Czasownik „to have” w czasie teraźniejszym

W skrócie

W czasie teraźniejszym czasownik to have ma dwie formy: have po I, you, we, they oraz has po he, she, it. W pytaniach i przeczeniach najbezpieczniej używać do/does: Do you have...?, She doesn't have... W brytyjskim angielskim posiadanie często wyraża się też przez have got: I've got..., Has she got...?

Omówienie

To have najczęściej odpowiada polskiemu czasownikowi „mieć”: I have a sister znaczy „Mam siostrę”, a He has a problem — „On ma problem”. To jeden z podstawowych czasowników na poziomie A1. Przydaje się do mówienia o rodzinie, rzeczach, cechach wyglądu, chorobach, obowiązkach i codziennych czynnościach.

W zdaniu angielskim trzeba zwykle podać podmiot (osobę lub rzecz, o której coś mówimy). Po polsku wystarczy „Mam czas”, ale po angielsku potrzebne jest I: I have time. Najważniejsza odmiana jest prosta: tylko w trzeciej osobie liczby pojedynczej, czyli po he, she, it oraz po pojedynczym imieniu lub rzeczowniku, używa się has.

Nie każde polskie wyrażenie z „mieć” tłumaczy się jednak za pomocą have. Po angielsku mówi się na przykład I am 30 („Mam 30 lat”), I am hungry („Jestem głodny/głodna”) oraz I am right („Mam rację”). Warto więc uczyć się całych połączeń, a nie zastępować automatycznie każdego „mieć” słowem have.

Jak to działa

Zdania twierdzące

Bezokolicznik (podstawowa forma czasownika) to have. W czasie teraźniejszym występują dwie formy:

Osoba	Forma	Przykład	Znaczenie
I	have	I have a bicycle.	Mam rower.
you	have	You have a minute.	Masz minutę. / Macie minutę.
he	has	He has a new job.	On ma nową pracę.
she	has	She has blue eyes.	Ona ma niebieskie oczy.
it	has	It has four legs.	To ma cztery nogi.
we	have	We have a question.	Mamy pytanie.
they	have	They have two children.	Mają dwoje dzieci.

Ta sama zasada dotyczy imion i rzeczowników. Pojedyncza osoba lub rzecz wymaga has: Marta has a car, My phone has a good camera. Podmiot w liczbie mnogiej łączy się z have: Marta and Tom have a car, These phones have good cameras.

Przeczenia z do i does

We współczesnym angielskim, zwłaszcza amerykańskim, przeczenie tworzy się najczęściej za pomocą do not lub does not. Słowo not wyraża przeczenie, a do/does pełni tu funkcję czasownika pomocniczego, czyli pomaga zbudować zdanie.

Podmiot	Pełna forma	Skrót	Przykład
I, you, we, they	do not have	don't have	We don't have enough time.
he, she, it	does not have	doesn't have	She doesn't have a car.

Po doesn't zawsze wraca podstawowa forma have, nie has. Informację o trzeciej osobie zawiera już does: He doesn't have, nigdy He doesn't has.

Pytania z do i does

W zwykłym pytaniu do lub does stawia się przed podmiotem:

Schemat	Przykład	Znaczenie
Do + I/you/we/they + have...?	Do you have any questions?	Czy masz jakieś pytania?
Does + he/she/it + have...?	Does Anna have a ticket?	Czy Anna ma bilet?
Słowo pytające + do/does + podmiot + have...?	What do they have for lunch?	Co jedzą na lunch?

Również tutaj po does używa się have: Does he have...? Krótkie odpowiedzi brzmią Yes, I do / No, I don't oraz Yes, she does / No, she doesn't. Nie odpowiada się zwykle samym Yes, I have na pytanie z Do you have...?

Brytyjskie have got

Gdy chodzi o posiadanie, relacje rodzinne, cechy albo aktualny stan, w brytyjskim angielskim bardzo częsta jest konstrukcja have got. Jej znaczenie w czasie teraźniejszym jest zwykle takie samo jak zwykłego have:

• I have a brother. = I've got a brother. — Mam brata.
• She has blue eyes. = She's got blue eyes. — Ona ma niebieskie oczy.
• They have a new car. = They've got a new car. — Oni mają nowy samochód.

Osoba	Twierdzenie	Przeczenie	Pytanie
I	I've got	I haven't got	Have I got...?
you	you've got	you haven't got	Have you got...?
he	he's got	he hasn't got	Has he got...?
she	she's got	she hasn't got	Has she got...?
it	it's got	it hasn't got	Has it got...?
we	we've got	we haven't got	Have we got...?
they	they've got	they haven't got	Have they got...?

