Kunnen met ことができる in het Japans

Kort gezegd

Zet de woordenboekvorm van een werkwoord + ことができる om te zeggen dat iemand iets kan doen: 日本語を話すことができます betekent “Ik kan Japans spreken.” Alleen できる verandert voor beleefdheid, tijd en ontkenning; het eerste werkwoord blijft in de woordenboekvorm. Voor een vaardigheid die je als zelfstandig naamwoord noemt, kan ook naamwoord + ができる: 料理ができます betekent “Ik kan koken.”

Overzicht

Met ことができる druk je een vaardigheid of een praktische mogelijkheid uit. Je kunt ermee vertellen dat je kunt zwemmen, een taal kunt spreken of een apparaat kunt gebruiken. De vorm kan ook aangeven dat de omstandigheden een handeling mogelijk maken: ここで勉強することができます betekent bijvoorbeeld “Je kunt hier studeren.” Dit patroon hoort bij A2 en is bijzonder handig zodra je de woordenboekvorm van Japanse werkwoorden kent.

Voor een Nederlandstalige leerder vraagt de Japanse opbouw enige gewenning. In “ik kan autorijden” staat het hulpwerkwoord “kunnen” vóór “autorijden”. Japans maakt eerst de hele handeling 車を運転する (“een auto besturen”), voegt こと toe en zegt daarna dat die handeling mogelijk is. De volgorde is dus ongeveer: “wat autorijden betreft, dat is mogelijk.” Dat is geen natuurlijke Nederlandse vertaling, maar wel een nuttig geheugensteuntje.

De constructie is duidelijk en betrekkelijk formeel. Je vindt haar in beleefde gesprekken, cursusinformatie, uitleg, formulieren en geschreven regels. In alledaagse gesprekken gebruiken Japanners vaak een kortere potentiaalvorm, zoals 話せる (“kunnen spreken”) of 行ける (“kunnen gaan”). Die tegenstelling komt verderop aan bod; om de basis goed toe te passen, hoef je voorlopig alleen werkwoord + ことができる te beheersen.

Hoe het werkt

Het basispatroon

De woordenboekvorm is de onvervoegde vorm waaronder een werkwoord in een woordenboek staat, bijvoorbeeld 話す (“spreken”), 泳ぐ (“zwemmen”), 食べる (“eten”) en する (“doen”). Het patroon is:

handeling in de woordenboekvorm + ことが + できる

こと maakt van de voorafgaande handeling iets dat in de zin als een zelfstandig naamwoord kan functioneren. Dit heet nominalisatie: van “zwemmen” maak je als het ware “het zwemmen” of “de activiteit zwemmen”. De partikel が markeert die activiteit vervolgens als datgene wat mogelijk is.

Onderdeel	Functie	Voorbeeld
日本語を話す	de handeling: Japans spreken	日本語を話す
こと	maakt van de handeling een benoembare zaak	日本語を話すこと
ができる	geeft aan dat die zaak mogelijk is	日本語を話すことができる

Vertaal het geheel niet letterlijk. 日本語を話すことができる is in natuurlijk Nederlands eenvoudigweg “Japans kunnen spreken”.

Beleefdheid, ontkenning en tijd

できる is zelf een werkwoord. Daarom wordt alleen dit laatste deel vervoegd. Het werkwoord vóór こと blijft steeds in de woordenboekvorm.

Betekenis	Gewone stijl	Beleefde stijl
kunnen	ことができる	ことができます
niet kunnen	ことができない	ことができません
hebben kunnen doen / het is gelukt	ことができた	ことができました
niet hebben kunnen doen	ことができなかった	ことができませんでした

Bijvoorbeeld:

• 漢字を読むことができます。 — Ik kan kanji lezen.
• 漢字を読むことができません。 — Ik kan geen kanji lezen.
• 昨日、先生と話すことができました。 — Gisteren heb ik met de docent kunnen praten.

Dit verschilt sterk van het Nederlands. Je maakt niet zowel “lezen” als “kunnen” beleefd of ontkennend. Een vorm als 読みますことができます is daarom niet correct: vóór こと moet 読む staan.

