Aanwijzende voornaamwoorden in het Hindi

In het kort

Het Hindi onderscheidt vooral afstand en aantal: यह is ‘dit/deze hier’, वह ‘dat/die daar’, ये ‘deze hier’ en वे ‘die daar’. Dezelfde vier vormen kunnen ook naar personen verwijzen: वह betekent dan ‘hij’ of ‘zij’ en ये/वे ‘zij/ze’. In gewone gesprekken hoor je vaak ये en वो, waardoor de werkwoordsvorm en de situatie extra belangrijk worden.

Overzicht

Een aanwijzend voornaamwoord is een woord waarmee je een persoon of zaak aanwijst, zoals ‘dit’, ‘dat’, ‘deze’ en ‘die’. Het kan zelfstandig staan — ‘Dit is lekker’ — of bij een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip): ‘dit eten’. In het Hindi worden in beide functies dezelfde vormen gebruikt. यह किताब betekent ‘dit boek’ en यह किताब है betekent ‘dit is een boek’.

Dit onderwerp hoort bij A1, want met vier korte woorden kun je meteen vragen stellen, mensen voorstellen en over voorwerpen in je omgeving praten. Toch zit er een belangrijk verschil met het Nederlands. Het Nederlands kiest onder meer op grond van de of het: ‘deze tafel’, maar ‘dit huis’. Het Hindi kijkt niet naar zo’n woordgeslacht. De kernvraag is: gaat het om iets dichtbij of verder weg, en om één of meer?

Bovendien gebruikt het Hindi deze woorden als persoonlijke voornaamwoorden van de derde persoon: woorden als ‘hij’, ‘zij’ en ‘ze’. Een zin met वह hoeft dus helemaal niet over ‘dat daar’ te gaan. De situatie, het eerder genoemde woord en de vorm van het werkwoord maken duidelijk wat bedoeld wordt.

Hoe het werkt

De vier basisvormen

Afstand	Enkelvoud	Meervoud	Gebruikelijke Nederlandse weergave
dichtbij	यह (yah)	ये (ye)	dit/deze; deze mensen of dingen
verder weg	वह (vah)	वे (ve)	dat/die; die mensen of dingen

De transcripties yah en vah volgen de geschreven vorm. In hedendaagse spreektaal klinken यह en वह vaak ongeveer als ye en vo. Daarover lees je meer bij de gebruiksnotities.

De eenvoudigste beginnersregel is:

• één persoon of zaak dichtbij: यह;
• één persoon of zaak verder weg: वह;
• meerdere personen of zaken dichtbij: ये;
• meerdere personen of zaken verder weg: वे.

यह en वह zijn niet mannelijk of vrouwelijk. Dat is prettig voor Nederlandstaligen: je hoeft niet te kiezen tussen een vorm voor ‘hij’ en een vorm voor ‘zij’. Daardoor kan वह zowel ‘hij’ als ‘zij’ betekenen.

Zelfstandig of vóór een zelfstandig naamwoord

Als het aanwijzende woord zelfstandig staat, volgt vaak een vorm van होना (‘zijn’):

• यह घर है। — Dit is een huis.
• वह मेरी बहन है। — Zij/die vrouw daar is mijn zus.
• ये नए हैं। — Deze zijn nieuw.
• वे तैयार हैं। — Zij/die mensen zijn klaar.

Vóór een zelfstandig naamwoord blijft de vorm hetzelfde:

• यह कमरा — deze kamer / deze kamer hier;
• वह दुकान — die winkel daar;
• ये बच्चे — deze kinderen;
• वे तस्वीरें — die foto’s.

Het Hindi heeft geen apart equivalent van het Nederlandse onderscheid tussen ‘dit huis’ en ‘deze kamer’. Beide krijgen यह, omdat het om één zaak dichtbij gaat. Ook het geslacht van een persoon verandert het aanwijzende woord niet: zowel ‘deze man’ als ‘deze vrouw’ begint met यह.

