Être in het Frans

Kort gezegd

Être betekent meestal zijn. In de tegenwoordige tijd zijn alle vormen onregelmatig: je suis, tu es, il/elle/on est, nous sommes, vous êtes, ils/elles sont. Je gebruikt être onder meer om te zeggen wie of wat iemand is, waar iemand vandaan komt, waar iets zich bevindt en welke eigenschap of toestand iemand heeft.

Overzicht

Être is een van de eerste Franse werkwoorden die je op A1-niveau nodig hebt. Je stelt jezelf ermee voor, beschrijft mensen en dingen, noemt een beroep of herkomst en vraagt waar iemand is. Ook de klok gebruikt être: Il est neuf heures betekent “Het is negen uur”.

Het werkwoord is onregelmatig: je kunt de vormen niet maken door steeds dezelfde uitgang aan de stam toe te voegen. Leer ze daarom als één vast rijtje. Het onderwerp (wie of wat de zin over gaat) bepaalt de vorm: bij je hoort suis, bij nous hoort sommes, enzovoort.

Voor Nederlandstaligen voelt veel vertrouwd, omdat Nederlands eveneens vormen van “zijn” gebruikt: “ik ben moe” wordt je suis fatigué. Toch is woord voor woord vertalen riskant. Frans gebruikt soms avoir (“hebben”) waar Nederlands “zijn” of “hebben” met een andere formulering gebruikt, bijvoorbeeld avoir faim voor “honger hebben”. Bovendien moet een Frans bijvoeglijk naamwoord vaak overeenkomen met de persoon of zaak die het beschrijft.

Hoe werkt het?

De vormen in de tegenwoordige tijd

De infinitief (de onverbogen vorm die in een woordenboek staat) is être. De tegenwoordige tijd heet in het Frans le présent.

Persoon	Vorm van être	Nederlandse betekenis
je	je suis	ik ben
tu	tu es	jij bent
il / elle / on	il / elle / on est	hij / zij / men is; we zijn
nous	nous sommes	wij zijn
vous	vous êtes	u bent; jullie zijn
ils / elles	ils / elles sont	zij zijn

Let goed op de accenten: de infinitief is être en de vorm bij vous is êtes. Tu es en il est klinken doorgaans hetzelfde, maar worden anders geschreven. Bij ils sont spreek je de slot-t niet uit.

Ontkenning en vragen

Voor een gewone ontkenning zet je ne ... pas om de vervoegde werkwoordsvorm:

• Je ne suis pas prêt. — Ik ben niet klaar.
• Elle n’est pas ici. — Zij is niet hier.
• Nous ne sommes pas français. — Wij zijn niet Frans.

Voor een klinker wordt ne ingekort tot n’, zoals in n’est. In informele spreektaal laten Franstaligen ne vaak weg: Je suis pas sûr. Als beginner is de volledige vorm je ne suis pas sûr de veiligste keuze, zeker in schrijftaal.

Een vraag kan op drie veelvoorkomende manieren:

• met alleen stijgende intonatie: Tu es prêt ? — Ben je klaar?
• met est-ce que: Est-ce que vous êtes libre ? — Bent u vrij?/Zijn jullie vrij?
• met inversie (omgekeerde volgorde): Êtes-vous libre ? — Bent u vrij?

In Où est-il ? staat een extra koppelteken tussen werkwoord en voornaamwoord. De vaste tijdvraag Quelle heure est-il ? betekent “Hoe laat is het?”

Identiteit, beroep en herkomst

Met être verbind je het onderwerp aan informatie over identiteit:

• Je suis Nora. — Ik ben Nora.
• C’est mon voisin. — Dat is mijn buurman.
• Elle est architecte. — Zij is architect.

Na être staat bij een beroep meestal geen lidwoord wanneer je alleen het beroep noemt: Il est médecin, niet il est un médecin. Met een nadere omschrijving kan een lidwoord wel natuurlijk zijn: C’est un médecin expérimenté (“Het is een ervaren arts”).

Herkomst druk je vaak uit met être de: Je suis de Rotterdam of Nous sommes du Canada. Nationaliteit wordt meestal met een bijvoeglijk naamwoord uitgedrukt: Elle est belge, Ils sont français.

Eigenschappen en toestanden

Een bijvoeglijk naamwoord (een woord dat een eigenschap noemt, zoals “moe” of “groot”) past zich in het Frans vaak aan geslacht en aantal aan. Dat heet congruentie: de vorm stemt overeen met degene die beschreven wordt.

Onderwerp	Voorbeeld	Betekenis
mannelijk enkelvoud	Il est fatigué.	Hij is moe.
vrouwelijk enkelvoud	Elle est fatiguée.	Zij is moe.
mannelijk of gemengd meervoud	Ils sont fatigués.	Zij zijn moe.
vrouwelijk meervoud	Elles sont fatiguées.	Zij zijn moe.

