Dit is geen voltooide tijd. Am făcut betekent “ik heb gedaan”, maar am de făcut betekent “ik heb te doen” of, natuurlijker Nederlands, “ik moet nog doen”.

Na een bijvoeglijk naamwoord of onpersoonlijke uitdrukking

Na woorden als ușor (“gemakkelijk”), greu (“moeilijk”), imposibil (“onmogelijk”) en important (“belangrijk”) geeft het supinul aan waarop die beoordeling betrekking heeft:

• ușor de folosit — gemakkelijk te gebruiken
• greu de explicat — moeilijk uit te leggen
• imposibil de uitat — onmogelijk te vergeten
• important de reținut — belangrijk om te onthouden

In Cartea e ușor de citit blijft ușor doorgaans in de onverbogen vorm. De gedachte is niet eenvoudigweg “het boek is gemakkelijk”, maar “het lezen van het boek is gemakkelijk”. Voor Nederlandstaligen is ușor hier dus beter te onthouden als “gemakkelijk om te …” dan als een bijvoeglijk naamwoord dat bij cartea hoort.

Na werkwoorden die een fase of houding uitdrukken

Het supinul verschijnt ook na werkwoorden en vaste verbindingen die het begin, einde of ervaren van een activiteit aangeven:

• a termina de citit — stoppen/klaar zijn met lezen
• a se apuca de învățat — beginnen met leren
• a se sătura de așteptat — genoeg krijgen van wachten

De vorm blijft werkwoordelijk genoeg om een lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat) mee te nemen: A terminat de citit raportul — “Hij/zij heeft het rapport uitgelezen.”

Geen persoon en geen tijd

Het supinul heeft zelf geen onderwerp, persoon of tijd. De omgeving levert die informatie:

• Am de reparat bicicleta. — Door am begrijp je dat de spreker de fiets moet repareren.
• Bicicleta e de reparat. — De fiets moet worden gerepareerd; de uitvoerder blijft onbekend.
• Au fost multe de reparat. — De verleden tijd zit in au fost, niet in de reparat.

Moet je duidelijk zeggen wie de handeling uitvoert, dan is een zin met să vaak geschikter. Vreau să repar bicicleta betekent “Ik wil de fiets repareren”; de werkwoordsvorm repar laat de persoon zien.

Voorbeelden in context

Roemeens	Nederlands	Toelichting
Am ceva de făcut înainte de cină.	Ik heb voor het avondeten iets te doen.	ceva de + handeling
Ai ceva de spus?	Heb je iets te zeggen?	Vaste, zeer gewone vraag
Nu mai avem nimic de pierdut.	We hebben niets meer te verliezen.	nimic de + handeling
Mai sunt multe de discutat.	Er valt nog veel te bespreken.	De uitvoerder wordt niet genoemd
Cartea aceasta e ușor de citit.	Dit boek is gemakkelijk te lezen.	Beoordeling met ușor de
Problema e greu de rezolvat.	Het probleem is moeilijk op te lossen.	greu blijft hier onverbogen
Filmul acesta e de văzut.	Deze film is het bekijken waard.	Aanbeveling of wenselijkheid
Apa de aici nu e de băut.	Het water hier is niet drinkbaar.	Mogelijkheid of geschiktheid wordt ontkend
Am cumpărat o mașină de spălat.	Ik heb een wasmachine gekocht.	Bestemming; vaste samenstelling
Îmi trebuie hârtie de împachetat.	Ik heb inpakpapier nodig.	Materiaal voor een doel
Mai am două mesaje de scris.	Ik moet nog twee berichten schrijven.	De berichten ondergaan de handeling
A terminat de citit raportul.	Hij/zij heeft het rapport uitgelezen.	Einde van een activiteit
Ne-am apucat de reparat bicicleta.	We zijn begonnen de fiets te repareren.	Begin van een activiteit
Nu e momentul de glumit.	Dit is niet het moment om grapjes te maken.	Activiteit na een zelfstandig naamwoord
Ce este de făcut?	Wat moet er gebeuren?	Onpersoonlijk; vaak bij een probleem
E de necrezut!	Het is niet te geloven!	Versterkende negatieve vorm met ne-

Veelgemaakte fouten

1. De infinitief gebruiken waar het supinul nodig is

• Onjuist: Am ceva a face.
• Juist: Am ceva de făcut.
• Waarom: Na ceva, nimic, mult en vergelijkbare woorden gebruikt het Roemeens hier de + voltooid deelwoord, niet a + infinitief.

