Uitdrukkingen met こと in het Japans

Kort gezegd

Met こと maak je van een werkwoordelijke inhoud iets waarover je kunt besluiten, wat geregeld kan worden of waarover je advies kunt geven. De vier kernpatronen zijn ことにする voor een eigen besluit, ことになる voor een besluit of uitkomst die niet als jouw persoonlijke keuze wordt voorgesteld, ことはない voor ‘het is niet nodig’ en ことだ voor nadrukkelijk advies.

Overzicht

こと betekent als zelfstandig woord onder meer ‘zaak’, ‘feit’ of ‘aangelegenheid’. In deze grammaticale patronen werkt het vooral als een nominaliseerder: een element dat een hele handeling behandelt alsof die een zelfstandig naamwoord is (een woord voor een persoon, ding of begrip). In 留学すること wordt ‘in het buitenland studeren’ zo de inhoud van een besluit. De deeltjes に en は en de werkwoorden die daarna volgen, bepalen vervolgens de precieze betekenis.

Op B2-niveau is vooral het verschil tussen persoonlijke keuze en een extern tot stand gekomen regeling belangrijk. In het Nederlands zeggen we in beide gevallen gemakkelijk ‘er is besloten’ of ‘ik ga vanaf volgende maand…’. Het Japans laat met ことにする en ことになる duidelijker zien vanuit welk gezichtspunt de spreker de beslissing presenteert. Dat gezichtspunt is niet altijd hetzelfde als wie praktisch bij de beslissing betrokken was.

De vier uitdrukkingen lijken uiterlijk sterk op elkaar, maar zijn niet onderling verwisselbaar. Bij ことはない ontken je de noodzaak van een handeling; bij ことだ geef je juist een aanbeveling. Bovendien bestaan er andere constructies met こと, zoals Vたことがある voor ervaring. Die moet je niet automatisch volgens de regels van dit hoofdstuk uitleggen.

Zo werkt het

De basis: gewone werkwoordsvorm + こと

Voor こと staat een werkwoord in de gewone vorm: de niet-beleefde vorm die je ook in bijzinnen gebruikt. Gebruik daar dus niet de vorm op ます. De niet-verleden bevestigende vorm is de woordenboekvorm, zoals 行く of 食べる; de ontkennende vorm eindigt op ない, zoals 行かない of 食べない.

Patroon	Kernbetekenis	Typisch gezichtspunt
Vる + ことにする	besluiten om iets te doen	bewuste keuze van de beslisser
Vない + ことにする	besluiten iets niet te doen	bewuste keuze van de beslisser
Vる + ことになる	besloten/geregeld worden dat iets gebeurt	regeling, omstandigheden of uitkomst
Vない + ことになる	besloten/geregeld worden dat iets niet gebeurt	regeling, omstandigheden of uitkomst
Vる + ことはない	iets hoeven doen is niet nodig	geruststelling of ontkenning van noodzaak
Vる / Vない + ことだ	je moet of kunt beter (niet) doen	advies of algemene aanbeveling

De letter V staat hier voor ‘werkwoord’. Vる is een handige korte aanduiding voor de woordenboekvorm; niet elk Japans werkwoord eindigt letterlijk op る. Zo horen ook 行く, 話す en 読む bij deze vorm.

ことにする: zelf een besluit nemen

Met Vることにする presenteert de handelende persoon de keuze als een bewust besluit:

• 毎朝歩くことにします。 — Ik besluit voortaan elke ochtend te wandelen.
• 今日は車で行かないことにしました。 — Ik heb besloten vandaag niet met de auto te gaan.

De tijd van する laat zien wanneer je het besluit neemt. ことにします kan een besluit op dit moment uitdrukken; ことにしました kijkt terug op een besluit dat al genomen is. De handeling vóór こと kan in de toekomst liggen, ook al staat daar grammaticaal geen aparte toekomende tijd.

Voor een persoonlijke regel of een voornemen dat je consequent uitvoert, gebruik je vaak ことにしている:

• 寝る前にスマホを見ないことにしています。 — Ik heb er een gewoonte van gemaakt vóór het slapen niet op mijn telefoon te kijken.

Dit betekent meer dan één los besluit: de spreker houdt zich bewust aan een gekozen gedragslijn.

ことになる: een regeling of uitkomst

Met Vることになる wordt de beslissing niet als de eigen, rechtstreekse keuze van de spreker voorgesteld. Een werkgever, school, groep, regel of samenloop van omstandigheden kan de doorslag geven:

• 来月から東京で働くことになりました。 — Er is besloten dat ik vanaf volgende maand in Tokio ga werken.

