Veelgebruikte onregelmatige werkwoorden in het Noors

Vanlige Uregelrette Verb

languages.seo.contextNote

Kort gezegd

Bij veel Noorse werkwoorden kun je de verleden tijd niet eenvoudig met een vaste uitgang maken: gå – gikk – gått, se – så – sett en komme – kom – kommet moet je als reeksen leren. De verleden tijd staat zelfstandig (jeg gikk), terwijl je voor de voltooide tijd har + voltooid deelwoord gebruikt (jeg har gått). De vorm van het werkwoord is voor alle personen gelijk.

Overzicht

Onregelmatige werkwoorden veranderen in de verleden tijd op een manier die je niet volledig uit de infinitief (de woordenboekvorm, zoals gå) kunt voorspellen. Bij sterke werkwoorden verandert vaak de klinker in de stam: finne – fant – funnet en skrive – skrev – skrevet. Andere veelgebruikte werkwoorden, zoals gjøre – gjorde – gjort en si – sa – sagt, volgen weer een eigen patroon. De verzamelnaam onregelmatige werkwoorden is daarom voor een leerder het nuttigst.

Deze werkwoorden kom je al vanaf A1 voortdurend tegen. Je hebt ze nodig om te vertellen waar je heen ging, wat je zag, wie er kwam en wat iemand zei. Omdat juist de meest voorkomende werkwoorden vaak onregelmatig zijn, loont het om hun vormen vroeg te leren.

Voor Nederlandstaligen zijn twee dingen prettig. Ten eerste vervoegt het Noors niet per persoon: jeg kom, hun kom en vi kom hebben allemaal dezelfde werkwoordsvorm. Ten tweede lijken klinkerwisselingen soms op het Nederlands, bijvoorbeeld finne – fant – funnet naast ‘vinden – vond – gevonden’. Vertrouw daar echter niet blind op. De precieze klinker en uitgang zijn Noors en moeten per werkwoord worden onthouden.

Zo werkt het

De vormen die je samen leert

Voor praktisch gebruik zijn vier kolommen handig:

de infinitief: de woordenboekvorm, meestal na å — å gå;
de tegenwoordige tijd (presens) — går;
de onvoltooid verleden tijd (preteritum): een afgeronde handeling in het verleden — gikk;
het voltooid deelwoord (perfektum partisipp): de vorm na har — gått.

In woordenlijsten zie je vaak alleen drie hoofdvormen, bijvoorbeeld gå – gikk – gått. De tegenwoordige tijd wordt dan niet getoond. Leer die toch mee, want ook die kan onregelmatig zijn: å gjøre wordt gjør en å si wordt sier.

Infinitief	Tegenwoordige tijd	Verleden tijd	Voltooid deelwoord	Betekenis
å være	er	var	vært	zijn
å ha	har	hadde	hatt	hebben
å gå	går	gikk	gått	gaan, lopen
å se	ser	så	sett	zien
å komme	kommer	kom	kommet	komen
å gjøre	gjør	gjorde	gjort	doen, maken
å si	sier	sa	sagt	zeggen
å finne	finner	fant	funnet	vinden
å ta	tar	tok	tatt	nemen
å få	får	fikk	fått	krijgen, mogen
å stå	står	sto	stått	staan
å bli	blir	ble	blitt	worden, blijven
å skrive	skriver	skrev	skrevet	schrijven
å drikke	drikker	drakk	drukket	drinken
å vite	vet	visste	visst	weten

Eén vorm voor alle personen

Noorse werkwoorden veranderen niet mee met het onderwerp (wie de handeling uitvoert). Dat geldt in zowel de tegenwoordige als de verleden tijd.

Noors	Nederlands	Opmerking
Jeg gikk hjem.	Ik ging naar huis.	Eerste persoon enkelvoud
Hun gikk hjem.	Zij ging naar huis.	Derde persoon enkelvoud
Vi gikk hjem.	Wij gingen naar huis.	Meervoud; dezelfde vorm gikk

Dat is eenvoudiger dan in het Nederlands, waar ‘ging’ en ‘gingen’ verschillen. Maak dus geen Noorse meervoudsvorm bij het werkwoord: vi gikk is correct.

Verleden tijd zonder hulpwerkwoord

Gebruik het preteritum wanneer je een gebeurtenis als afgesloten in het verleden plaatst. Een duidelijke tijdsaanduiding als i går (gisteren), forrige uke (vorige week) of i 2024 leidt vaak tot deze tijd.

Patroon: onderwerp + verleden-tijdsvorm

Jeg så filmen i går. — Ik heb de film gisteren gezien.
De kom sent. — Ze kwamen laat.
Hva sa han? — Wat zei hij?

Let op het verschil met alledaags Nederlands. Wij gebruiken in gesprekken vaak de voltooide tijd met ‘gisteren’: ‘Gisteren heb ik hem gezien.’ In het Noors is I går så jeg ham heel natuurlijk. Neem dus niet automatisch de Nederlandse werkwoordstijd over.

Voltooide tijd met har

De voltooide tijd (perfektum) verbind je met het heden: iets is gebeurd, het resultaat is nu relevant, of de precieze afgesloten tijd wordt niet genoemd.