Het lijdend voorwerp blijft binnen de handeling

Een werkwoord als 読む of 話す kan een lijdend voorwerp hebben: wie of wat de handeling rechtstreeks ondergaat. In 本を読む (“een boek lezen”) is 本 dat voorwerp, gemarkeerd door を. Bij ことができる blijft deze complete woordgroep intact:

Eenvoudige handeling	Mogelijkheid	Nederlandse betekenis
本を読む	本を読むことができる	een boek kunnen lezen
日本語を話す	日本語を話すことができる	Japans kunnen spreken
車を運転する	車を運転することができる	een auto kunnen besturen
ピアノを弾く	ピアノを弾くことができる	piano kunnen spelen

De twee partikels in 日本語を話すことができる hebben dus elk hun eigen taak. を hoort bij 日本語を話す; が hoort bij ことができる. Verander を niet automatisch in が alleen omdat er later al ができる staat.

Aangeven wie iets kan

Japans laat een bekende persoon vaak onuitgesproken. 泳ぐことができます kan afhankelijk van de situatie “ik kan zwemmen”, “zij kan zwemmen” of “u kunt zwemmen” betekenen. Als de persoon genoemd moet worden, staat die vaak met は, de partikel die aangeeft waarover je spreekt:

• 私は泳ぐことができます。 — Ik kan zwemmen.
• 田中さんは車を運転することができます。 — Tanaka kan autorijden.
• 妹はまだ漢字を読むことができません。 — Mijn jongere zus kan nog geen kanji lezen.

Bij een vraagwoord is が normaal: 誰が説明することができますか。 (“Wie kan het uitleggen?”). Voor de basis is persoon + は + handeling + ことができます een betrouwbaar patroon.

Vragen stellen

In beleefde stijl voeg je か toe aan het einde:

• 泳ぐことができますか。 — Kun je zwemmen? / Kunt u zwemmen?
• 明日来ることができますか。 — Kun je morgen komen?
• この漢字を読むことができますか。 — Kun je deze kanji lezen?

De Japanse zin maakt niet hetzelfde onderscheid als het Nederlandse “kun je” en “kunt u”. できますか is beleefd; de verhouding tussen de sprekers en de rest van het gesprek bepalen welke Nederlandse aanspreekvorm het best past.

Naamwoord + ができる

Bij talen, sporten en andere bekende vaardigheden is een korter patroon mogelijk:

zelfstandig naamwoord + ができる

Een zelfstandig naamwoord benoemt een persoon, ding, begrip of activiteit, zoals “taal”, “tennis” of “koken”. In het Japans kunnen woorden als 日本語, テニス en 料理 rechtstreeks vóór ができる staan.

Japans	Nederlands	Nuance
日本語ができます。	Ik kan Japans.	Algemene taalvaardigheid
料理ができます。	Ik kan koken.	Praktische vaardigheid
テニスができます。	Ik kan tennissen.	Sportvaardigheid
ピアノができます。	Ik kan pianospelen.	Muzikale vaardigheid

Dit korte patroon is niet met elk willekeurig naamwoord even duidelijk. 日本語ができます zegt bovendien niet precies of iemand vooral kan spreken, lezen of schrijven. Gebruik voor zo’n precieze betekenis liever 日本語を話すことができます, 日本語を読むことができます of 日本語でメールを書くことができます.

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Toelichting
日本語を話すことができます。	Ik kan Japans spreken.	De handeling staat in de woordenboekvorm.
泳ぐことができますか？	Kun je zwemmen?	Beleefde vraag over een vaardigheid.
車を運転することができません。	Ik kan geen auto besturen.	Beleefde ontkenning.
料理ができます。	Ik kan koken.	Kort patroon met een vaardigheid als naamwoord.
ひらがなを読むことができます。	Ik kan hiragana lezen.	ひらがな is het lijdend voorwerp van 読む.
弟はまだ自転車に乗ることができません。	Mijn jongere broer kan nog niet fietsen.	まだ met een ontkenning betekent “nog niet”.
この図書館では無料でインターネットを使うことができます。	In deze bibliotheek kun je gratis internet gebruiken.	Mogelijkheid die een voorziening biedt.
明日の午後、会うことができますか。	Kunnen we morgenmiddag afspreken?	Vraag naar praktische beschikbaarheid.
雨で試合をすることができませんでした。	Door de regen konden we de wedstrijd niet spelen.	De omstandigheden maakten het onmogelijk.
やっと予約を取ることができました。	Het is eindelijk gelukt om te reserveren.	De verleden vorm legt hier nadruk op het resultaat.
彼女は日本語で手紙を書くことができます。	Zij kan in het Japans een brief schrijven.	で geeft de gebruikte taal aan.
このエレベーターで十階まで行くことができます。	Met deze lift kun je tot de tiende verdieping gaan.	Praktische mogelijkheid, niet alleen vaardigheid.
ここで写真を撮ることはできません。	Hier mogen geen foto’s worden gemaakt.	は benadrukt de beperkte handeling; de context geeft een verbod aan.
父はピアノが少しできます。	Mijn vader kan een beetje pianospelen.	Kort vaardigheidspatroon met 少し.

