Kata Kerja -IR Beraturan dalam Bahasa Prancis

Ringkasnya

Untuk kata kerja -ir beraturan seperti finir, buang -ir lalu tambahkan -is, -is, -it, -issons, -issez, -issent: je finis, nous finissons, ils finissent. Unsur -iss- tampak pada bentuk nous, vous, dan ils/elles. Namun, tidak semua kata kerja yang berakhir dengan -ir mengikuti pola ini.

Gambaran Umum

Kata kerja berubah bentuk menurut subjek dalam bahasa Prancis. Perubahan bentuk ini disebut konjugasi (penyesuaian bentuk kata kerja untuk menunjukkan siapa yang melakukan tindakan dan kapan tindakan itu berlangsung). Artikel ini membahas présent de l'indicatif, yaitu bentuk kala kini yang biasa dipakai untuk tindakan saat ini, kebiasaan, dan fakta umum.

Salah satu pola dasar yang mulai dipelajari pada tingkat A1 ialah pola kata kerja -ir beraturan dengan -iss-, misalnya finir “menyelesaikan”, choisir “memilih”, réussir “berhasil/lulus”, dan rougir “memerah/tersipu”. Dalam tata bahasa Prancis, kelompok ini secara tradisional disebut deuxième groupe atau kelompok kedua.

Bagi penutur bahasa Indonesia, hal yang terasa baru ialah perubahan kata kerja berdasarkan subjek. Dalam bahasa Indonesia, bentuk “memilih” tetap sama dalam “saya memilih”, “kami memilih”, dan “mereka memilih”. Dalam bahasa Prancis, bentuknya menjadi je choisis, nous choisissons, dan ils choisissent. Karena itu, jangan hanya menghafal arti kata dasarnya; hafalkan juga pola bunyi dan bentuk tulisnya.

Cara Kerjanya

1. Kenali bentuk infinitif

Infinitif adalah bentuk dasar kata kerja yang belum disesuaikan dengan subjek, seperti bentuk yang tercantum dalam kamus. Kata kerja dalam bahasan ini berakhir dengan -ir:

• finir — menyelesaikan, mengakhiri
• choisir — memilih
• réussir — berhasil; lulus
• rougir — memerah; tersipu
• remplir — mengisi
• réfléchir — berpikir, mempertimbangkan
• grandir — tumbuh menjadi besar
• obéir — mematuhi

Akhiran -ir saja belum cukup untuk memastikan bahwa sebuah kata kerja beraturan. Tanda praktis yang paling berguna ialah bentuk nous berakhiran -issons dan bentuk yang berakhiran -issant: nous finissons, finissant. Bandingkan dengan partir → nous partons dan venir → nous venons; keduanya berakhir dengan -ir, tetapi tidak memakai pola dalam artikel ini.

2. Temukan pangkal kata kerja

Pangkal adalah bagian kata yang menerima akhiran. Untuk pola dasar ini, buang -ir dari infinitif:

• finir → fin-
• choisir → chois-
• réussir → réuss-
• rougir → roug-

Kemudian tambahkan akhiran yang sesuai dengan subjek.

3. Tambahkan enam akhiran présent

Subjek	Akhiran	finir	Makna dasar
je	-is	je finis	saya menyelesaikan
tu	-is	tu finis	kamu menyelesaikan
il / elle / on	-it	il finit	dia menyelesaikan
nous	-issons	nous finissons	kami/kita menyelesaikan
vous	-issez	vous finissez	Anda/kalian menyelesaikan
ils / elles	-issent	ils finissent	mereka menyelesaikan

Rumus singkatnya:

pangkal + -is, -is, -it, -issons, -issez, -issent

Perhatikan bahwa -iss- hanya muncul pada tiga bentuk jamak dalam présent: nous finissons, vous finissez, ils finissent. Jadi, bukan je finisse untuk pernyataan biasa, melainkan je finis.