Ook ‘hij’, ‘zij’ en ‘ze’

Wanneer er niets letterlijk wordt aangewezen, functioneren dezelfde vormen als persoonlijke voornaamwoorden:

• वह दिल्ली में रहता है। — Hij woont in Delhi.
• वह दिल्ली में रहती है। — Zij woont in Delhi.
• वे दिल्ली में रहते हैं। — Zij wonen in Delhi.

In deze voorbeelden verraadt रहता ‘hij’ en रहती ‘zij’. Dat heet overeenkomst: een bijvoeglijk woord of werkwoordsvorm past zich aan het geslacht en soms het aantal van de bedoelde persoon of zaak aan. De aanwijzende vorm zelf verandert niet mee.

ये kan ook over mensen dichtbij de spreker gaan, bijvoorbeeld bij een voorstelling: ये मेरी सहकर्मी हैं। ‘Dit is mijn collega’ of ‘Dit zijn mijn collega’s.’ Het meervoudige werkwoord हैं kan echt meervoud aangeven, maar ook beleefd respect voor één persoon.

Afstand is niet altijd letterlijk

‘Dichtbij’ en ‘ver weg’ zijn een goed begin, maar afstand kan ook in het gesprek zitten. यह kan verwijzen naar iets wat nu centraal staat, wat iemand vasthoudt of wat net wordt gepresenteerd. वह kan verwijzen naar iets dat verder weg staat, eerder genoemd is of mentaal op enige afstand wordt geplaatst.

Vergelijk:

• यह समस्या आसान है। — Dit probleem, waar we het nu over hebben, is eenvoudig.
• वह समस्या अब हल हो गई है। — Dat eerder genoemde probleem is nu opgelost.

Net als in het Nederlands is de grens niet wiskundig. Twee sprekers kunnen in dezelfde kamer यह of वह kiezen afhankelijk van waar hun aandacht ligt.

Vormen vóór achterzetsels

Een achterzetsel is een klein woord zoals में ‘in’ of से ‘van/met’ dat ná een naamwoordgroep komt. Vóór zo’n achterzetsel krijgen de aanwijzende voornaamwoorden een andere stam. Dit heet de schuine vorm: de vorm die nodig is wanneer er nog een achterzetsel volgt.

Betekenis	Enkelvoud dichtbij	Meervoud dichtbij	Enkelvoud veraf	Meervoud veraf
basisvorm	यह	ये	वह	वे
vóór een achterzetsel	इस	इन	उस	उन
met को	इसे / इसको	इन्हें / इनको	उसे / उसको	उन्हें / उनको
met में	इसमें	इनमें	उसमें	उनमें
met से	इससे	इनसे	उससे	उनसे

De korte vormen इसे, इन्हें, उसे, उन्हें bevatten historisch en grammaticaal het achterzetsel को. Voor een beginner is het praktisch om ze als vaste combinaties te leren: ‘deze/hem/haar’ als voorwerp, ‘die/hem/haar’ als voorwerp, en hun meervouden.

De bezitsvormen worden op dezelfde stammen gebouwd:

• इसका कमरा / इसकी किताब — de kamer / het boek van deze persoon, of hiervan;
• उसका नाम / उसकी गाड़ी — zijn, haar of diens naam / auto;
• इनके दोस्त / उनके बच्चे — hun vrienden / hun kinderen.

Bij का, के, की bepaalt het bezetene de uitgang. Daarom staat er उसका नाम bij het mannelijke नाम, maar उसकी गाड़ी bij het vrouwelijke गाड़ी.