De Nederlandse vertaling bevat niet altijd letterlijk “kunnen”. Vooral ことができました wordt vaak natuurlijker vertaald met “het is gelukt”. In regels kan een ontkennende mogelijkheid in het Nederlands als “niet mogen” klinken. Kijk daarom altijd naar de situatie, niet alleen naar de losse vorm.

Veelgemaakte fouten

Een beleefde vorm vóór こと gebruiken

• Fout: 日本語を話しますことができます。
• Goed: 日本語を話すことができます。
• Waarom: Vóór こと staat de woordenboekvorm 話す. Alleen het laatste werkwoord wordt beleefd: できます.

こと na een werkwoord weglaten

• Fout: 泳ぐができます。
• Goed: 泳ぐことができます。
• Waarom: 泳ぐ kan in dit patroon niet rechtstreeks door ができる worden gevolgd. こと maakt van de handeling eerst een benoembare activiteit.

De partikels op Nederlandse woordvolgorde gokken

• Fout: 日本語が話すことができます。
• Goed: 日本語を話すことができます。
• Waarom: In de handeling “Japans spreken” is 日本語 het lijdend voorwerp van 話す, dus staat er を. De が komt pas na こと.

できる vóór de handeling zetten

• Fout: 私はできます日本語を話す。
• Goed: 私は日本語を話すことができます。
• Waarom: De Nederlandse volgorde “kan + spreken” werkt niet in het Japans. Bouw eerst de handeling en zet ことができる erachter.

Mogelijkheid en toestemming verwarren

• Onduidelijk als je om toestemming vraagt: ここで座ることができますか。
• Natuurlijker voor “Mag ik hier zitten?”: ここに座ってもいいですか。
• Waarom: ことができる vraagt in de eerste plaats of iets mogelijk is. Voor expliciete toestemming is 〜てもいいですか meestal duidelijker. Op een bord of in een reglement kan 〜ことはできません door de context wel een verbod uitdrukken.

Een algemene vaardigheid gebruiken wanneer precisie nodig is

• Vaag: 日本語ができます。
• Preciezer: 日本語を読むことができます。
• Waarom: De eerste zin zegt alleen dat iemand Japans beheerst. Als lezen, spreken of schrijven relevant is, noem je het concrete werkwoord.

Gebruiksnotities

Formeel is niet hetzelfde als beleefd

ことができる is langer en klinkt doorgaans formeler of zakelijker dan een korte potentiaalvorm. Beleefdheid wordt echter afzonderlijk uitgedrukt: ことができる is gewone stijl en ことができます is beleefde stijl. Een lange vorm met できる is dus niet automatisch beleefd.

In een handleiding, cursusbeschrijving of zakelijke uitleg is de lange constructie heel bruikbaar: オンラインで申し込むことができます (“U kunt zich via internet aanmelden”). Onder vrienden klinkt オンラインで申し込める vaak vlotter. Beide kunnen grammaticaal correct zijn; register en ritme verschillen.

“Kunnen” heeft in het Nederlands meerdere betekenissen

Het Nederlandse “kunnen” kan vaardigheid, gelegenheid of toestemming aangeven. Japans maakt die betekenissen in de praktijk vaker door context of door verschillende patronen duidelijk:

Nederlandse bedoeling	Gebruikelijke Japanse keuze	Voorbeeld
vaardigheid	ことができる / potentiaalvorm	泳ぐことができます。
praktische mogelijkheid	ことができる / potentiaalvorm	明日会うことができます。
toestemming	〜てもいい	入ってもいいですか。
verbod of regel	〜てはいけない / 〜ことはできない	ここで写真を撮ることはできません。

Vertaal dus niet ieder Nederlands “kunnen” automatisch met ことができる. Vraag jezelf af: gaat het om bekwaamheid, omstandigheden of toestemming?