2. Am de făcut als een verleden tijd lezen

• Onjuist begrepen: Am de făcut tema = “Ik heb het huiswerk gemaakt.”
• Juiste betekenis: Am de făcut tema = “Ik moet het huiswerk maken.”
• Waarom: Am făcut tema gaat over een voltooide handeling. Het extra woord de verandert de bouw en richt de aandacht juist op een taak die moet gebeuren.

3. Het supinul laten overeenkomen met het zelfstandig naamwoord

• Onjuist: două cărți de citite
• Juist: două cărți de citit
• Waarom: Een supinul is onveranderlijk. Alleen een bijvoeglijk gebruikt deelwoord krijgt vormen als citită en citite: două cărți citite (“twee gelezen boeken”).

4. De infinitief in plaats van het deelwoord achter de zetten

• Onjuist: o problemă de rezolva
• Juist: o problemă de rezolvat
• Waarom: De vorm is niet de + infinitief, maar de + voltooid deelwoord. Leer onregelmatige paren daarom samen: face–făcut, vedea–văzut, spune–spus.

5. Elk Nederlands “om te” met de vertalen

• Onjuist: Merg de cumpărat pâine.
• Juist: Merg să cumpăr pâine.
• Waarom: Voor een doelzin met een concrete uitvoerder gebruikt het moderne Roemeens vaak să plus een vervoegd werkwoord: “Ik ga brood kopen.” De + supinul is geen algemene vervanger voor alle Nederlandse constructies met “om te”.

6. Een uitgevoerd resultaat en een openstaande taak verwarren

• Onjuist voor “de geschreven brief”: scrisoarea de scris
• Juist: scrisoarea scrisă
• Waarom: Scrisoarea de scris is de brief die nog geschreven moet worden. Scrisoarea scrisă is de brief die al geschreven is. Het wel of niet gebruiken van de verandert dus ook het tijdsperspectief.

Gebruiksnotities

Kies een natuurlijke Nederlandse vertaling

Een woord-voor-woordvertaling helpt bij het herkennen van de vorm, maar levert niet altijd goed Nederlands op. Mașină de spălat is gewoon “wasmachine”, niet “machine om te wassen”. Apă de băut kan “drinkwater” zijn, terwijl film de văzut eerder “een film die je gezien moet hebben” of “een film die het bekijken waard is” betekent. Vertaal daarom de functie van de hele woordgroep, niet ieder woord apart.

Mogelijkheid, noodzaak en aanbeveling lopen in elkaar over

De precieze betekenis komt vaak uit de context:

• nu e de mâncat — het is niet eetbaar, niet geschikt om te eten;
• documentul e de semnat — het document moet worden ondertekend;
• locul e de văzut — de plek is het bezoeken waard.

Het supinul zegt op zichzelf niet “kunnen”, “moeten” of “de moeite waard zijn”. De situatie en woorden als nu, greu of ușor sturen de interpretatie.

Het patroon is gewoon, niet plechtig

Hoewel de term supinul technisch klinkt, is de vorm alledaags. Verbindingen als ceva de făcut, greu de spus, mașină de spălat en am de lucru hoor en lees je voortdurend. In opsommingen en notities kan de vorm bovendien heel compact zijn: De cumpărat: pâine și lapte betekent “Te kopen: brood en melk” of natuurlijker “Boodschappen: brood en melk”.

Let op een ander gebruik van de

Niet elke combinatie van de en een deelwoord is een supinul. In cartea scrisă de Ana (“het door Ana geschreven boek”) leidt de de maker in: de Ana. De eigenlijke deelwoordgroep is scrisă, die met cartea overeenkomt. Bij cartea de scris vormt de scris juist één onveranderlijke eenheid met de betekenis “te schrijven”.

