A1

İtalyancada doğrudan nesne zamirleri

Pronomi Diretti

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada mi, ti, lo, la, ci, vi, li, le, eylemin doğrudan etkilediği kişinin veya şeyin adının yerine geçer: Compro il pane → Lo compro — “Ekmeği alıyorum → Onu alıyorum.” Bu kısa zamirler normalde çekimli fiilden, yani kişiye ve zamana göre biçimlenmiş eylem sözcüğünden önce gelir. Mastara, yani fiilin vedere “görmek” gibi sözlük biçimine bağlandıklarında son -e düşer: Voglio vederti — “Seni görmek istiyorum.” Resmî hitapta tek bir kişiye “sizi” demek için La kullanılır.

Genel bakış

Birinden veya bir şeyden söz ettikten sonra her cümlede adını tekrarlamak gerekmez. Türkçede “Bileti aldın mı? — Evet, onu aldım” diyebildiğimiz gibi İtalyancada da Hai comprato il biglietto? — Sì, l’ho comprato denir. Buradaki zamir, yani bir adın yerini tutan sözcük, önceki cümlede geçen bilete gönderme yapar. Günlük alışverişte, randevulaşırken, birini ararken veya bir eşyayı ararken bu yapılara sürekli rastlarsınız.

Doğrudan nesne, eylemin doğrudan etkilediği kişi veya şeydir. Türkçede “Kimi görüyorum?” sorusuna “Seni”, “Neyi alıyorum?” sorusuna “Onu” cevabını verebilirsiniz. Bu karşılaştırma başlangıçta işe yarar; ancak her fiilin hangi tür nesneyle kullanıldığını İtalyanca için ayrıca öğrenmek gerekir. Türkçedeki eklerden hareketle bütün fiilleri aynı kalıba sokamazsınız.

Bu konu A1 düzeyinde başlar. İlk hedef, doğru zamiri seçip fiilin önüne yerleştirmektir. Türkçe konuşanlar için asıl yeni nokta, “onu” karşılığının tek bir sözcük olmamasıdır: İtalyanca, yerine geçtiği adın dilbilgisel cinsiyetine ve tekil ya da çoğul oluşuna bakar. Geçmiş zaman ve emir cümleleriyle ilgili ayrıntılar ise aşağıda ayrı bir ileri bölümde ele alınmıştır.

Nasıl kullanılır?

1. Önce kimin ne yaptığını ayırın

Giulia vede Marco — “Giulia, Marco’yu görüyor” cümlesinde Giulia öznedir; yani görme işini yapan kişidir. Marco ise doğrudan nesnedir; görülen kişidir. Marco’dan daha önce söz edilmişse Giulia lo vede — “Giulia onu görüyor” denebilir.

Zamir seçimini işi yapan kişiye göre değil, yerini aldığı nesneye göre yaparsınız:

  • Marco vede Giulia → Marco la vede. — “Marco, Giulia’yı görüyor → Marco onu görüyor.”
  • Giulia vede Marco → Giulia lo vede. — “Giulia, Marco’yu görüyor → Giulia onu görüyor.”

Fiil özneye göre çekilir; nesne zamiri ise görülen kişiyi belirtir. Bu iki görev birbirinden bağımsızdır.

2. Zamir tablosu

İtalyancada adlar, yani kişi, eşya veya kavram bildiren sözcükler, dilbilgisel olarak eril ya da dişildir. Bu sınıflandırma yalnızca canlıların cinsiyetiyle ilgili değildir: il libro “kitap” eril, la borsa “çanta” dişildir. Bu yüzden Türkçede ikisine de “onu” derken İtalyancada farklı zamirler seçersiniz.

İtalyanca zamir Türkçe karşılığı Kullanımı
mi beni Konuşan tek kişi
ti seni Samimi biçimde hitap edilen tek kişi
lo onu Eril tekil kişi veya şey
la onu Dişil tekil kişi veya şey
La sizi Resmî hitap edilen tek kişi
ci bizi Konuşanı da içeren grup
vi sizi Birden fazla kişiye hitap
li onları Eril çoğul veya kadın ve erkeklerden oluşan karma grup
le onları Dişil çoğul kişi veya şeyler

Üçüncü kişi biçimlerini adla birlikte öğrenmek en güvenli yoldur:

  • il telefono → lo: Lo cerco. — “Onu arıyorum.” Burada aranan şey telefondur.
  • la chiave → la: La cerco. — “Onu arıyorum.” Burada aranan şey anahtardır.
  • i documenti → li: Li cerco. — “Onları arıyorum.” Arananlar belgelerdir.
  • le chiavi → le: Le cerco. — “Onları arıyorum.” Arananlar anahtarlardır.