4. Cocokkan bentuk dengan kata ganti subjek

Kata ganti subjek menunjukkan pelaku tindakan:

• je — saya/aku
• tu — kamu, untuk satu orang dalam hubungan akrab atau tidak resmi
• il / elle — dia; on sering berarti “kita” dalam percakapan
• nous — kami/kita
• vous — Anda secara sopan, atau kalian
• ils / elles — mereka

On selalu memakai bentuk orang ketiga tunggal: on choisit, bukan on choisissons, walaupun dalam percakapan artinya sering “kita”. Sebaliknya, vous selalu memakai bentuk -issez, baik artinya “Anda” maupun “kalian”.

5. Perhatikan bunyinya, bukan hanya ejaannya

Dalam je finis, tu finis, dan il finit, akhiran tertulis berbeda, tetapi ketiganya biasanya terdengar sama: kira-kira fini. Pada ils finissent, akhiran -ent tidak dibunyikan, tetapi bagian -iss- terdengar. Karena itu, il finit dan ils finissent tidak berbunyi sama.

Bentuk	Petunjuk bunyi sederhana	Hal yang perlu didengar
je/tu finis, il finit	“fini”	konsonan s atau t akhir tidak terdengar
nous finissons	“finisong” secara kasar	bunyi -iss- dan vokal sengau akhir
vous finissez	“finisé” secara kasar	bunyi -iss- dan -é
ils finissent	“finiss”	-iss- terdengar, -ent tidak

Petunjuk di atas hanya pendekatan untuk membantu membedakan bentuk, bukan pengganti rekaman penutur asli.

6. Gunakan dalam pernyataan, negasi, dan pertanyaan

Konjugasinya tetap sama ketika kalimat dibuat negatif atau menjadi pertanyaan.

• Pernyataan: Vous choisissez ce restaurant. — Anda memilih restoran ini.
• Negasi: Vous ne choisissez pas ce restaurant. — Anda tidak memilih restoran ini.
• Pertanyaan dengan intonasi: Vous choisissez ce restaurant ? — Apakah Anda memilih restoran ini?
• Pertanyaan dengan est-ce que: Est-ce que vous choisissez ce restaurant ?

Pada negasi baku, ne ... pas mengapit kata kerja yang sudah dikonjugasikan: je ne finis pas. Dalam percakapan santai, ne sering tidak diucapkan, tetapi sebaiknya tetap digunakan dalam tulisan baku.

Contoh dalam Konteks

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia	Catatan
Je finis le travail.	Saya menyelesaikan pekerjaan itu.	je + -is
Tu choisis le menu.	Kamu memilih menu.	tu + -is
Elle remplit sa bouteille d'eau.	Dia mengisi botolnya dengan air.	Orang ketiga tunggal + -it
On réfléchit avant de répondre.	Kita berpikir sebelum menjawab.	on memakai bentuk tunggal
Nous réussissons l'examen.	Kami lulus ujian.	nous + -issons
Vous finissez à quelle heure ?	Anda selesai pukul berapa?	vous dapat berarti “Anda”
Les enfants grandissent vite.	Anak-anak tumbuh dengan cepat.	Subjek jamak setara dengan ils
Ils rougissent facilement.	Mereka mudah tersipu.	ils + -issent
Je ne choisis pas au hasard.	Saya tidak memilih secara sembarangan.	Negasi mengapit kata kerja
Est-ce que tu réussis toujours ?	Apakah kamu selalu berhasil?	Pertanyaan dengan est-ce que
Nous obéissons aux règles.	Kami mematuhi peraturan.	obéir diikuti à; à + les = aux
Elle réussit à ouvrir la porte.	Dia berhasil membuka pintu itu.	réussir à + infinitif

Contoh-contoh tersebut juga menunjukkan bahwa subjek tidak harus berupa kata ganti. Les enfants grandissent memakai bentuk yang sama dengan ils grandissent karena les enfants bersifat jamak.

Kesalahan Umum

1. Menganggap semua kata kerja -ir beraturan

• Salah: Nous partissons demain.
• Benar: Nous partons demain.
• Mengapa: Partir memang berakhir dengan -ir, tetapi tidak termasuk pola -issons. Kata kerja seperti partir, sortir, dormir, venir, dan ouvrir perlu dipelajari menurut polanya masing-masing.