Verder dan de basis

Het supinul kan werkwoordelijk én naamwoordelijk zijn

De traditionele benaming “werkwoordelijk naamwoord” is nuttig, maar geen volledige beschrijving. In de reparat bicicleta repede kan reparat een lijdend voorwerp (bicicleta) en een bijwoord (repede, “snel”) bij zich hebben. Dat zijn werkwoordelijke eigenschappen. In s-a săturat de așteptat benoemt de hele vorm daarentegen de activiteit “wachten” na een voorzetsel en gedraagt hij zich meer als een naamwoordelijke groep.

Verwar dit niet met vormen als cititul en fumatul. Die hebben een bepaald lidwoord -ul en functioneren duidelijk als zelfstandige naamwoorden: Cititul ajută (“Lezen helpt”), Fumatul este interzis (“Roken is verboden”). Het supinul met de heeft normaal geen lidwoord: o carte de citit.

Andere voorzetsels komen ook voor

De is verreweg het belangrijkste signaal en de kern van dit leeronderwerp. In ruimere grammaticale beschrijvingen worden ook deelwoordvormen na andere voorzetsels tot het supinul gerekend, vooral wanneer ze een activiteit benoemen:

• Au plecat la pescuit. — Ze zijn gaan vissen.
• S-au întors de la cules. — Ze zijn teruggekomen van het oogsten.
• un detergent pentru spălat vase — een afwasmiddel

De grens tussen een supinul en een zelfstandig gebruikte deelwoordvorm is niet in elke grammaticale analyse precies hetzelfde. Voor actief gebruik is de praktische regel voldoende: herken eerst de zeer productieve bouw met de; leer andere voorzetselverbindingen als vaste patronen die je in context tegenkomt.

Negatieve vormen met ne-

Sommige veelvoorkomende vormen krijgen het voorvoegsel ne-:

• de neuitat — onvergetelijk, niet te vergeten
• de necrezut — ongelofelijk, niet te geloven
• de nedescris — onbeschrijfelijk, niet te beschrijven
• de nerecunoscut — onherkenbaar, niet te herkennen

Deze vormen drukken vaak een sterke beoordeling uit en kunnen als vaste omschrijving aanvoelen. Maak niet automatisch bij ieder werkwoord zo’n vorm. Gewone ontkenning staat meestal buiten de groep: Nu am nimic de spus (“Ik heb niets te zeggen”) of Nu e de glumit (“Er valt niet te spotten / dit is geen grap”).

Verschil met să en de infinitief

Het Roemeens heeft meerdere manieren om een handeling zonder gewone hoofdzin te presenteren:

Vorm	Hoofdfunctie	Voorbeeld	Nederlandse betekenis
a + infinitief	woordenboekvorm en bepaalde vaste constructies	a citi	lezen
să + vervoegd werkwoord	gewenste, bedoelde of mogelijke handeling met een persoon	Vreau să citesc.	Ik wil lezen.
de + supinul	bestemming, taak, geschiktheid of beoordeelde handeling	Am o carte de citit.	Ik heb een boek te lezen.

De vorm met să kan persoon en getal tonen: să citesc (“dat ik lees”), să citești (“dat jij leest”). De citit doet dat niet. Juist daardoor is het supinul handig wanneer de uitvoerder vanzelf spreekt, onbekend is of niet belangrijk is.

Oefentips

1. Leer infinitief, deelwoord en supinul als een drietal. Noteer bij nieuwe werkwoorden bijvoorbeeld a face – făcut – de făcut en a scrie – scris – de scris. Zo voorkom je vormen als de face.
2. Oefen met drie Nederlandse vertaalpatronen. Maak voor elk werkwoord een taak (ceva de citit), een beoordeling (ușor de citit) en een bestemming (material de citit). Vertaal daarna natuurlijk: “iets te lezen”, “gemakkelijk te lezen”, “leesmateriaal”.
3. Zoek het contrast met het gewone deelwoord. Zet paren naast elkaar, zoals haine spălate (“gewassen kleren”) en haine de spălat (“te wassen kleren”). Vraag telkens: is de handeling klaar, of staat ze nog open?

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: De samengestelde verleden tijd — hiermee leer je de deelwoordvormen die ook de basis van het supinul vormen.