Ontkenning kan een nette beperking uitdrukken

In openbare uitleg wordt 〜ことはできません vaak gebruikt voor iets wat door een regel of systeem niet mogelijk is: このチケットは変更することはできません (“Dit kaartje kan niet worden gewijzigd”). De は na こと zet de handeling als contrastief onderwerp neer: juist dát kan niet. Deze formulering klinkt vaak minder rechtstreeks dan een hard bevel.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A2 nog niet actief te beheersen. Ze helpen wel om natuurlijk Japans te herkennen en om later tussen vormen te kiezen.

De korte potentiaalvorm

Veel werkwoorden hebben een eigen potentiaalvorm. Die betekent dat de handeling mogelijk is en komt in gesprekken zeer vaak voor.

Gewone vorm	Met ことができる	Potentiaalvorm	Nederlands
話す	話すことができる	話せる	kunnen spreken
読む	読むことができる	読める	kunnen lezen
行く	行くことができる	行ける	kunnen gaan
食べる	食べることができる	食べられる	kunnen eten
する	することができる	できる	kunnen doen
来る	来ることができる	来られる	kunnen komen

De lange vorm is voorspelbaar: je hoeft alleen de woordenboekvorm te kennen. De korte vormen moet je per werkwoordgroep leren, maar ze klinken vaak natuurlijker in informele taal. Zeg dus niet dat de ene vorm altijd “juist” en de andere “fout” is. Kies ことができる voor helderheid en een wat formeler register, en herken de potentiaalvorm als de gewone compacte keuze.

Contrast met ことはできる

が kan door は worden vervangen wanneer je een contrast maakt of een beperking benadrukt:

• 読むことはできますが、書くことはできません。 — Lezen kan ik wel, maar schrijven niet.
• 行くことはできるけど、長くはいられない。 — Ik kan wel gaan, maar ik kan niet lang blijven.

Het Nederlandse “wel” geeft deze nuance vaak goed weer. Zonder echt of impliciet contrast is ことができる de neutrale basisvorm.

Resultaat in de verleden tijd

ことができた kan een algemene vaardigheid in het verleden beschrijven, maar bij één concrete gebeurtenis betekent het vaak “erin geslaagd zijn” of “de kans hebben gehad”. Vergelijk:

• 子どもの時、長い距離を泳ぐことができました。 — Als kind kon ik lange afstanden zwemmen.
• 昨日、社長と話すことができました。 — Gisteren heb ik met de directeur kunnen praten.

De tweede zin meldt meestal dat het gesprek daadwerkelijk plaatsvond. Het Nederlandse “kon” is dubbelzinnig: “ik kon met hem praten” kan ook alleen een mogelijkheid aanduiden. Let bij Japans dus op tijdsaanduidingen en context.

できる heeft ook andere betekenissen

Niet ieder naamwoord + ができる noemt een vaardigheid. できる kan ook betekenen dat iets ontstaat, klaar is of tot stand komt:

• 駅の前に新しい店ができました。 — Er is voor het station een nieuwe winkel gekomen.
• 宿題ができました。 — Mijn huiswerk is af.
• 準備ができました。 — De voorbereidingen zijn klaar.

Deze zinnen lijken uiterlijk op 料理ができます, maar de betekenis volgt uit het naamwoord en de context. Bij een taal, sport of kunst gaat het vaak om bekwaamheid; bij een winkel, gebouw, taak of voorbereiding meestal om ontstaan of voltooiing.

Oefentips

1. Bouw de zin in drie blokken. Neem vijf bekende handelingen en spreek ze ritmisch uit: 漢字を読む｜ことが｜できます. Maak daarna van elke zin een ontkenning met できません.
2. Oefen met echte informatie over jezelf. Schrijf drie dingen die je kunt en twee die je nog niet kunt, bijvoorbeeld 日本語を少し話すことができます en 漢字をたくさん書くことができません. Persoonlijke zinnen blijven beter hangen dan losse verbuigingen.
3. Sorteer Nederlandse zinnen op betekenis. Zet voorbeelden met “kunnen” in drie groepen: vaardigheid, praktische mogelijkheid en toestemming. Vertaal pas daarna. Zo voorkom je dat de brede Nederlandse betekenis je automatisch naar de verkeerde Japanse vorm leidt.

Verwante concepten

• Vooraf: Gewone vorm en woordenboekvorm — de handeling vóór こと moet in de woordenboekvorm staan.
• Later: Uitdrukkingen met こと — bouwt voort op こと in patronen voor besluiten, afspraken, advies en noodzaak.