De Nederlandse vertaling ‘er is besloten’ is bruikbaar, maar niet altijd letterlijk. Soms is er geen herkenbare beslisser en betekent de constructie eerder ‘het komt erop neer dat’ of ‘het loopt zo dat’:

• このまま進めば、予定より早く着くことになります。 — Als we zo doorgaan, zullen we uiteindelijk eerder dan gepland aankomen.

Met ことになっている beschrijf je een bestaande afspraak, regel of planning:

• 会議は九時に始まることになっています。 — Volgens de planning begint de vergadering om negen uur.
• この部屋では飲食しないことになっています。 — In deze ruimte geldt de regel dat er niet gegeten of gedronken wordt.

Let op het verschil met ことにしている: している wijst op een zelfgekozen gewoonte; なっている op een geldende regeling of vastgelegde stand van zaken.

ことはない: geen reden of noodzaak

Vることはない betekent dat iemand een handeling niet hoeft te verrichten. Het ontkent dus niet simpelweg dat de handeling gebeurt, maar dat ze nodig is:

• そんなに急ぐことはない。 — Je hoeft je niet zo te haasten.
• 心配することはありません。 — U hoeft zich geen zorgen te maken.

ありません is beleefder dan ない. De constructie kan geruststellend klinken, maar ook corrigerend: de spreker beoordeelt wat wel en niet nodig is. In een situatie waarin je alleen feitelijk ‘niet hoeven’ bedoelt, is Vなくてもいい vaak alledaagser: 今日は来なくてもいいです betekent ‘Je hoeft vandaag niet te komen.’

Houd Vることはない apart van twee gelijkende vormen:

• Vたことはない: nog nooit de ervaring hebben gehad — 富士山に登ったことはない。
• そんなことはない: ‘dat is niet zo’ of ‘dat klopt niet’ — hier verwijst こと naar een zaak of bewering, niet naar ‘geen noodzaak’.

ことだ: nadrukkelijk advies

Na een werkwoord drukt Vることだ een aanbeveling uit: ‘je moet’, ‘je doet er goed aan’ of ‘het beste is’. De ontkennende vorm Vないことだ raadt iets af.

• 上達したければ、毎日少しずつ練習することだ。 — Als je beter wilt worden, moet je elke dag een beetje oefenen.
• 大事なメールは急いで送らないことだ。 — Belangrijke e-mails kun je beter niet overhaast versturen.

Dit is geen neutrale vertaling van het Nederlandse hulpwerkwoord ‘moeten’. Het patroon klinkt vaak als een algemene les, een conclusie of advies van iemand die meent te weten wat verstandig is. Voor een vriendelijk persoonlijk voorstel zijn 〜たほうがいい (‘je kunt beter…’) of een verzoekvorm dikwijls zachter.

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Toelichting
来年、留学することにしました。	Ik heb besloten volgend jaar in het buitenland te gaan studeren.	Een al genomen, persoonlijke beslissing.
週末は仕事のメールを見ないことにしています。	In het weekend heb ik er een regel van gemaakt mijn werkmail niet te bekijken.	Bewust volgehouden gewoonte.
いろいろ考えた結果、この会社を辞めることにした。	Na lang nadenken heb ik besloten dit bedrijf te verlaten.	Informele gewone stijl met した.
来月から東京で働くことになりました。	Er is besloten dat ik vanaf volgende maand in Tokio ga werken.	De spreker presenteert dit als een regeling.
台風のため、試合は中止することになりました。	Vanwege de tyfoon is besloten de wedstrijd af te gelasten.	Externe omstandigheden leiden tot het besluit.
新しい制度では、申請はオンラインですることになっています。	Volgens het nieuwe systeem moeten aanvragen online worden ingediend.	Vastgelegde procedure.
この建物ではたばこを吸わないことになっています。	In dit gebouw geldt dat er niet gerookt wordt.	Regel met de ontkennende vorm.
心配することはありません。	U hoeft zich geen zorgen te maken.	Beleefde geruststelling.
まだ時間はあるから、慌てることはないよ。	Er is nog tijd, dus je hoeft je niet zo te haasten.	Informeel en geruststellend.
一度失敗しただけで、諦めることはない。	Je hoeft niet op te geven alleen omdat het één keer misging.	De spreker verwerpt de noodzaak om op te geven.
健康でいるには、よく寝ることだ。	Om gezond te blijven, moet je goed slapen.	Algemene aanbeveling.
日本語が上手になりたければ、間違いを恐れずに話すことだ。	Als je goed Japans wilt leren spreken, moet je praten zonder bang te zijn voor fouten.	Advies na een voorwaarde.
疲れているときは、無理をしないことだ。	Als je moe bent, kun je jezelf beter niet forceren.	Ontkennend advies.
この計画を変更すると、最初からやり直すことになる。	Als we dit plan wijzigen, komt het erop neer dat we opnieuw moeten beginnen.	Logisch gevolg, niet per se een formeel besluit.