Patroon: har + voltooid deelwoord

Jeg har sett filmen. — Ik heb de film gezien.
Hun har kommet hjem. — Ze is thuisgekomen.
Vi har gjort leksene. — We hebben het huiswerk gemaakt.

Hier zit een belangrijke valkuil voor Nederlandstaligen. Het Noors gebruikt in deze actieve voltooide tijd har, ook bij beweging en verandering. Nederlands gebruikt dan vaak ‘zijn’: ‘ze is gekomen’, ‘wij zijn gegaan’, ‘hij is geworden’. In het Noors zeg je hun har kommet, vi har gått en han har blitt — niet met er.

Het voltooid deelwoord verandert in deze constructie niet mee met persoon of aantal:

Jeg har skrevet. — Ik heb geschreven.
De har skrevet. — Zij hebben geschreven.

Ontkenning en woordvolgorde

In een gewone hoofdzin komt ikke meestal na het vervoegde werkwoord:

Jeg så ikke bilen. — Ik zag de auto niet.
Hun har ikke kommet. — Ze is niet gekomen.

Begint de zin met een tijdsbepaling, dan blijft het vervoegde werkwoord op de tweede plaats en komt het onderwerp erna:

I går gikk jeg hjem tidlig. — Gisteren ging ik vroeg naar huis.
Nå har han sagt det. — Nu heeft hij het gezegd.

Dit lijkt deels op de Nederlandse inversie: ‘Gisteren ging ik’. Bij de voltooide tijd is alleen har het vervoegde werkwoord; het deelwoord blijft later in de zin staan.

Voorbeelden in context

De volgende voorbeelden laten de belangrijkste vormen zien in herkenbare situaties.

Noors	Nederlands	Opmerking
Jeg går til jobb hver dag.	Ik ga elke dag te voet naar mijn werk.	Tegenwoordige tijd van gå
I går gikk jeg hjem klokka fem.	Gisteren ging ik om vijf uur naar huis.	Afgesloten tijdstip: gikk
Vi har gått en lang tur.	We hebben een lange wandeling gemaakt.	har + gått
Ser du fjellet?	Zie je de berg?	Tegenwoordige tijd van se
Hun så ikke meldingen.	Ze heeft het bericht niet gezien.	In het Noors staat hier de verleden tijd
Jeg har sett denne filmen før.	Ik heb deze film eerder gezien.	Ervaring tot nu toe
Bussen kom ti minutter for sent.	De bus kwam tien minuten te laat.	Verleden tijd van komme
Har gjestene kommet?	Zijn de gasten gekomen?	Noors har, Nederlands ‘zijn’
Hva gjør du nå?	Wat doe je nu?	gjøre heeft gjør in het presens
Vi gjorde alt vi kunne.	We deden alles wat we konden.	Verleden tijd gjorde
Han har gjort en feil.	Hij heeft een fout gemaakt.	Vaste combinatie gjøre en feil
Hun sa at hun var trøtt.	Ze zei dat ze moe was.	si – sa
Jeg har sagt det allerede.	Ik heb het al gezegd.	Deelwoord sagt
De fant nøklene under bordet.	Ze vonden de sleutels onder de tafel.	finne – fant
Har du funnet telefonen din?	Heb je je telefoon gevonden?	Deelwoord funnet

Sommige vertalingen zijn bewust niet woord voor woord. Å gå kan ‘gaan’ betekenen, maar zonder vervoermiddel duidt het vaak ook op lopen: Jeg går til jobb kan dus ‘Ik loop naar mijn werk’ of natuurlijker ‘Ik ga te voet naar mijn werk’ betekenen.

Veelgemaakte fouten

Een regelmatige uitgang aan een onregelmatige stam plakken

Fout: I går gådde jeg hjem.
Goed: I går gikk jeg hjem.
Waarom: De verleden tijd van gå is gikk. Je kunt deze vorm niet maken door een gewone uitgang aan gå toe te voegen.

De verleden tijd als voltooid deelwoord gebruiken

Fout: Jeg har gikk hjem.
Goed: Jeg har gått hjem.
Waarom: Na har staat het voltooid deelwoord: gått. Gikk kan zelfstandig de verleden tijd vormen: jeg gikk.

Er kiezen naar Nederlands voorbeeld

Fout: Hun er kommet hjem.
Goed voor de gewone actieve voltooide tijd: Hun har kommet hjem.
Waarom: Waar het Nederlands ‘is gekomen’ gebruikt, vormt standaard Noors de actieve voltooide tijd met har. Een combinatie met er kan in andere constructies voorkomen, maar is niet het A1-patroon dat je hier nodig hebt.

Een extra meervoudsvorm maken

Fout: De komte sent.
Goed: De kom sent.
Waarom: Het onderwerp de is meervoud, maar Noorse werkwoorden hebben geen aparte persoons- of meervoudsuitgang.