De uitspraak van deze vier vormen is hier meestal gelijk, maar de spelling niet. Niet elk bijvoeglijk naamwoord volgt precies dit zichtbare patroon; sommige hebben andere vormen, zoals heureux / heureuse.

Plaats en tijd

Être kan aangeven waar iemand of iets is:

• Le musée est près de la gare. — Het museum is dicht bij het station.
• Nous sommes à la maison. — Wij zijn thuis.
• Où sont mes clés ? — Waar zijn mijn sleutels?

Voor de klok gebruikt het Frans het onpersoonlijke il est: Il est midi, Il est une heure, Il est dix-huit heures. Bij één uur staat heure in het enkelvoud; vanaf twee uur staat heures in het meervoud.

C’est of il/elle est?

Dit onderscheid heeft geen perfecte één-op-ééntegenhanger in het Nederlands. Als eenvoudige beginnersregel geldt:

• c’est / ce sont om iemand of iets te identificeren, vaak vóór een naam, voornaamwoord of zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip): C’est Léa, C’est moi, C’est un bon restaurant;
• il est / elle est / ils sont / elles sont om een al genoemde persoon of zaak te beschrijven, vaak vóór een bijvoeglijk naamwoord of een beroep zonder lidwoord: Elle est sympathique, Il est professeur.

Ce sont mes amis is de verzorgde meervoudsvorm van c’est. In alledaagse spreektaal hoor je ook vaak c’est mes amis, maar in neutrale schrijftaal heeft ce sont de voorkeur.

Voorbeelden in context

Frans	Nederlands	Opmerking
Je suis de Paris.	Ik kom uit Parijs.	Herkomst met être de
Tu es très patient.	Jij bent erg geduldig.	Eigenschap
Elle est ingénieure.	Zij is ingenieur.	Beroep zonder lidwoord
On est prêts ?	Zijn we klaar?	Informeel on voor “we”
Nous sommes fatigués.	Wij zijn moe.	Meervoudige aanpassing
Vous êtes ici pour le travail ?	Bent u hier voor uw werk?/Zijn jullie hier voor het werk?	Vous kan enkelvoudig beleefd of meervoudig zijn
Ils sont à la bibliothèque.	Zij zijn in de bibliotheek.	Plaats
Mes sœurs sont néerlandaises.	Mijn zussen zijn Nederlands.	Vrouwelijk meervoud
Quelle heure est-il ?	Hoe laat is het?	Vaste vraag naar de tijd
Il est huit heures et demie.	Het is halfnegen.	Let op: Franse telling vanuit acht uur
C’est beau ici.	Het is mooi hier.	Algemene beoordeling met c’est
C’est mon collègue, Hugo.	Dat is mijn collega Hugo.	Identificatie
Ce sont nos places.	Dat zijn onze plaatsen.	Identificatie in het meervoud
Je ne suis pas disponible demain.	Ik ben morgen niet beschikbaar.	Ontkenning met ne ... pas
Où êtes-vous ?	Waar bent u?/Waar zijn jullie?	Vraag met inversie

Bij tijdsaanduidingen is een Nederlandse gewoonte soms misleidend. Il est huit heures et demie is letterlijk “het is acht uur en een half” en betekent dus halfnegen, niet halfacht.

Veelgemaakte fouten

De vormen als regelmatige uitgangen behandelen

• Onjuist: Nous êtrons en retard.
• Juist: Nous sommes en retard.
• Waarom: Être is onregelmatig. De vorm bij nous moet als sommes worden geleerd.

Es en est verwisselen

• Onjuist: Tu est belge.
• Juist: Tu es belge.
• Waarom: Bij tu hoort es; bij il, elle en on hoort est. De vormen klinken meestal gelijk, waardoor vooral de spelling lastig is.

Een lidwoord voor een beroep zetten

• Onjuist: Elle est une avocate.
• Juist: Elle est avocate.
• Waarom: Een los genoemd beroep krijgt na être normaal geen un of une. Zeg wel C’est une excellente avocate wanneer je de persoon identificeert en het beroep nader omschrijft.

De aanpassing van het bijvoeglijk naamwoord vergeten

• Onjuist: Elles sont content.
• Juist: Elles sont contentes.
• Waarom: Het bijvoeglijk naamwoord moet hier vrouwelijk en meervoudig zijn.

Altijd il est voor “het is” gebruiken

• Onjuist: Il est un problème.
• Juist: C’est un problème.
• Waarom: Voor identificatie vóór een zelfstandig naamwoord met lidwoord gebruik je doorgaans c’est. Il est gebruik je bijvoorbeeld in Il est important of bij de klok.