Nesnenin sahibi zamiri değiştirmez. Bir erkeğin çantasından söz ederken de borsa dişil olduğu için la kullanılır.

3. Çekimli fiilden önce yerleştirin

Temel sıra özne + nesne zamiri + çekimli fiil biçimindedir. İtalyancada özne çoğu zaman söylenmez; fiilin sonu işi kimin yaptığını gösterir.

  • Ti ascolto. — “Seni dinliyorum.”
  • Mi senti? — “Beni duyuyor musun?”
  • Li conosciamo. — “Onları tanıyoruz.”

Türkçede nesneyi vurgusuz da vurgulu da çeşitli yerlere taşıyabilirsiniz. İtalyancadaki bu kısa zamirlerin yeri ise daha sınırlıdır. Nötr bir cümlede “Seni dinliyorum” demek için Ascolto ti değil, Ti ascolto kullanılır.

Soru cümlesinde zamirin yerini değiştirmezsiniz: La conosci? — “Onu tanıyor musun?” Olumsuzlukta non, zamirin önüne gelir: Non la conosco — “Onu tanımıyorum.” Dolayısıyla temel olumsuz sıra non + zamir + fiil şeklindedir.

4. Mastara bitiştirin

Mastar, Türkçedeki “görmek, almak, dinlemek” biçimlerine benzer. Nesne zamiri mastarın sonuna bağlanır ve mastarın son -e harfi düşer:

Mastar Zamir eklenmiş biçim Türkçe anlamı
vedere vederti seni görmek
comprare comprarlo onu satın almak
ascoltare ascoltarla onu dinlemek
invitare invitarvi sizi davet etmek
prendere prenderle onları almak; dişil çoğul

Volere “istemek”, potere “yapabilmek” ve dovere “zorunda olmak, gerekmek” gibi fiillerin ardından mastar geldiğinde iki yerleşim de mümkündür:

  • Voglio vederti = Ti voglio vedere. — “Seni görmek istiyorum.”
  • Posso comprarlo = Lo posso comprare. — “Onu satın alabilirim.”
  • Devo chiamarla = La devo chiamare. — “Onu aramam gerekiyor.”

Bu örneklerde anlam değişmez. Ya zamiri mastara bağlayın ya da çekimli fiilin önüne koyun; aynı zamiri iki yerde birden kullanmayın. Ayrıca bu seçenek her iki fiilli yapıda geçerli değildir: Spero di vederti — “Seni görmeyi umuyorum” doğrudur; burada ti zamirini spero fiilinin önüne taşıyamazsınız.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde parantezde belirtilen nesne, doğru zamirin neden seçildiğini gösterir. Türkçe çeviride “o”nun cinsiyeti görünmediği için özellikle lo/la ve li/le ayrımına dikkat edin.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Ti chiamo domani. Seni yarın ararım. Samimi tekil hitap; şimdiki zaman biçimi gelecekteki bir planı anlatıyor.
Lo compro. Onu satın alıyorum. Örneğin bir bilet; eril tekil nesne.
La vedo spesso. Onu sık sık görüyorum. Daha önce sözü edilen bir kadın.
Voglio vederti. Seni görmek istiyorum. Zamir mastara bitişmiş.
Mi aspetti davanti alla farmacia? Beni eczanenin önünde bekler misin? Beklenen kişi konuşanın kendisi.
Non ti sento bene. Seni iyi duyamıyorum. Olumsuzluk sözcüğü zamirin önünde.
Ci accompagnate alla stazione? Bizi istasyona götürür müsünüz? Birden fazla kişiden yardım isteniyor.
Vi invito a cena sabato. Sizi cumartesi akşam yemeğine davet ediyorum. Bir gruba hitap ediliyor.
I pomodori? Li lavo subito. Domatesler mi? Onları hemen yıkıyorum. Eril çoğul nesne.
Le scarpe? Non le trovo. Ayakkabılar mı? Onları bulamıyorum. Dişil çoğul nesne.
Signor Rossi, La posso aiutare? Rossi Bey, size yardımcı olabilir miyim? Türkçede “size” denmesine rağmen İtalyancada doğrudan nesne var.
Questa valigia è pesante. Puoi portarla? Bu bavul ağır. Onu taşıyabilir misin? Dişil tekil nesne; zamir mastarın sonunda.
Hai preso le chiavi? Sì, le ho prese. Anahtarları aldın mı? Evet, onları aldım. Geçmiş zamanda dişil çoğul uyumu.