Nederlandse klinkers als geheugenregel overschatten

Fout: Vi findte nøklene.
Goed: Vi fant nøklene.
Waarom: De overeenkomst met ‘vinden – vond – gevonden’ helpt bij het idee van klinkerwisseling, maar levert niet automatisch de juiste Noorse vorm op: finne – fant – funnet.

Een duidelijke verleden tijd combineren met de verkeerde vorm

Minder natuurlijk in een eenvoudige A1-zin: I går har jeg sett henne.
Natuurlijk: I går så jeg henne.
Waarom: Een afgesloten tijdsaanduiding als i går gaat normaal samen met het preteritum. In bijzondere contexten kan een voltooide vorm anders worden geïnterpreteerd, maar gebruik als beginner de eenvoudige combinatie i går + verleden tijd.

Gebruik en nuance

Gå is niet altijd hetzelfde als ‘gaan’

Bij een vervoermiddel gebruikt het Noors vaak een specifieker werkwoord. Jeg går til byen suggereert meestal dat je loopt, terwijl jeg drar til byen algemener ‘ik ga naar de stad’ betekent. Zeg je hoe je reist, dan hoor je bijvoorbeeld jeg kjører (ik rijd) of jeg tar bussen (ik neem de bus). De Nederlandse gewoonte om ‘gaan’ bijna overal te gebruiken kan dus tot een onnatuurlijke keuze voor gå leiden.

Få heeft meerdere alledaagse betekenissen

Få betekent vaak ‘krijgen’: Jeg fikk en gave — ‘Ik kreeg een cadeau’. Het kan ook toestemming uitdrukken: Får jeg komme inn? — ‘Mag ik binnenkomen?’ Leer de vormen får – fikk – fått daarom met verschillende voorbeeldzinnen, niet met slechts één Nederlandse vertaling.

Bokmål en variatie

Dit artikel gebruikt gangbare Bokmål-vormen. In Bokmål bestaan bij sommige werkwoorden toegestane nevenvormen, en in Nynorsk of dialecten kun je andere vormen horen en lezen. Voor een beginner is het beter één consequente reeks actief te gebruiken. Herkenning van varianten komt later; meng niet willekeurig vormen uit verschillende schrijftalen.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later tegenkomen.

Voltooide en onvoltooide verleden tijd drukken een perspectief uit

Het verschil is niet alleen ‘met of zonder tijdsaanduiding’. Met het preteritum presenteer je een gebeurtenis binnen een afgesloten verleden periode: Jeg bodde i Oslo i 2020 — ‘Ik woonde in 2020 in Oslo.’ Met de voltooide tijd kijk je vanuit het heden terug: Jeg har bodd i Oslo — ‘Ik heb in Oslo gewoond.’ Bij onregelmatige werkwoorden werkt hetzelfde contrast: Jeg så filmen i går tegenover Jeg har sett filmen.

Woorden als aldri (nooit), allerede (al) en ennå (nog) komen vaak met de voltooide tijd voor wanneer de periode tot nu toe loopt: Jeg har aldri sett nordlyset. Toch bepaalt de bedoelde tijdscontext uiteindelijk de keuze.

Een deelwoord kan ook anders functioneren

Na har blijft het voltooid deelwoord onveranderd: de har skrevet. Voltooide deelwoorden kunnen later ook in passieve constructies of als bijvoeglijke omschrijving voorkomen. Dan spelen regels mee die niet nodig zijn om de actieve voltooide tijd te vormen. Houd voor nu dus twee vragen uit elkaar: ‘Staat de vorm na har?’ en ‘Beschrijft de vorm een zelfstandig naamwoord of een passieve situatie?’

Samengestelde werkwoorden bewaren vaak het patroon

Een werkwoord met een voorvoegsel of eerste deel kan het patroon van het basiswerkwoord behouden. Wie stå – sto – stått kent, herkent de vormen daardoor makkelijker in verwante werkwoorden. Dit is een nuttige strategie, maar geen garantie voor elk nieuw woord. Controleer nieuwe vormen in een goed woordenboek voordat je zelf een regel afleidt.

Werkwoordstijd en woordvolgorde zijn aparte vaardigheden

In een bijzin (een zinsdeel dat niet zelfstandig de hoofdmededeling vormt) staat ikke vaak vóór het vervoegde werkwoord: fordi jeg ikke så bilen — ‘omdat ik de auto niet zag’. De onregelmatige vorm så blijft dezelfde; alleen haar plaats in de zin verandert. Dit onderscheid wordt belangrijk zodra je langere zinnen gaat maken.

Oefentips

Leer reeksen, geen losse vertalingen. Schrijf op één kaart gå – går – gikk – gått en maak bij de laatste twee vormen elk een korte zin: I går gikk jeg … en Jeg har gått ….
Oefen verleden tijd en voltooide tijd als paar. Neem dagelijks vijf werkwoorden en contrasteer een afgesloten moment met ervaring tot nu toe: Jeg så filmen i går tegenover Jeg har sett filmen.
Gebruik Nederlandse verschillen bewust. Markeer vooral zinnen waarin het Nederlands ‘zijn’ heeft maar het Noors har: hun har kommet, vi har gått, han har blitt. Lees deze combinaties hardop totdat har vanzelfsprekend klinkt.