De Gebiedende Wijs (Imperativo) in het Italiaans

Overzicht

De gebiedende wijs gebruik je voor bevelen, opdrachten, verzoeken, aanmoedigingen en instructies. In het Italiaans is de gebiedende wijs vrij complex, omdat je voor elke persoon (jij, u, jullie, wij) een andere vorm hebt, en ook het onderscheid tussen informeel (tu) en formeel (Lei) een rol speelt.

Het goede nieuws: in de dagelijkse communicatie heb je voornamelijk de tu-vorm en de voi-vorm nodig, en die zijn voor -are werkwoorden makkelijk te onthouden.

Een bijzonderheid: voornaamwoorden (me, jou, hem, haar, ons) worden bij de gebiedende wijs achteraan geplakt (bij tu en voi), terwijl ze bij de formele Lei-vorm ervóór staan.

Hoe het werkt

Vorming van de tu-vorm

Werkwoord	Tu-imperatief	Bijzonderheid
-are (parlare)	parla!	zelfde als 3e persoon enk.
-ere (leggere)	leggi!	= 2e persoon enk. tegenw. tijd
-ire (dormire)	dormi!	= 2e persoon enk. tegenw. tijd
-isc werkwoorden (finire)	finisci!	= 2e persoon enk. tegenw. tijd

Onregelmatige tu-vormen:

Werkwoord	Imperatief
essere	sii!
avere	abbi!
andare	vai! (va')
fare	fai! (fa')
dire	di'!
stare	stai! (sta')
dare	dai! (da')

Lei-vorm (formeel u)

De formele Lei-imperatief is gelijk aan de 3e persoon enkelvoud van het congiuntivo presente:

• parlare → Parli! (Spreekt u!)
• leggere → Legga! (Leest u!)
• venire → Venga! (Komt u!)
• andare → Vada! (Gaat u!)

Noi-vorm (laten we...)

De noi-imperatief is gelijk aan de 1e persoon meervoud van de tegenwoordige tijd:

• Mangiamo! — Laten we eten!
• Andiamo! — Laten we gaan!
• Parliamo! — Laten we praten!

Voi-vorm

De voi-imperatief is gelijk aan de 2e persoon meervoud van de tegenwoordige tijd:

• Parlate piano! — Spreek zachter! (jullie)
• Ascoltate! — Luisteren!

Negatieve gebiedende wijs

Bij de tu-vorm: non + infinitief

• Non preoccuparti! → Non ti preoccupare! — Maak je geen zorgen!
• Non mangiare così velocemente! — Eet niet zo snel!

Bij andere personen: non + imperatief

• Non parli così velocemente, per favore. (Lei)
• Non mangiate troppo! (voi)

Voornaamwoorden bij de imperatief

Bij de positieve tu-vorm worden voornaamwoorden aan het werkwoord geplakt:

• Dimmi la verità. — Vertel me de waarheid.
• Compralo! — Koop het!
• Alzati! — Sta op!

Bij korte werkwoorden (dai, fa', va', di', sta') wordt de medeklinker van het voornaamwoord verdubbeld:

• Dimmi! (di' + mi) — Vertel me!
• Fallo! (fa' + lo) — Doe het!
• Vacci! (va' + ci) — Ga erheen!

Bij de Lei-vorm staat het voornaamwoord vóór het werkwoord:

• Mi dica. — Zeg het me (formeel).
• Non si preoccupi. — Maak u geen zorgen.

Voorbeelden in context

Italiaans	Nederlands	Opmerking
Ascolta!	Luister! (jij)	tu-vorm van ascoltare
Scusi, mi può aiutare?	Pardon, kunt u mij helpen?	formeel (Lei)
Non preoccuparti!	Maak je geen zorgen!	negatief tu + pronomen
Dimmi la verità.	Vertel me de waarheid.	di' + mi samengesteld
Mangiamo!	Laten we eten!	noi-vorm
Parlate più lentamente!	Spreek langzamer! (jullie)	voi-vorm
Vieni qui!	Kom hier!	onregelmatig: vieni
Non toccare quello!	Raak dat niet aan!	negatief: non + infinitief
Alzati!	Sta op!	reflexief met pronomen
Prego, si accomodi.	Gaat u zitten alstublieft.	formeel Lei

Veelgemaakte fouten

Negatief tu met imperatief-vorm

• Fout: Non parla così!
• Correct: Non parlare così!
• Waarom: De negatieve tu-imperatief gebruikt altijd de infinitief (non + infinitief), niet de positieve imperatief.

Lei-imperatief verwarren met indicatief

• Fout: Aspetta! (tu, informeel) bij een formele situatie
• Correct: Aspetti! (Lei, formeel)
• Waarom: In formele contexten gebruik je de Lei-vorm, die anders is dan de tu-vorm.

Pronomen vóór positieve tu-imperatief

• Fout: Mi dimmi.
• Correct: Dimmi.
• Waarom: Bij de positieve tu-imperatief plak je het voornaamwoord erachteraan.

Gebruiksnotities

In de dagelijkse spreektaal zijn veel imperatiefvormen ook gebruikelijk als uitdrukkingen: Dai! (Kom op!), Andiamo! (Laten we gaan!), Senti! (Hoor eens!), Guarda! (Kijk!).

De woorden prego (alstublieft, u bent welkom), please en per favore verzachten een verzoek. Het is beleefd om ze toe te voegen, zelfs bij een tu-imperatief.

Oefentips

1. Schrijf tien instructies voor een recept in de imperatiefvorm (taglia, mescola, aggiungi, cuoci...).
2. Oefen de formele Lei-imperatief door instructies te schrijven voor een gast of klant.
3. Maak negatieve imperatieven: bedenk vijf dingen die je iemand wilt verbieden en formuleer ze met non + infinitief (tu) of non + imperatief (voi/Lei).

Verwante concepten

• Vereiste: Regelmatige -ARE werkwoorden — de basis van werkwoordsvervoeging
• Volgende stappen: Congiuntivo presente — de Lei-imperatief is gelijk aan de congiuntivo