W tej konstrukcji nie dodaje się do/does: Has she got a passport?, a nie Does she have got a passport? Krótkie odpowiedzi mają postać Yes, she has albo No, she hasn't.

Formy I've, you've, he's, she's, we've, they've to skróty, czyli połączenia zaimka z have lub has. Przy znaczeniu „mieć” najłatwiej używać ich razem z got. Samo I've a car można spotkać w niektórych odmianach brytyjskiego angielskiego, ale dla uczącej się osoby bezpieczniejsze i bardziej uniwersalne są I have a car oraz I've got a car. Skróty he's i she's mogą również oznaczać he is i she is; dalsza część zdania pokazuje właściwe znaczenie: She's got a bike („ma rower”), ale She's tired („jest zmęczona”).

Have to: obowiązek lub konieczność

Połączenie have to + czasownik oznacza „musieć” lub „mieć obowiązek coś zrobić”. Po he, she, it przyjmuje formę has to:

• I have to leave now. — Muszę teraz wyjść.
• He has to work today. — On musi dziś pracować.
• Does she have to pay? — Czy ona musi zapłacić?
• We don't have to hurry. — Nie musimy się spieszyć.

Po have to występuje podstawowa forma następnego czasownika: have to work, has to go. Ważne: don't have to znaczy „nie musieć, nie być zobowiązanym”, a nie „nie wolno”. You don't have to come informuje, że przyjście nie jest konieczne.

Have w codziennych połączeniach

Have nie zawsze opisuje posiadanie. Tworzy wiele częstych połączeń oznaczających czynność lub doświadczenie:

Połączenie	Naturalne znaczenie po polsku
have breakfast / lunch / dinner	jeść śniadanie / obiad / kolację
have coffee / a drink	napić się kawy / czegoś do picia
have a shower	brać prysznic
have a break	zrobić sobie przerwę
have a good time	dobrze się bawić
have a headache	mieć ból głowy

Warto zapamiętywać te wyrażenia jako całość. Dosłowne tłumaczenie każdego słowa często brzmi po polsku nienaturalnie, choć angielskie zdanie jest całkowicie zwyczajne.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
I have a brother.	Mam brata.	Zwykłe posiadanie lub relacja rodzinna.
She has blue eyes.	Ona ma niebieskie oczy.	Po she używamy has.
My flat has two bedrooms.	Moje mieszkanie ma dwie sypialnie.	Pojedynczy rzeczownik łączy się z has.
We don't have much time.	Nie mamy dużo czasu.	Przeczenie z don't.
Does your sister have a driving licence?	Czy twoja siostra ma prawo jazdy?	Po does występuje have.
Do you have any cash?	Masz przy sobie gotówkę?	Neutralne pytanie, naturalne w każdej głównej odmianie angielskiego.
They've got a new car.	Mają nowy samochód.	Skrócona brytyjska konstrukcja have got.
Has he got a cold?	Czy on jest przeziębiony?	Have got może opisywać aktualny stan.
I haven't got your number.	Nie mam twojego numeru.	Przeczenie bez do.
He has to work today.	On musi dziś pracować.	Has to wyraża konieczność.
You don't have to wait for me.	Nie musisz na mnie czekać.	Brak konieczności, nie zakaz.
We have lunch at one.	Jemy lunch o pierwszej.	Stała czynność, nie posiadanie.
I'm having a shower.	Biorę prysznic.	Trwająca czynność może mieć formę am having.
Are you having a good time?	Dobrze się bawisz?	Having opisuje doświadczenie w tej chwili.

Częste błędy

Używanie have po he, she lub it

• Błędnie: She have two children.
• Poprawnie: She has two children.
• Dlaczego: w zdaniu twierdzącym po he, she, it oraz pojedynczym imieniu używa się has.

Pozostawianie has po does

• Błędnie: Does Tom has a car?
• Poprawnie: Does Tom have a car?
• Dlaczego: końcówka trzeciej osoby jest już zawarta w does. Następny czasownik musi mieć formę podstawową.

Pomijanie czasownika pomocniczego w pytaniu

• Błędnie: You have a ticket?
• Poprawnie: Do you have a ticket? lub Have you got a ticket?
• Dlaczego: neutralne pytanie wymaga albo schematu z do, albo pełnej konstrukcji have got. Intonacyjne You have a ticket? jest możliwe jako zdziwione dopytanie, ale nie jest podstawowym wzorem.

Mieszanie dwóch konstrukcji

• Błędnie: Do they have got a dog?
• Poprawnie: Do they have a dog? lub Have they got a dog?
• Dlaczego: nie łączy się pomocniczego do z have got w jednym pytaniu.