Veelgemaakte fouten

1. De beleefde vorm vóór こと zetten

• Onjuist: 来年、留学しますことにしました。
• Juist: 来年、留学することにしました。
• Waarom: vóór こと staat de gewone vorm する, niet de beleefde vorm します. De beleefdheid komt aan het einde, in しました.

2. ことにする gebruiken voor een opgelegde bedrijfsbeslissing

• Minder passend: 会社の命令で、大阪へ転勤することにしました。
• Passender: 会社の命令で、大阪へ転勤することになりました。
• Waarom: door 会社の命令で is duidelijk dat het bevel van het bedrijf komt. ことになる sluit aan bij die externe bron. Met ことにしました zou de spreker de overplaatsing eerder als eigen besluit presenteren.

3. Denken dat ことになる altijd letterlijk ‘iemand heeft besloten’ betekent

• Onjuiste uitleg: このままでは遅刻することになる。 = ‘Iemand heeft besloten dat ik te laat kom.’
• Juiste uitleg: このままでは遅刻することになる。 = ‘Als dit zo doorgaat, zal het erop uitdraaien dat ik te laat kom.’
• Waarom: ことになる kan ook een logische of onvermijdelijke uitkomst aangeven. Er hoeft dan geen beslisser te zijn.

4. ‘Niet doen’ verwarren met ‘niet hoeven doen’

• Onjuist voor een verbod: ここで写真を撮ることはない。
• Juist als verbod: ここで写真を撮ってはいけない。 — Je mag hier geen foto’s maken.
• Waarom: ことはない betekent ‘het is niet nodig’. Een verbod vraagt bijvoorbeeld 〜てはいけない. Het Nederlandse ‘je hoeft dat niet te doen’ is evenmin hetzelfde als ‘je mag dat niet doen’.

5. ことだ als een zacht voorstel behandelen

• Te stellig tegen een meerdere: もっと休むことです。
• Zachter: もう少しお休みになったほうがいいと思います。 — Ik denk dat u beter wat meer rust kunt nemen.
• Waarom: adviserend ことだ kan leermeesterachtig of gezaghebbend klinken. Tegen iemand met een hogere status is een zachtere formulering vaak gepaster.

6. ことにしている en ことになっている omwisselen

• Eigen gewoonte: 毎日、本を読むことにしています。 — Ik heb mezelf voorgenomen elke dag te lezen.
• Algemene regel: 図書館では静かにすることになっています。 — In de bibliotheek geldt de regel dat men stil is.
• Waarom: にしている legt de keuze bij de persoon; になっている beschrijft wat afgesproken, gepland of voorgeschreven is.

Gebruiksnotities

Het onderwerp blijft vaak onuitgesproken

Japans laat het onderwerp (wie de handeling uitvoert) weg wanneer de context het duidelijk maakt. 留学することにしました betekent daarom vaak ‘ik heb besloten in het buitenland te studeren’, maar zonder context kan ook iemand anders het besluit hebben genomen. Het slot ことにしました vertelt dat de beslisser de keuze als eigen keuze presenteert; het noemt niet automatisch wie dat is.

Voor Nederlandstaligen is het verleidelijk overal 私 toe te voegen, omdat een Nederlandse zin meestal een onderwerp nodig heeft. In natuurlijk Japans is dat vaak overbodig. Noem 私は vooral wanneer je een contrast wilt maken of wanneer anders onduidelijk is over wie je spreekt.

Beleefd afstand nemen van de eigen rol

Ook als de spreker bij een besluit betrokken was, kan ことになりました de uitkomst als een formele regeling presenteren. Een medewerker kan bijvoorbeeld zeggen 退職することになりました (‘het is zo gekomen dat ik vertrek’) in plaats van rechtstreeks 退職することにしました (‘ik heb besloten te vertrekken’). Dat kan bescheiden, zakelijk of conflictvermijdend klinken. Het bewijst echter niet dat de spreker helemaal geen keuze had; de vorm stuurt vooral het perspectief.