Sık yapılan hatalar

1. Her “onu” için lo kullanmak

  • Yanlış: La borsa? Lo porto io.
  • Doğru: La borsa? La porto io. — “Çanta mı? Onu ben taşırım.”
  • Neden? Türkçedeki “onu” cinsiyet belirtmez; İtalyancada zamir, yerine geçtiği adla eşleşir. Borsa dişil olduğu için la gerekir. Çantayı taşıyan kişinin cinsiyeti önemli değildir.

2. Kısa zamiri fiilden sonra ayrı yazmak

  • Yanlış: Vedo ti domani.
  • Doğru: Ti vedo domani. — “Seni yarın görürüm.”
  • Neden? Ti, normal bir çekimli cümlede fiilin önüne gelir. Sonraki bölümlerde göreceğiniz emir biçimleri bu temel kuraldan ayrılır.

3. Mastarın sonundaki -e harfini bırakmak

  • Yanlış: Voglio vedereti.
  • Doğru: Voglio vederti. — “Seni görmek istiyorum.”
  • Neden? Zamir bitişirken vedere biçiminin son -e harfi düşer. Alternatif olarak Ti voglio vedere de kullanılabilir.

4. Zamiri iki kez söylemek

  • Yanlış: Lo posso comprarlo.
  • Doğru: Lo posso comprare veya Posso comprarlo. — “Onu satın alabilirim.”
  • Neden? Bu yapıda aynı nesne için tek zamir yeterlidir. İki farklı yerleşim seçeneğini birleştirmeyin.

5. Türkçedeki ekleri bire bir aktarmak

  • Yanlış: Gli aiuto. — “Ona yardım ediyorum” demek isterken.
  • Doğru: Lo aiuto. — “Ona yardım ediyorum”; yardım edilen kişi bir erkek.
  • Neden? Türkçede “birine yardım etmek” deriz; İtalyancada aiutare qualcuno, doğrudan nesne alır. Tersi de mümkündür: Gli telefono — “Onu telefonla arıyorum” cümlesindeki gli, dolaylı nesne zamiridir. Dolaylı nesne, eylemin kime yöneldiğini veya kimin için yapıldığını gösteren başka bir görevdir. Fiili kendi İtalyanca kalıbıyla öğrenin.

6. Dişil çoğul le ile tekil la biçimini karıştırmak

  • Yanlış: Le chiavi? La cerco.
  • Doğru: Le chiavi? Le cerco. — “Anahtarlar mı? Onları arıyorum.”
  • Neden? Yalnızca cinsiyet değil, sayı da önemlidir. La tekil, le çoğuldur. Ayrıca le başka cümlelerde “ona” anlamındaki dişil dolaylı nesne zamiri de olabilir; görevi fiille birlikte değerlendirin.

Kullanım notları

Resmî hitapta La, bir gruba hitapta vi

Türkçedeki “siz” hem saygı bildirir hem de birden fazla kişiyi gösterebilir. İtalyancada bu iki anlam nesne zamirinde ayrılır:

  • Signora, La accompagno alla porta. — “Hanımefendi, sizi kapıya kadar geçireyim.”
  • Ragazzi, vi accompagno alla porta. — “Çocuklar, sizi kapıya kadar geçireyim.”

Resmî La, hitap edilen kişi erkek olsa da kullanılır: Signor Bianchi, La ringrazio — “Bianchi Bey, size teşekkür ederim.” Bu bir nezaket biçimidir; kişiyi kadın olarak göstermiş olmazsınız. Yazıda büyük harf, saygılı hitabı belirginleştirebilir, fakat güncel kullanımda küçük harf de görülür. Büyük harf kullanımı tek başına ayrı bir dilbilgisi kuralı değildir.

Bağlam çoğu zaman yeterlidir

La vedo cümlesi, bağlama göre “Onu görüyorum” ya da resmî hitapla “Sizi görüyorum” olabilir. Neyin kastedildiğini önceki konuşma ve hitap biçimi belirler. Aynı şekilde ci, Ci vedono — “Bizi görüyorlar” cümlesinde nesnedir; Ci vado — “Oraya gidiyorum” cümlesinde ise yer bildirir. Aynı biçimi görmek, her zaman aynı görevle karşılaştığınız anlamına gelmez.