Dosłowne tłumaczenie polskich wyrażeń

• Błędnie: I have 25 years.
• Poprawnie: I am 25.
• Dlaczego: po angielsku wiek podaje się za pomocą be, nie have. Podobnie „Mam rację” to I am right, a „Jestem głodny/głodna” to I am hungry.

Mylenie braku obowiązku z zakazem

• Błędna interpretacja: You don't have to call = „Nie wolno ci dzwonić”.
• Poprawne znaczenie: You don't have to call = „Nie musisz dzwonić”.
• Dlaczego: przeczenie have to usuwa konieczność. Zakaz wyraża na przykład mustn't: You mustn't call — „Nie wolno ci dzwonić”.

Uwagi o użyciu

Zarówno Do you have...?, jak i Have you got...? są poprawne. Pierwszy wariant jest szczególnie typowy dla angielskiego amerykańskiego i pozostaje neutralny także w wielu sytuacjach brytyjskich. Drugi jest bardzo częsty w codziennym angielskim brytyjskim, zwłaszcza gdy mowa o posiadaniu i aktualnych cechach. W formalnym tekście zwykłe have bywa zwięźlejsze.

Have got opisuje przede wszystkim stan teraźniejszy. Nie stosuje się go swobodnie do wszystkich znaczeń have. Mówiąc o rutynie, naturalnie powiemy I have breakfast at seven, nie I've got breakfast at seven. Do przeszłości używa się zwykle had: I had a bicycle as a child.

Przy znaczeniu posiadania have jest zazwyczaj czasownikiem statycznym (opisującym stan, a nie trwającą czynność), dlatego standardowo mówi się I have a car, nie I'm having a car. Forma ciągła jest jednak naturalna, gdy have oznacza czynność lub doświadczenie: We're having dinner, She's having a break, I'm having a bad day.

W polszczyźnie można pominąć zaimek, bo forma „mam” wskazuje osobę. Angielskie have nie daje takiej informacji: pasuje do kilku osób. Dlatego podmiot trzeba zachować: We have a problem, nie samo Have a problem.

Dalej niż podstawy

Poniższych zastosowań nie trzeba od razu aktywnie opanować na poziomie A1, ale warto je rozpoznawać.

Have jako czasownik pomocniczy

W czasach typu Present Perfect have/has nie znaczy samodzielnie „mieć”, lecz pomaga utworzyć formę czasownika: I have finished („Skończyłem/Skończyłam”), She has left („Ona wyszła”). Po have/has pojawia się wtedy imiesłów czasu przeszłego (specjalna forma czasownika, taka jak finished, seen, gone).

To wyjaśnia, dlaczego skróty występują również bez got: I've finished, she's left. W zdaniu She's got a new job skrót 's oznacza has, a got należy do konstrukcji posiadania. W She's tired ten sam zapis oznacza she is.

Have got to

Have got to + czasownik może wyrażać silną, bieżącą konieczność: I've got to go now — „Muszę już iść”. Jest to konstrukcja częsta w mowie i mniej formalna niż neutralne have to. Nie należy jej mylić z posiadaniem: w I've got a key po got stoi rzeczownik, a w I've got to leave — to i czasownik.

Zlecanie wykonania czegoś

Na wyższych poziomach spotyka się wzór have something done, gdy ktoś wykonuje usługę dla mówiącej osoby: I have my hair cut here — „Tutaj chodzę się strzyc”. Nie znaczy to, że dana osoba sama ścina sobie włosy. Jest to osobna konstrukcja i nie wpływa na podstawową zasadę have/has.

Wskazówki do ćwiczeń

1. Ułóż po dwa zdania o sobie, bliskiej osobie i kilku osobach. Zmieniaj formę świadomie: I have..., My friend has..., We have... Następnie przerób każde zdanie na pytanie i przeczenie.
2. Ćwicz parami równoważne warianty: Do you have a pen? / Have you got a pen? oraz She doesn't have time / She hasn't got time. Dzięki temu nie połączysz przypadkiem obu schematów.
3. Zapisuj całe typowe połączenia, nie samo słowo have: have breakfast, have a headache, have to work. Przy każdym dodaj jedno własne zdanie odnoszące się do codziennego życia.

Powiązane zagadnienia

• Najpierw: Zaimki osobowe w funkcji podmiotu — pomagają wybrać między have a has i zbudować pełne angielskie zdanie.
• Później: Czas teraźniejszy dokonany prosty — pokazuje have i has w roli czasowników pomocniczych przed imiesłowem czasu przeszłego.