2. Menambahkan -iss- pada bentuk tunggal

• Salah: Je finisse le rapport.
• Benar: Je finis le rapport.
• Mengapa: Dalam présent indikatif, -iss- muncul pada nous, vous, dan ils/elles, bukan pada je, tu, atau il/elle/on. Bentuk finisse memang dapat muncul dalam tata bahasa tingkat lanjut, tetapi bukan sebagai pernyataan présent biasa.

3. Menghilangkan -iss- pada bentuk jamak

• Salah: Vous finiz le travail.
• Benar: Vous finissez le travail.
• Mengapa: Bentuk vous memerlukan pangkal ditambah -issez. Jangan membentuknya hanya berdasarkan bunyi akhir -ez dari kata kerja -er.

4. Memakai bentuk jamak setelah on

• Salah: On choisissons une table.
• Benar: On choisit une table.
• Mengapa: Walaupun on sering berarti “kita”, secara tata bahasa bentuknya tetap orang ketiga tunggal.

5. Membunyikan semua huruf akhir

• Salah: Membaca ils finissent seolah-olah -ent terdengar jelas.
• Benar: Bunyi berhenti setelah bagian finiss-; -ent tidak dibunyikan.
• Mengapa: Dalam bentuk orang ketiga jamak, -ent umumnya merupakan penanda tertulis yang tidak bersuara. Namun, -iss- tetap terdengar.

6. Meniru kebiasaan bahasa Indonesia dan tidak mengubah kata kerja

• Salah: Je choisir, nous choisir, ils choisir.
• Benar: Je choisis, nous choisissons, ils choisissent.
• Mengapa: Bahasa Indonesia tidak mengubah bentuk kata kerja menurut pelaku, sedangkan bahasa Prancis mewajibkan konjugasi pada kata kerja utama.

Catatan Pemakaian

Nous dan on dalam percakapan

Dalam percakapan sehari-hari, penutur Prancis sangat sering menggunakan on untuk arti “kita”: On choisit un film ? terasa sangat wajar untuk “Kita pilih film?”. Nous choisissons un film tetap benar dan lazim dalam tulisan, situasi lebih resmi, atau ketika pembicara ingin menegaskan “kami/kita”. Perbedaan ini memengaruhi bentuk kata kerja: on choisit, tetapi nous choisissons.

Tu dan vous

Pemilihan tu atau vous berkaitan dengan hubungan sosial. Gunakan tu kepada satu orang yang akrab; gunakan vous kepada satu orang dalam situasi sopan atau kepada lebih dari satu orang. Bentuk kata kerjanya mengikuti pilihan itu: tu finis dan vous finissez.

Makna dan pasangan kata yang perlu dihafal

Konjugasi yang benar belum tentu menghasilkan kalimat yang alami jika pasangan katanya keliru. Beberapa pola berguna ialah:

• finir quelque chose — menyelesaikan sesuatu: finir le travail
• finir de + infinitif — selesai melakukan: finir de manger
• choisir quelque chose — memilih sesuatu: choisir un livre
• réussir quelque chose — berhasil dalam/lulus sesuatu: réussir un examen
• réussir à + infinitif — berhasil melakukan: réussir à comprendre
• obéir à quelqu'un / à quelque chose — mematuhi seseorang/sesuatu
• réfléchir à quelque chose — memikirkan sesuatu

Preposisi seperti à dan de merupakan bagian dari pola kata kerja. Sebaiknya hafalkan bersama contoh pendek, bukan sebagai daftar terpisah.

Lebih Lanjut

Bagian ini belum perlu dikuasai pada tingkat A1. Tujuannya ialah menunjukkan bagaimana pola yang sama membantu ketika kelak mempelajari bentuk lain.