Türkçede “Bileti aldın mı? — Aldım” cevabı çok doğaldır. İtalyancada da Sì — “Evet” gibi kısa cevaplar mümkündür; ancak nesneyi zamirle anlatacağınız tam bir cevap kurarken Sì, l’ho comprato — “Evet, onu aldım” kalıbını öğrenmek yararlıdır. Türkçede nesnenin söylenmemesine alışık olmak, İtalyancadaki zamiri gereksiz sanmanıza yol açmasın.

Temelin ötesi: daha sonra karşılaşacağınız ayrıntılar

Bu bölümdeki kuralları ilk gün ezberlemek gerekmez. Başlangıç için zamir tablosu, fiil öncesi konum ve mastara bitiştirme yeterlidir. Aşağıdaki ayrıntılar, okurken ve dinlerken daha uzun cümleleri çözmenizi sağlar.

Geçmiş zamanda l’ ve uyum

Passato prossimo, geçmişte olan bir olayı çoğunlukla iki parçayla anlatan bir zamandır: Ho comprato — “Satın aldım.” Burada ho yardımcı fiildir; yani zamanın kurulmasına yardım eder. Comprato ise geçmiş zaman ortacıdır; fiilin bu birleşik yapıda kullanılan, “alınmış” anlamıyla ilişkilendirilebilen özel biçimidir.

Doğrudan nesne zamiri, birleşik zamanda yardımcı fiilden önce gelir. Lo ve la, ho, hai, ha, hanno gibi biçimlerin önünde genellikle l’ olur. Li ve le bu şekilde kısalmaz.

İtalyanca Türkçe Uyum
Il biglietto? L’ho comprato. Bilet mi? Onu aldım. Eril tekil; son ek -o.
La rivista? L’ho comprata. Dergi mi? Onu aldım. Dişil tekil; son ek -a.
I biglietti? Li ho comprati. Biletler mi? Onları aldım. Eril çoğul; son ek -i.
Le riviste? Le ho comprate. Dergiler mi? Onları aldım. Dişil çoğul; son ek -e.

Lo, la, li, le önce geldiğinde geçmiş zaman ortacı nesnenin cinsiyetine ve sayısına uyar. Böylece l’ biçiminde görünmeyen cinsiyet ayrımı, comprato/comprata sonunda yeniden görülebilir.

Mi, ti, ci, vi ile uyum çoğu durumda isteğe bağlıdır: bir kadın Mi hanno chiamato veya Mi hanno chiamata — “Beni aradılar” diyebilir. Resmî hitaptaki La ile erkek bir muhatap için anlam bakımından eril uyum da görülebilir: Signor Rossi, L’ho visto ieri — “Rossi Bey, sizi dün gördüm.” Bunları temel üçüncü kişi tablosunun yerine geçecek kurallar olarak değil, sonradan öğrenilecek kullanım ayrıntıları olarak düşünün.

Emirlerde zamirin yeri

Emir, birinden bir şey yapmasını istediğiniz fiil biçimidir. Samimi olumlu emirlerde zamir sona bitişir:

  • Guardami! — “Bana bak!” Türkçede “bana” dense de İtalyancadaki nesne doğrudandır.
  • Compralo! — “Onu satın al!”
  • Aspettatemi! — “Beni bekleyin!” Birden fazla kişiye söylenir.

Bazı çok kısa emirlerde bitişen zamirin ilk ünsüzü çiftleşir: Dimmi! — “Bana söyle!” Buradaki mi dolaylı görevde olsa da bitişme kuralını gösterir; doğrudan nesneli Fallo! — “Onu yap!” biçiminde de aynı çiftleşmeyi görürsünüz.

Samimi tekil olumsuz emirde iki yer mümkündür: Non lo comprare! veya Non comprarlo! — “Onu satın alma!” Resmî emirde ise zamir önce gelir: Mi ascolti, per favore — “Lütfen beni dinleyin.” Olumlu emirlerdeki sona bitiştirme kuralını resmî hitaba otomatik olarak taşımayın.

Devam eden eylemlerde iki seçenek

Stare + gerundio yapısı, bir işin o sırada sürmekte olduğunu belirtir. Gerundio, burada guardando gibi “bakıyor olma” anlamını kuran fiil biçimidir. Bu yapıda da iki konum mümkündür:

  • Lo sto guardando = Sto guardandolo. — “Ona bakıyorum / onu izliyorum.”

Başlangıçta daha kolay gelen fiil öncesi yerleşimi kullanabilirsiniz. İkinci biçimi tanımak, metinlerde veya konuşmada karşılaştığınızda çözümlemenize yardımcı olur.