Voorbeelden in context

Hindi	Nederlands	Toelichting
यह मेरी किताब है।	Dit is mijn boek.	Eén zaak dichtbij; मेरी past bij het vrouwelijke किताब.
वह कौन है?	Wie is dat?	Een persoon verder weg of nog niet geïdentificeerd.
ये लोग कहाँ जा रहे हैं?	Waar gaan deze mensen heen?	Meervoud dichtbij.
वे घर बहुत पुराने हैं।	Die huizen zijn erg oud.	Meervoud verder weg.
यह लड़का मेरा भाई है।	Deze jongen is mijn broer.	यह staat vóór een zelfstandig naamwoord.
वह महिला मेरी अध्यापिका हैं।	Die vrouw is mijn lerares.	हैं drukt hier respect voor één persoon uit.
यह क्या है?	Wat is dit?	Veelgebruikte vraag bij een onbekend voorwerp.
वह दिल्ली में रहता है।	Hij woont in Delhi.	वह is hier een persoonlijk voornaamwoord; रहता wijst op een man.
वह दिल्ली में रहती है।	Zij woont in Delhi.	Dezelfde vorm वह; रहती wijst op een vrouw.
ये मेरे माता-पिता हैं।	Dit zijn mijn ouders.	Mensen die worden voorgesteld of dichtbij zijn.
वे कल आएँगे।	Zij komen morgen.	वे verwijst naar meerdere personen.
इसे यहाँ रखिए।	Leg dit hier neer, alstublieft.	इसे is de vorm met को.
उसमें पानी है।	Daar zit water in.	उसमें betekent ‘in dat/daarin’.
उनसे बात कीजिए।	Praat met hen/met die persoon.	उनसे kan meervoud of beleefd enkelvoud zijn.
उसका नाम आरव है।	Hij heet Aarav. / Zijn naam is Aarav.	Letterlijk: ‘Zijn naam is Aarav’; उसका kan ook naar een vrouw verwijzen.

Veelgemaakte fouten

Enkelvoud gebruiken bij een meervoud

• Onjuist: यह लोग मेरे दोस्त हैं।
• Juist: ये लोग मेरे दोस्त हैं।
• Waarom: लोग ‘mensen’ is meervoud. Gebruik daarom het nabije meervoud ये, niet यह.

Het Nederlandse de/het-verschil overnemen

• Onjuiste gedachte: ‘किताब is vrouwelijk, dus er is een vrouwelijke vorm van “deze” nodig.’
• Juist: यह किताब en यह कमरा.
• Waarom: यह verandert niet naar geslacht. Het betekent zowel ‘deze’ bij किताब als ‘deze/dit’ bij कमरा. Andere woorden in de zin kunnen wél naar geslacht veranderen.

De verkeerde woorden laten overeenkomen

• Onjuist: यह किताब अच्छा है।
• Juist: यह किताब अच्छी है।
• Waarom: Het aanwijzende यह blijft gelijk, maar अच्छी moet passen bij het vrouwelijke woord किताब. In het Nederlands zie je zo’n verschil niet in ‘goed’.

De basisvorm vóór een achterzetsel zetten

• Onjuist: वह में पानी है।
• Juist: उसमें पानी है।
• Waarom: Vóór में gebruikt वह de schuine stam उस-. De combinatie wordt als één woord geschreven: उसमें.

Automatisch ‘dat’ vertalen wanneer er een persoon bedoeld is

• Misleidend: वह मेरा दोस्त है। alleen begrijpen als ‘Dat is mijn vriend.’
• Mogelijke vertalingen: ‘Dat is mijn vriend’ én ‘Hij is mijn vriend.’
• Waarom: वह is zowel aanwijzend als persoonlijk. Kijk naar de situatie en naar wat eerder genoemd is; een Nederlandse vertaling hoeft niet woord voor woord dezelfde soort voornaamwoorden te gebruiken.

Beleefd enkelvoud als gewoon enkelvoud behandelen

• Minder passend bij respect: वे मेरी अध्यापिका है।
• Juist: वे मेरी अध्यापिका हैं।
• Waarom: वे kan beleefd naar één gerespecteerd persoon verwijzen, maar krijgt dan een meervoudige werkwoordsvorm: हैं.

Gebruiksnotities

In zorgvuldig geschreven Hindi zie je doorgaans het viertal यह, वह, ये, वे. In alledaagse uitspraak is het verschil minder netjes zichtbaar. यह wordt vaak als ye uitgesproken en वह als vo. In informele berichten, dialogen en ondertitels worden daarom ook vaak ये en वो geschreven.