Nederlandse vaste uitdrukkingen letterlijk vertalen

• Onjuist: Je suis faim.
• Juist: J’ai faim.
• Waarom: Frans gebruikt avoir in vaste combinaties als avoir faim (honger hebben), avoir soif (dorst hebben), avoir chaud (het warm hebben) en avoir froid (het koud hebben).

Gebruiksnotities

In gesprekken vervangt on heel vaak nous: On est prêts ? klinkt alledaagser dan Sommes-nous prêts ? Hoewel on dan “wij” betekent, blijft het werkwoord grammaticaal enkelvoud: on est, nooit on sommes. Een bijvoeglijk naamwoord kan inhoudelijk wel naar de groep verwijzen, zoals On est contents.

Vous êtes heeft twee functies. Het kan “jullie zijn” betekenen, maar ook het beleefde “u bent”. De situatie maakt duidelijk welke betekenis bedoeld is. Bij één vrouw die je beleefd aanspreekt, kan een bijvoeglijk naamwoord vrouwelijk enkelvoud zijn: Madame, vous êtes prête ?

Voor nationaliteit en religieuze of politieke aanduidingen worden bijvoeglijke naamwoorden in het Frans doorgaans met een kleine letter geschreven: Il est français, Elle est catholique. Een zelfstandig naamwoord voor een inwoner krijgt wel een hoofdletter: un Français.

Bij verbinding tussen een meervoudig onderwerp en een klinker hoor je soms een liaison (een normaal stille slotmedeklinker die aan het volgende woord wordt verbonden): ils sont arrivés kan klinken met een hoorbare z-klank tussen sont en arrivés. In ils sont fatigués blijft de t van sont daarentegen stil. Besteed eerst aandacht aan herkenning; een natuurlijke uitspraak groeit met luisterervaring.

Verder dan de basis

De volgende toepassingen hoef je op A1-niveau nog niet volledig te beheersen, maar je zult ze later vaak tegenkomen.

Être als hulpwerkwoord

In samengestelde tijden helpt être om de vorm van bepaalde werkwoorden te maken. Een hulpwerkwoord is een werkwoord dat samen met een voltooid deelwoord een tijd vormt. Het voltooid deelwoord is de vorm die in het Nederlands vaak op ge- eindigt, zoals “gegaan”.

• Elle est arrivée hier. — Zij is gisteren aangekomen.
• Nous sommes partis tôt. — Wij zijn vroeg vertrokken.
• Ils se sont levés à sept heures. — Zij zijn om zeven uur opgestaan.

Bij zulke vormen past het voltooid deelwoord meestal bij het onderwerp: arrivé, arrivée, arrivés, arrivées. Dit hoort bij een later onderwerp over de passé composé en wederkerende werkwoorden.

Andere tijden en wijzen

De stam verandert opnieuw in andere tijden. Enkele zeer frequente vormen zijn:

Functie	Franse vorm	Voorbeeld en betekenis
onvoltooid verleden	j’étais	J’étais malade. — Ik was ziek.
eenvoudige toekomst	je serai	Je serai là demain. — Ik zal er morgen zijn.
voorwaardelijke wijs	je serais	Je serais ravi. — Ik zou verheugd zijn.
aanvoegende wijs	que je sois	Il faut que je sois prêt. — Ik moet klaar zijn.

De aanvoegende wijs is een werkwoordsvorm die onder meer na bepaalde uitdrukkingen van noodzaak, wens of twijfel voorkomt. Leer deze vormen niet tegelijk met het A1-rijtje als dat te veel is; herken vooral dat ze allemaal bij être horen.

Nuance bij c’est en il est

De beginnersregel is betrouwbaar, maar niet volledig. C’est kan ook vóór een bijvoeglijk naamwoord staan om een situatie of idee algemeen te beoordelen: C’est difficile (“Dat/het is moeilijk”). Il est difficile beschrijft eerder een mannelijk zelfstandig naamwoord dat al bekend is, of begint een onpersoonlijke constructie: Il est difficile de choisir (“Het is moeilijk om te kiezen”). De precieze keuze hangt dus niet alleen van het volgende woord af, maar ook van wat je aanwijst of beoordeelt.

Oefentips

1. Leer in drie ritmische blokken: zeg dagelijks hardop je suis, tu es, il est; nous sommes, vous êtes; ils sont. Maak daarna voor elke vorm één korte persoonlijke zin.
2. Oefen contrasten: schrijf vijf paren met identificatie en beschrijving, bijvoorbeeld C’est ma sœur. Elle est médecin. Zo wordt het verschil tussen c’est en elle est concreet.
3. Luister en noteer: zoek in een kort Frans fragment naar vormen van être. Schrijf niet alleen het werkwoord op, maar ook het onderwerp en het woord erna. Zo herken je tegelijk uitspraak, beroep, plaats en bijvoeglijke aanpassing.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Onderwerpvoornaamwoorden — hiermee zie je welke vorm van être bij wie of wat hoort.