Regels: ことになっている tegenover こと

In voorschriften zie je ook de korte, zakelijke instructiestijl Vること / Vないこと:

• 入室前にノックすること。 — Kloppen vóór het binnengaan.
• ここに荷物を置かないこと。 — Hier geen bagage neerzetten.

Dit is niet hetzelfde als adviserend ことだ. De kale vorm op een bord, formulier of lijst geeft een voorschrift. ことになっている beschrijft daarentegen dat zo’n regel bestaat. In direct gesprek kan de kale voorschriftvorm streng klinken.

Verdieping

Dezelfde vorm kan een conclusie uitdrukken

Vooral ことになる reikt verder dan afspraken. Na een redenering kan het betekenen ‘dat houdt in dat…’ of ‘dan volgt daaruit dat…’:

• 彼は十年前からここに住んでいるから、今年で十一年目ということになる。 — Hij woont hier al tien jaar, dus dit is zijn elfde jaar hier.

Met ということになる vat je de betekenis of gevolgtrekking expliciet samen. Dit is nuttig in uitleg, nieuws en zakelijke teksten.

ことにする als bewuste interpretatie

In gevorderd taalgebruik kan ことにする ook betekenen dat je iets voor jezelf als een bepaalde werkelijkheid behandelt:

• その話は聞かなかったことにします。 — Ik zal doen alsof ik dat niet gehoord heb.
• 今日の失敗はいい勉強になったことにしよう。 — Laten we de mislukking van vandaag beschouwen als een goede les.

Hier besluit je niet om de eerdere gebeurtenis wel of niet te laten plaatsvinden; je kiest hoe je ermee omgaat of hoe je haar indeelt. De verleden vorm vóór こと, zoals 聞かなかった, verwijst naar de inhoud die als uitgangspunt wordt genomen.

Niet elke ことだ geeft advies

こと blijft een nominaliseerder, waardoor ことだ in andere zinsstructuren ook eenvoudig ‘het feit is dat…’ kan zijn. Met ということだ wordt vaak informatie samengevat of van horen zeggen doorgegeven. Daarnaast drukt なんと〜ことだ in schrijftaal sterke emotie uit, bijvoorbeeld なんと美しいことだ (‘wat is dat prachtig’). Herken adviserend ことだ daarom aan de context: er is doorgaans een gewenste handeling en vaak een voorwaarde of doel, zoals 上達したければ.

Contrast met の

Zowel こと als の kan een werkwoordelijke inhoud nominaliseren. In deze vaste uitdrukkingen kun je こと echter niet vrij door の vervangen: ことにする, ことになる, ことはない in de betekenis ‘niet nodig’ en adviserend ことだ zijn gevestigde patronen. 留学するのにした betekent dus niet normaal hetzelfde als 留学することにした. Bij andere werkwoorden kan の juist natuurlijk zijn, bijvoorbeeld 音楽を聞くのが好きです (‘ik luister graag naar muziek’). De keuze hangt daar af van het volledige patroon, niet alleen van een algemene vertaling als ‘het doen van’.

Oefentips

1. Maak beslissingen in paren. Schrijf één situatie vanuit jezelf met ことにする en daarna dezelfde situatie als regeling met ことになる: 毎日出社することにした tegenover 毎日出社することになった. Leg in het Nederlands uit wie of wat de doorslag geeft.
2. Oefen de vier herkenningsvragen. Vraag bij elke zin: is dit een eigen keuze, een regeling of gevolg, het ontbreken van noodzaak, of advies? Kies pas daarna de Japanse vorm. Zo voorkom je dat je alleen op de Nederlandse vertaling ‘besluiten’ of ‘moeten’ afgaat.
3. Luister naar het slot van de zin. Noteer in nieuws, gesprekken of podcasts voorbeelden van ことになりました, ことになっています en ことにしています. Kijk vervolgens of het om een nieuwe beslissing, een bestaande regel of een persoonlijke gewoonte gaat.

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Kunnen met ことができる — laat zien hoe een werkwoordelijke inhoud met こと onderdeel van een groter patroon wordt.
• Vervolg: Gevorderde nominalisatie — bouwt voort op het nominaliseren van zinnen met onder meer 限り, 以上, 反面 en 上.