Pola -ir yang tampak mirip tetapi berbeda

Bahasa Prancis memiliki beberapa keluarga kata kerja berakhiran -ir:

Keluarga	Contoh présent	Ciri
Pola beraturan dalam artikel ini	finir → nous finissons	Memakai -iss- pada bentuk jamak
Pola seperti partir	partir → nous partons	Pangkal berubah dan tidak memakai -iss-
Pola seperti ouvrir	ouvrir → nous ouvrons	Berakhir -ir, tetapi akhirannya menyerupai kata kerja -er
Pola venir	venir → nous venons, ils viennent	Perubahan pangkal tidak beraturan

Karena itu, ketika menemukan kata kerja -ir baru, periksa bentuk nous dalam kamus. Cara ini lebih aman daripada menebak dari infinitif saja.

Bentuk lampau dan bentuk lain

Partisip lampau (bentuk kata kerja yang dipakai bersama kata bantu untuk membentuk kala majemuk) umumnya berakhir dengan -i pada kelompok ini:

• finir → fini: J'ai fini. — Saya sudah selesai.
• choisir → choisi: Nous avons choisi. — Kami sudah memilih.
• réussir → réussi: Elle a réussi. — Dia berhasil/lulus.

Pangkal -iss- juga muncul kembali dalam beberapa bentuk yang dipelajari kemudian. Imparfait (bentuk lampau untuk kebiasaan, keadaan, atau latar cerita) memakai pangkal bentuk nous: nous finissons → je finissais. Dalam subjonctif (bentuk kata kerja yang antara lain muncul setelah ungkapan keharusan, keinginan, atau keraguan tertentu), ada bentuk seperti que je finisse. Inilah sebabnya finisse memang ada, tetapi tidak boleh menggantikan je finis dalam pernyataan présent biasa.

Bentuk perintah

Untuk memberi perintah atau ajakan, bahasa Prancis memakai impératif (bentuk perintah) tanpa kata ganti subjek. Pada kata kerja ini, bentuknya mengikuti tu, nous, dan vous:

• Finis ton travail ! — Selesaikan pekerjaanmu!
• Choisissons une date. — Mari kita pilih tanggal.
• Réfléchissez bien. — Pikirkan baik-baik.

Berbeda dari sebagian kata kerja -er, bentuk tu pada kelompok ini tetap mempertahankan -s: finis !

Beberapa kasus yang perlu diperiksa tersendiri

Ada kata kerja yang umumnya mengikuti pola kelompok kedua tetapi memiliki ejaan atau riwayat pemakaian khusus. Haïr “membenci”, misalnya, memiliki tanda diakritik dan bentuk seperti je hais serta nous haïssons. Pada tingkat awal, lebih bermanfaat menguasai pola inti melalui finir, choisir, réussir, dan remplir, lalu memeriksa kamus ketika bertemu bentuk yang tampak menyimpang.

Kiat Latihan

1. Latih dalam tiga pasangan bunyi. Ucapkan je finis – nous finissons – ils finissent, lalu ganti dengan choisir, réussir, dan remplir. Cara ini membantu mengingat bahwa bentuk tunggal pendek, sedangkan bentuk jamak memiliki bunyi -iss-.
2. Buat enam kalimat dari satu situasi. Misalnya, gunakan choisir dalam konteks restoran: je choisis le plat, tu choisis le dessert, dan seterusnya. Jangan hanya menyalin tabel; tambahkan pelengkap yang masuk akal.
3. Catat bentuk nous untuk setiap kata kerja -ir baru. Jika bentuknya -issons, masukkan ke kelompok ini. Jika bukan, tandai sebagai keluarga lain dan jangan memaksakan pola finir.

Konsep Terkait

• Prasyarat: Kata Ganti Subjek — membantu memilih akhiran yang sesuai untuk je, tu, il/elle/on, nous, vous, dan ils/elles.
• Bandingkan: Kata Kerja -ER Beraturan — pola présent yang paling sering ditemukan, dengan akhiran yang berbeda.
• Bandingkan: Kata Kerja -RE Beraturan — keluarga konjugasi dasar lain dalam présent.
• Langkah berikutnya: Passé Composé — menggunakan bentuk seperti fini, choisi, dan réussi untuk membicarakan tindakan yang telah selesai.