Vooral वो kan in gesprekken zowel enkelvoud als meervoud vertegenwoordigen. Vergelijk वो आ रहा है ‘hij komt eraan’ met वो आ रहे हैं ‘zij komen eraan’ of ‘hij/zij komt eraan’ met respect. Luister dus niet alleen naar het voornaamwoord, maar ook naar है/हैं en naar रहा/रही/रहे.

De vormen वे en ये kunnen beleefd enkelvoud zijn. In geschreven of verzorgde taal is वे gebruikelijk om respectvol over iemand te spreken. In de omgangstaal hoor je ook वो met een meervoudige werkwoordsvorm. Dit is geen apart Nederlands grammaticaal onderscheid: wij tonen respect meestal door woordkeus en aanspreekvorm, niet door ‘zij’ voor één persoon te gebruiken.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze al vrij snel tegenkomen.

Nadruk met ही

Het nadrukpartikel ही betekent afhankelijk van de zin ‘juist’, ‘precies’, ‘alleen’ of ‘dezelfde’. Het wordt aan de aanwijzende vorm gekoppeld:

• यही किताब चाहिए। — Ik heb juist dit boek nodig.
• वही आदमी फिर आया। — Dezelfde man kwam weer.
• इसी कमरे में बैठिए। — Gaat u juist in deze kamer zitten.
• उसी से पूछो। — Vraag het juist aan hem/haar.

Let op de vormwisseling: यह + ही → यही, maar vóór een achterzetsel krijg je इसी; overeenkomstig worden वही en उसी gebruikt.

Verwijzen binnen een tekst

In langere teksten kan यह een idee dat nu wordt uitgelegd naar voren halen, terwijl वह terugwijst naar iets dat al verder weg in het verhaal staat. De keuze lijkt dan op Nederlands ‘dit punt’ tegenover ‘dat punt’, maar de grenzen vallen niet altijd samen. Vertaal daarom de bedoeling, niet automatisch elk यह met ‘dit’ en elk वह met ‘dat’.

Dubbelzinnigheid is normaal

उनकी बेटी kan ‘hun dochter’, ‘zijn dochter’ of ‘haar dochter’ betekenen wanneer उनकी respectvol naar één persoon verwijst. Hindi noemt grammaticaal geslacht niet in het voornaamwoord zelf. Een spreker voegt alleen een naam of nadere uitleg toe als de situatie anders onduidelijk blijft. Probeer die openheid niet altijd met een extra mannelijk of vrouwelijk woord op te lossen.

Verwante aanwijzende woorden

Later kom je woordparen tegen die volgens hetzelfde nabij/veraf-idee zijn opgebouwd, zoals यहाँ/वहाँ ‘hier/daar’ en ऐसा/वैसा ‘zo’n/zo’. Ze zijn niet dezelfde vier voornaamwoorden, maar het herkenbare contrast helpt bij het onthouden.

Oefentips

1. Wijs echt aan. Leg één boek dichtbij, één tas verder weg en enkele andere voorwerpen in groepjes. Maak hardop zinnen met यह, वह, ये, वे. Zo leer je afstand en aantal als één systeem, zonder eerst uit het Nederlands te vertalen.
2. Maak paren met hetzelfde voornaamwoord. Schrijf bijvoorbeeld वह अच्छा है en वह अच्छी है. Markeer dat वह gelijk blijft en dat juist अच्छा/अच्छी het verschil laat zien.
3. Leer de schuine vormen in kleine reeksen. Oefen eerst यह → इस → इसमें → इससे, daarna वह → उस → उसमें → उससे. Voeg pas daarna de meervouden इन- en उन- toe.

Verwante onderwerpen

• Goede basis: Persoonlijke voornaamwoorden — laat zien hoe de aanwijzende vormen ook als ‘hij’, ‘zij’ en ‘ze’ functioneren.
• Handige vervolgstap: Basisachterzetsels — nodig voor combinaties als इसमें, उससे en उनको.
• Handige vervolgstap: Grammaticaal geslacht — verklaart waarom andere woorden naast यह of वह wel van vorm veranderen.
• Verdieping: Het beleefdheidssysteem — behandelt respectvol enkelvoud met ये/वे en meervoudige overeenkomst.