S-verben in het Deens

S-verber

languages.seo.contextNote

In het kort

Deense werkwoorden op -s hebben niet allemaal dezelfde functie. Bij mødes betekent de vorm ongeveer ‘elkaar ontmoeten’, terwijl synes, lykkes en findes vaste werkwoorden met een eigen betekenis zijn. Leer deze veelgebruikte vormen eerst als complete woorden; pas later hoef je het verschil met het gewone Deense passief volledig te beheersen.

Overzicht

Veel Deense werkwoorden in de tegenwoordige tijd eindigen op -r of -er, zoals bor ‘woont’ en spiser ‘eet’. Toch kom je al vroeg vormen tegen die op -s eindigen: Vi mødes, Jeg synes, Det lykkes en Der findes. De -s zegt niets over enkelvoud of meervoud. De werkwoordsvorm blijft, net als bij andere Deense werkwoorden, bij alle personen gelijk.

Dit onderwerp wordt op A1-niveau geïntroduceerd omdat deze woorden in gewone gesprekken voortdurend voorkomen. Je gebruikt ze om af te spreken, een mening te geven, over slagen of mislukken te praten en te zeggen dat iets bestaat. Het gaat dus niet om een zeldzame grammaticaregel, maar om dagelijkse taal.

Voor Nederlandstaligen is vooral belangrijk dat één Deense uitgang verschillende Nederlandse vertalingen kan opleveren. Soms gebruikt het Nederlands elkaar, soms een onpersoonlijke constructie met het of er, en soms een heel ander werkwoord. Vertaal de -s daarom niet automatisch met ‘worden’ en voeg ook niet automatisch hinanden ‘elkaar’ toe.

Hoe het werkt

De eenvoudige beginnersregel

Onthoud eerst vier vaste patronen:

Deens patroon	Betekenis in het Nederlands	Voorbeeld
mødes	elkaar ontmoeten, afspreken	Vi mødes klokken otte.
synes	vinden, van mening zijn	Jeg synes, filmen er god.
lykkes	lukken, slagen	Det lykkes.
findes	bestaan, te vinden zijn	Der findes en løsning.

Deze werkwoorden krijgen in de tegenwoordige tijd niet nog een extra -r. Je zegt dus jeg synes en niet jeg syneser of jeg synser. Dezelfde vorm staat bij ieder onderwerp (wie of wat iets doet of in een bepaalde toestand verkeert):

Persoon	Voorbeeld met synes
jeg	jeg synes
du	du synes
han/hun	han/hun synes
vi	vi synes
I	I synes
de	de synes

Wederkerige betekenis: samen of elkaar

Bij een wederkerige betekenis voeren twee of meer deelnemers de handeling tegenover elkaar uit. Vi mødes betekent dus niet dat één persoon een ander passief ‘wordt ontmoet’, maar dat wij elkaar ontmoeten of samenkomen.

Veelvoorkomende vormen zijn:

mødes — elkaar ontmoeten, samenkomen
ses — elkaar zien; ook gebruikt bij afscheid
tales ved — elkaar spreken, later contact hebben
følges — samen oplopen of samen reizen

Het onderwerp is hierbij gewoonlijk meervoud: vi, I, de of een combinatie als Anna og Mikkel. Een enkelvoudig onderwerp is mogelijk wanneer de andere deelnemer met med wordt genoemd: Jeg mødes med Sofie ‘Ik spreek met Sofie af’. In het Nederlands zeggen we dan niet altijd ‘elkaar’; ‘afspreken’ is vaak natuurlijker.

Vaste s-verben met een eigen betekenis

Bij synes, lykkes en findes kun je de betekenis niet betrouwbaar afleiden door de -s weg te halen. Zulke werkwoorden worden vaak deponente werkwoorden genoemd: werkwoorden die eruitzien als een s-vorm, maar actief of zelfstandig van betekenis zijn.

synes: een mening geven

Synes drukt een persoonlijke beoordeling of mening uit. Daarna volgt vaak een bijzin (een zinsdeel met een eigen onderwerp en werkwoord):

Jeg synes, det er dyrt. — Ik vind het duur.
Hvad synes du om bogen? — Wat vind je van het boek?

Let op de Nederlandse gewoonte: ‘vinden’ kan ook ‘aantreffen’ betekenen. Het Deense synes heeft die betekenis niet. Voor ‘mijn sleutels vinden’ gebruik je finde: Jeg finder mine nøgler.

lykkes: iets lukt

Lykkes wordt vaak gebruikt met det ‘het’ of met de zaak die slaagt als onderwerp:

Det lykkes ikke. — Het lukt niet.
Planen lykkes. — Het plan slaagt.

De persoon die succes heeft, kan met for worden toegevoegd: Det lykkes for hende ‘Het lukt haar’. In natuurlijk Deens komt ook de constructie lykkes med at + infinitief voor: Han lykkes med at åbne døren ‘Het lukt hem de deur te openen’.

findes: er bestaat of er zijn

Findes staat dikwijls na der, dat hier dezelfde inleidende functie heeft als Nederlands er:

Der findes mange muligheder. — Er zijn veel mogelijkheden.
Findes der en anden vej? — Is er een andere weg?

Het werkwoord verandert niet bij enkelvoud of meervoud. Zowel Der findes en café als Der findes mange caféer gebruikt findes.

Ontkenning en woordvolgorde

In een gewone hoofdzin staat ikke meestal na het vervoegde werkwoord:

Vi mødes ikke i dag. — We spreken vandaag niet af.
Jeg synes ikke, det er svært. — Ik vind het niet moeilijk.
Det lykkes ikke altid. — Het lukt niet altijd.

Begint de zin met een ander zinsdeel, dan blijft het vervoegde werkwoord op de tweede plaats: I morgen mødes vi på stationen. Dat verschilt van de Nederlandse bijzinvolgorde: vertaal niet woord voor woord vanuit ‘omdat wij elkaar morgen ontmoeten’.

Infinitief, verleden tijd en voltooid deelwoord

De infinitief (de onbepaalde vorm, meestal na at) eindigt bij deze werkwoorden eveneens op -s. De verleden vormen moet je apart leren.

Betekenis	Infinitief	Tegenwoordige tijd	Verleden tijd	Voltooide vorm
elkaar ontmoeten	at mødes	mødes	mødtes	har mødtes
vinden, van mening zijn	at synes	synes	syntes	har syntes
lukken	at lykkes	lykkes	lykkedes	er lykkedes
bestaan	at findes	findes	fandtes	har fandtes

Voor A1 is vooral de tegenwoordige tijd nodig. Toch is het nuttig om synes en syntes meteen als verschillende vormen te herkennen: Jeg synes... gaat over wat ik nu vind; Jeg syntes... over wat ik toen vond.

Voorbeelden in context

Deens	Nederlands	Toelichting
Vi mødes i morgen.	We spreken morgen af.	Wederkerig: wij ontmoeten elkaar.
Jeg mødes med Jonas efter arbejde.	Ik spreek na het werk met Jonas af.	De andere deelnemer staat na med.
Hvor skal vi mødes?	Waar zullen we afspreken?	Gewone vraag over een afspraak.
Vi ses på mandag!	Tot maandag!	Letterlijk ongeveer: we zien elkaar maandag.
Skal vi følges hjem?	Zullen we samen naar huis lopen?	følges drukt samen gaan uit.
Jeg synes, det er godt.	Ik vind het goed.	Persoonlijke mening.
Hvad synes du om København?	Wat vind je van Kopenhagen?	synes om vraagt om een beoordeling.
Hun synes ikke, opgaven er svær.	Zij vindt de opdracht niet moeilijk.	ikke staat na synes.
Det lykkes aldrig.	Het lukt nooit.	Onpersoonlijke constructie met det.
Forsøget lykkes denne gang.	De poging slaagt deze keer.	De zaak die slaagt is onderwerp.
Det er lykkedes for os.	Het is ons gelukt.	Voltooide tijd van lykkes.
Der findes mange slags ost.	Er bestaan veel soorten kaas.	der findes leidt het bestaan van iets in.
Der findes en bank i nærheden.	Er is een bank in de buurt.	In het Nederlands is ‘er is’ natuurlijker.
Findes der en billigere billet?	Bestaat er een goedkoper kaartje?	In een vraag komt findes vóór der.

Veelgemaakte fouten

Een gewone uitgang aan synes toevoegen

Onjuist: Jeg syneser, det er godt.
Juist: Jeg synes, det er godt.
Waarom: Synes is zelf al de vorm van de tegenwoordige tijd. Er komt geen -r of -er meer achter.

synes gebruiken voor iets terugvinden

Onjuist: Jeg synes mine nøgler.
Juist: Jeg finder mine nøgler.
Waarom: Nederlands ‘vinden’ heeft twee betekenissen. Synes betekent ‘van mening zijn’; finde betekent ‘aantreffen’ of ‘terugvinden’.

Dubbel ‘elkaar’ uitdrukken

Onjuist: Vi mødes hinanden i morgen.
Juist: Vi mødes i morgen.
Waarom: Bij mødes zit de wederkerige betekenis al in het werkwoord. Hinanden is hier overbodig. Met het gewone møde kan Vi møder hinanden wel grammaticaal zijn, maar voor een afgesproken ontmoeting is Vi mødes meestal natuurlijker.

mødes met één deelnemer zonder aanvulling gebruiken

Onjuist: Jeg mødes i morgen. wanneer je alleen bedoelt: ‘Ik ontmoet hem morgen.’
Juist: Jeg mødes med ham i morgen.
Waarom: Een wederkerige handeling heeft meer dan één deelnemer. Bij een enkelvoudig onderwerp noem je de ander doorgaans met med.

findes laten overeenkomen met een meervoud

Onjuist: Der findeser mange muligheder.
Juist: Der findes mange muligheder.
Waarom: De Deense werkwoordsvorm verandert niet door een meervoudig onderwerp. Findes blijft altijd hetzelfde in de tegenwoordige tijd.

Elke s-vorm als ‘worden + voltooid deelwoord’ vertalen

Onjuist begrepen: Vi mødes = ‘Wij worden ontmoet.’
Juist: Vi mødes = ‘Wij ontmoeten elkaar’ of ‘Wij spreken af.’
Waarom: De uitgang -s kan een passieve vorm markeren, maar veel frequente s-verben hebben een wederkerige of vaste actieve betekenis. De context en het werkwoord bepalen de vertaling.

Gebruiksnotities

Vi ses! is een zeer gewone, informele afscheidsformule. Afhankelijk van de situatie vertaal je die als ‘Tot ziens!’, ‘Tot dan!’ of ‘We zien elkaar!’. Ook Vi tales ved betekent vaak niet letterlijk dat men op dat moment praat, maar ‘We spreken elkaar nog’.

Met synes presenteer je iets als jouw oordeel. Bij een neutralere indruk of waarneming kan Deens andere middelen gebruiken, bijvoorbeeld Det ser godt ud ‘Het ziet er goed uit’. Nederlands ‘ik vind’ en Deens jeg synes sluiten vaak goed op elkaar aan, maar niet in elke betekenis van ‘vinden’.

Der findes klinkt soms iets nadrukkelijker of formeler dan eenvoudig der er. Beide kunnen in het Nederlands ‘er is/er zijn’ worden. Der er en butik på hjørnet wijst vaak gewoon op de aanwezigheid van een winkel; Der findes ingen enkel løsning benadrukt eerder dat zo'n oplossing niet bestaat.

Verder dan de basis

Dit deel hoef je op A1 nog niet actief te beheersen. Het helpt wel om vormen te herkennen die uiterlijk hetzelfde zijn.

Het productieve s-passief

Naast vaste s-verben heeft het Deens een echt passief: een vorm waarbij de handelende persoon niet centraal staat en het onderwerp de handeling ondergaat. In Billetter sælges her zijn de kaartjes het onderwerp, maar iemand anders verkoopt ze. Dit heet het s-passief.

Actief	S-passief	Nederlandse betekenis
De sælger billetter her.	Billetter sælges her.	Hier worden kaartjes verkocht.
Man åbner dørene klokken ni.	Dørene åbnes klokken ni.	De deuren worden om negen uur geopend.
Man vasker tøjet ved 40 grader.	Tøjet vaskes ved 40 grader.	De kleding wordt op veertig graden gewassen.

Bij veel gewone werkwoorden ontstaat de s-vorm door -s toe te voegen aan een vorm zonder de tegenwoordige-tijduitgang -r: åbner → åbnes, sælger → sælges. Dat lijkt op vaste woorden als findes, maar de grammaticale functie is anders. Bij Døren åbnes ondergaat de deur een handeling; bij Der findes en dør betekent findes zelfstandig ‘bestaan’.

Het Deens heeft ook een passief met blive + voltooid deelwoord: Døren bliver åbnet. Heel globaal beschrijft het s-passief vaak regels, algemene procedures of wat gebruikelijk is, terwijl blive de gebeurtenis zelf duidelijker kan voorstellen. Dit onderscheid hoort bij een latere, volledige behandeling van het passief en kent nuances.

Grensgevallen en woordenboekvormen

Niet ieder woord op -s is eenvoudig in een actief werkwoord zonder -s om te zetten. Bij deponente werkwoorden moet je de vorm inclusief -s opzoeken en leren. Bovendien kan één vorm door de context verschillend worden geïnterpreteerd. De ses ofte betekent normaal ‘Ze zien elkaar vaak’, niet ‘Ze worden vaak gezien’.

De verleden tijd van het s-passief kan in formele of geschreven taal vormen op -edes hebben, zoals huset byggedes. In hedendaags dagelijks Deens is een constructie met blev vaak toegankelijker: huset blev bygget. Dit is herkenningskennis voor later, geen beginnersregel.

Oefentips

Leer betekenis en vorm samen. Maak vier kaartjes met at mødes — mødes, at synes — synes, at lykkes — lykkes en at findes — findes. Schrijf bij elk werkwoord één Nederlandse voorbeeldvertaling die echt natuurlijk klinkt.
Oefen vaste zinsframes. Vul dagelijks andere woorden in bij Jeg synes, ..., Vi mødes ..., Det lykkes ... en Der findes .... Zo leer je niet alleen losse woorden, maar ook hun gebruikelijke zinsbouw.
Sorteer s-vormen tijdens het lezen. Zet een markering bij ‘elkaar’, ‘vaste betekenis’ of ‘passief’. Je hoeft niet meteen alle regels te produceren; correct herkennen voorkomt al veel letterlijke vertalingen.