Vurgu için me, te, lui, lei

Kısa nesne zamirleri normalde kendi başına güçlü bir vurgu taşımaz. Özellikle “başkasını değil, seni” demek istiyorsanız me, te, lui, lei, noi, voi, loro gibi vurgulu biçimler kullanılabilir. Bunlar aynı temel nesne görevini üstlenebilir, fakat cümlede farklı davranır:

  • Ti cerco. — “Seni arıyorum.” Nötr anlatım.
  • Cerco te, non tuo fratello. — “Kardeşini değil, seni arıyorum.” Açık karşıtlık.

Dolayısıyla fiilden sonra kişi bildiren bir sözcük görmek her zaman hata değildir. Ti ile te aynı konuma yerleştirilebilen iki yazım seçeneği değildir; farklı yapılardır.

Lo bazen bütün bir düşünceyi karşılar

Lo, her zaman eril bir adın yerine geçmez. Bazen daha önce söylenen bir bilgiyi, durumu veya cümlenin tamamını karşılar:

  • Sai che Marta si trasferisce? — Sì, lo so. — “Marta’nın taşınacağını biliyor musun? — Evet, biliyorum.”
  • Non lo sapevo. — “Bunu bilmiyordum.”

Buradaki lo, Marta’yı değil, onun taşınacağı bilgisini karşılar. Bu kullanımda bilgiyi bir kadından duymuş olmanız veya bilginin bir kadınla ilgili olması la seçmenizi gerektirmez.

Birleşik zamirler ve konuyu öne çıkarma

İki nesne bir araya geldiğinde zamir biçimleri değişebilir: Te lo mando — “Onu sana gönderiyorum.” Buradaki te, tek başına kullanılan ti biçiminin birleşik yapıdaki karşılığıdır. Bu yapıyı, her durumda ti yerine te kullanabileceğiniz şeklinde yorumlamayın.

Konuşmada Il pane, lo compro io — “Ekmeği ben alırım” gibi cümleler de duyarsınız. Konuşan önce konuyu, yani ekmeği öne çıkarır; ardından cümlenin içinde lo ile ona yeniden gönderme yapar. Bu, nötr cümlede aynı nesneyi gereksiz yere iki kez söylemekten farklı bir anlatım tercihidir.

Çalışma önerileri

  1. Eşyaları tek tek ve çoğuluyla dönüştürün. Önce Compro il libro → Lo compro — “Kitabı alıyorum → Onu alıyorum” deyin. Ardından aynı işlemi la rivista, i libri, le riviste ile yapın: “dergi, kitaplar, dergiler”. Amaç yalnızca sözcükleri değil, lo/la/li/le ayrımını otomatikleştirmektir.
  2. Bir cümleyi üç biçimde söyleyin. Ti vedo — “Seni görüyorum”, Non ti vedo — “Seni görmüyorum”, Voglio vederti — “Seni görmek istiyorum”. Böylece olumlu, olumsuz ve mastarlı cümlelerde konum değişimini birlikte çalışırsınız. Daha sonra son cümleyi Ti voglio vedere biçiminde de söyleyin.
  3. Fiilleri Türkçe eklerle değil, İtalyanca örneklerle kaydedin. Lo aiuto — “Ona yardım ediyorum” ve Gli telefono — “Onu telefonla arıyorum” örneklerini yan yana tutun. Bir zamir seçmeden önce hangi kişinin veya şeyin yerini aldığını ve İtalyanca fiilin nasıl nesne aldığını kontrol edin.

İlgili konular

  • Önce: Özne zamirleri — işi yapan kişiyle işten etkilenen kişiyi ayırmanıza yardımcı olur.
  • Sonraki adım: Miktar bildiren ne — belirli nesneler yerine bir miktardan söz ederken kullanılır.
  • Karşılaştırın: Yer bildiren ci — “bizi” anlamındaki ci ile “orada, oraya” anlamındaki ci ayrımını açıklar.
  • İlerleyin: Birleşik zamirler — “onu sana” gibi iki nesneli yapıları ele alır.
  • Daha ileri: Ci ve ne kullanımları — aynı kısa biçimlerin farklı görevlerini bir arada görmenizi sağlar.
  • Anlatım ve vurgu: Cümle öğelerini öne veya sona taşıma — konuşmada konunun adla belirtilip zamirle yeniden ele alınmasını açıklar.

Ön koşul

İtalyancada Özne ZamirleriA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır