Weeruitdrukkingen in het Roemeens

In het kort

In het Roemeens staat bij weerzinnen meestal geen woord dat overeenkomt met het Nederlandse het: Plouă betekent ‘Het regent’ en Ninge betekent ‘Het sneeuwt’. Voor veel andere beschrijvingen gebruik je e of este (‘is’): E cald (‘Het is warm’), E frig (‘Het is koud’) en E soare (‘Het is zonnig’).

Overzicht

Over het weer praten is een van de eerste praktische onderwerpen op A1-niveau. Je kunt ermee een gesprek beginnen, plannen maken en begrijpen waarom iemand een jas of paraplu meeneemt. De belangrijkste Roemeense zinnen zijn bovendien kort: vaak heb je maar een werkwoord nodig.

Voor Nederlandstaligen zit de grootste omschakeling niet in de woordenschat, maar in het ontbreken van het. In het regent en het is koud verwijst het Nederlandse woord het nergens concreet naar. Het is een loos onderwerp (een onderwerp zonder eigen betekenis). Het Roemeens zet zo’n woord niet in de zin. Daarom zijn plouă, ninge en e frig al complete mededelingen.

Er zijn twee basispatronen. Sommige weersverschijnselen worden uitgedrukt met één onpersoonlijk werkwoord, zoals plouă en ninge. Andere krijgen een vorm van a fi (‘zijn’), meestal het korte e, gevolgd door een weerwoord: e cald, e frig, e soare. Als je die twee patronen uit elkaar houdt, kun je al snel veel natuurlijke zinnen vormen.

Hoe het werkt

Patroon 1: e of este met een weerwoord

E en este betekenen allebei ‘is’. Het zijn vormen van a fi (‘zijn’) in de derde persoon enkelvoud. E is de gewone korte vorm en komt zeer vaak voor in gesprekken. Este klinkt vollediger en komt wat vaker voor in verzorgde of nadrukkelijke taal, maar beide zijn correct.

Roemeens patroon	Betekenis	Opmerking
E cald.	Het is warm.	cald beschrijft de algemene temperatuur.
E frig.	Het is koud.	frig blijft in deze uitdrukking onveranderd.
E soare.	Het is zonnig / De zon schijnt.	Letterlijker: ‘Er is zon.’
E vânt.	Het is winderig.	Letterlijker: ‘Er is wind.’
E ceață.	Het is mistig.	Letterlijker: ‘Er is mist.’
Este înnorat.	Het is bewolkt.	înnorat is een beschrijvend woord.

Je hoeft vooraan geen onderwerp toe te voegen. E frig is dus niet een verkorte versie waarvoor je nog een Roemeens ‘het’ moet invullen; het is op zichzelf een volledige zin.

Je kunt tijd en plaats vooraan of achteraan zetten:

• Afară e frig. — Buiten is het koud.
• Astăzi e cald. — Vandaag is het warm.
• La munte este ceață. — In de bergen is het mistig.
• Mâine e soare. — Morgen is het zonnig.

Het woord afară betekent ‘buiten’. Voor een locatie gebruik je vaak la: la București (‘in Boekarest’), la mare (‘aan zee’) en la munte (‘in de bergen’).

Patroon 2: één onpersoonlijk werkwoord

Een onpersoonlijk werkwoord is een werkwoord zonder persoon die de handeling uitvoert. Bij het weer gebruik je de derde persoon enkelvoud, maar je noemt geen el (‘hij’) of ea (‘zij’).

Werkwoord	Basisbetekenis	Voorbeeld
plouă	het regent	Acum plouă. — Nu regent het.
ninge	het sneeuwt	Iarna ninge. — In de winter sneeuwt het.
tună	het dondert	Afară tună. — Buiten dondert het.
fulgeră	het bliksemt	Tună și fulgeră. — Het dondert en bliksemt.

Zet bij deze werkwoorden niet ook e of este. Het Nederlandse ‘het is aan het regenen’ kan verleiden tot een vorm met ‘zijn’, maar gewoon plouă is de normale keuze.

Ontkenningen en vragen

Voor een ontkenning zet je nu direct voor het werkwoord:

• Nu plouă. — Het regent niet.
• Nu ninge. — Het sneeuwt niet.
• Nu e frig. — Het is niet koud.
• Astăzi nu este soare. — Vandaag is het niet zonnig.

Een ja-neevraag heeft meestal dezelfde woordvolgorde als een mededeling. Je hoort aan de intonatie dat het een vraag is:

• Plouă? — Regent het?
• E frig afară? — Is het buiten koud?
• Mâine ninge? — Sneeuwt het morgen?

Voor een open vraag kun je zeggen:

• Cum e vremea? — Hoe is het weer?
• Cum este vremea la Cluj? — Hoe is het weer in Cluj?
• Ce vreme e afară? — Wat voor weer is het buiten?

Vremea betekent ‘het weer’. Het is een zelfstandig naamwoord (een woord voor een ding, persoon of begrip), maar in een eenvoudig antwoord hoef je het niet te herhalen: op Cum e vremea? kun je gewoon antwoorden met E cald și e soare.

Woorden combineren

Met și (‘en’), dar (‘maar’) en foarte (‘erg’) maak je langere beschrijvingen:

• E soare și e cald. — Het is zonnig en warm.
• E soare, dar e frig. — Het is zonnig, maar koud.
• Plouă și e vânt. — Het regent en het waait.
• E foarte cald. — Het is erg warm.
• Ninge mult. — Het sneeuwt veel.

Bij twee beschrijvingen met e kan de tweede e soms worden weggelaten: E soare și cald. Toch is E soare și e cald voor een beginner duidelijker, omdat elk deel zijn eigen herkenbare patroon houdt.

Voorbeelden in context

Roemeens	Nederlands	Toelichting
Afară e frig.	Buiten is het koud.	Afară geeft de plaats aan.
Astăzi plouă.	Vandaag regent het.	Geen Roemeens woord voor Nederlands het.
E soare și e cald.	Het is zonnig en warm.	Twee patronen met e.
Iarna ninge mult.	In de winter sneeuwt het veel.	Iarna kan zonder voorzetsel als tijdsbepaling staan.
Dimineața este ceață.	’s Ochtends is het mistig.	Este is de volledige vorm van e.
La mare e vânt.	Aan zee is het winderig.	La mare geeft de locatie aan.
Acum nu plouă.	Nu regent het niet.	Nu staat direct voor plouă.
Mâine e foarte cald.	Morgen is het erg warm.	Foarte versterkt de beschrijving.
Plouă, dar nu e frig.	Het regent, maar het is niet koud.	Contrast met dar.
La Brașov ninge.	In Brașov sneeuwt het.	Plaatsnaam met la.
E frig dimineața, dar după-amiaza e cald.	’s Ochtends is het koud, maar ’s middags is het warm.	Twee momenten op één dag.
Tună și fulgeră.	Het dondert en bliksemt.	Twee onpersoonlijke werkwoorden.
Cum e vremea azi?	Hoe is het weer vandaag?	Een natuurlijke algemene vraag.
Luați o umbrelă: plouă.	Neem een paraplu mee: het regent.	Beleefde of meervoudige aansporing.

Veelgemaakte fouten

Een Roemeens ‘het’ toevoegen

• Fout: El plouă.
• Goed: Plouă.
• Waarom: Nederlands vereist het loze onderwerp het, maar Roemeens niet. El betekent echt ‘hij’ en hoort daarom niet bij plouă.

Este gebruiken naast plouă of ninge

• Fout: Este plouă astăzi.
• Goed: Plouă astăzi.
• Waarom: Plouă is zelf al het volledige werkwoord. Alleen bij uitdrukkingen zoals e frig en e soare heb je e/este nodig.

Het werkwoord als een gewone persoonsvorm vervoegen

• Fout: Eu plouă.
• Goed: Afară plouă.
• Waarom: Er is geen persoon die ‘regent’. Voor dit weergebruik blijft plouă onpersoonlijk; voeg eventueel tijd of plaats toe, maar geen handelende persoon.

Frig laten overeenkomen met vremea

• Fout: Vremea e frigă.
• Goed: E frig. of Vremea e rece.
• Waarom: In de vaste onpersoonlijke uitdrukking is het e frig. Wil je vremea zelf beschrijven, dan is rece (‘koud’) een natuurlijke keuze. Maak niet zelf een vrouwelijke vorm frigă.

Het verschil tussen buitenkou en persoonlijke kou missen

• Misleidend: Eu sunt frig.
• Goed voor het weer: E frig. — Het is koud.
• Goed voor je gevoel: Mi-e frig. — Ik heb het koud.
• Waarom: Het Nederlands gebruikt in beide gevallen koud, maar het Roemeens maakt duidelijk onderscheid. Mi-e frig is een vaste persoonlijke constructie; leer die als geheel.

Nederlandse woordvolgorde te letterlijk volgen

• Onnatuurlijk: E astăzi cald.
• Natuurlijker: Astăzi e cald. of E cald astăzi.
• Waarom: Een tijdsbepaling staat vaak aan het begin of einde. Zet hem liever niet midden tussen e en het weerwoord.

Gebruiksnotities

In gewone gesprekken is e zeer gebruikelijk: E cald?, E soare?, Nu e frig. De vorm este is niet overdreven formeel en zeker niet fout; hij klinkt alleen wat vollediger. In een weersbericht of geschreven tekst zul je beide vormen tegenkomen.

Voor ‘zonnig’ zijn er meerdere natuurlijke mogelijkheden. E soare is eenvoudig en alledaags. Este însorit betekent ook ‘het is zonnig’ en klinkt meer als een beschrijving of weersverwachting. Bij ‘bewolkt’ is este înnorat gangbaar. Als je over zichtbare wolken praat, kun je ook zeggen Sunt nori (‘Er zijn wolken’).

De wind wordt vaak als een zelfstandig handelend element genoemd: Bate vântul betekent letterlijk ‘De wind waait’. Dat is anders opgebouwd dan het onpersoonlijke plouă, want vântul (‘de wind’) is hier wel het onderwerp. Voor een eenvoudige algemene beschrijving volstaat e vânt.

Seizoenen kunnen met hun bepaalde vorm als tijdsbepaling worden gebruikt: iarna (‘in de winter’), vara (‘in de zomer’), primăvara (‘in de lente’) en toamna (‘in de herfst’). Daardoor hoef je niet automatisch een Roemeens equivalent van Nederlands in de toe te voegen: Vara e cald is ‘In de zomer is het warm’.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende vormen hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later vaak horen.

Het weer tegenover hoe iemand zich voelt

E frig beschrijft de omgeving. Mi-e frig beschrijft jouw lichamelijke gevoel en betekent ‘Ik heb het koud’. In mi-e is mi een korte vorm met de betekenis ‘voor mij/aan mij’; de constructie is dus niet woord voor woord gelijk aan het Nederlandse ik heb het koud. Op dezelfde manier betekent Mi-e cald ‘Ik heb het warm’.

Dat verschil helpt ook bij gewone dingen. Cafeaua e caldă betekent ‘De koffie is warm’. Hier beschrijft caldă het vrouwelijke zelfstandig naamwoord cafeaua en krijgt het daarom een vrouwelijke vorm. Bij de onpersoonlijke weerzin blijft het E cald. Vergelijk:

Roemeens	Nederlands	Verschil
E cald afară.	Buiten is het warm.	Algemene weersomstandigheid.
Mi-e cald.	Ik heb het warm.	Persoonlijk gevoel.
Ceaiul e cald.	De thee is warm.	cald beschrijft een mannelijk zelfstandig naamwoord.
Cafeaua e caldă.	De koffie is warm.	caldă beschrijft een vrouwelijk zelfstandig naamwoord.

Andere tijden

De weerswerkwoorden kunnen ook in verleden en toekomst staan:

• Ieri a plouat. — Gisteren heeft het geregend.
• Aseară a nins. — Gisteravond heeft het gesneeuwd.
• Mâine va ploua. — Morgen zal het regenen.
• La noapte va ninge. — Vannacht zal het sneeuwen.

Deze vormen horen bij latere werkwoordstijden. Voor A1 is het genoeg om ze te herkennen; houd je eigen zinnen voorlopig bij plouă, ninge en e/este.

Kleurrijker taalgebruik

In alledaagse taal kan Plouă cu găleata letterlijk ‘Het regent met de emmer’ zeggen: het stortregent. Minder sterk is Plouă mărunt, ‘Het motregent’ of ‘Het regent fijn’. Zulke uitdrukkingen zijn nuttig om te herkennen, maar de neutrale zin Plouă mult (‘Het regent veel’) is voor een beginner gemakkelijker en breed inzetbaar.

Oefentips

1. Maak elke dag een weerbericht van drie zinnen. Begin met Astăzi..., voeg een tweede waarneming toe met și of dar en eindig met morgen: Astăzi e frig și plouă. Mâine e soare.
2. Oefen de twee patronen apart. Maak één rij met e cald, e frig, e soare, e vânt en een tweede met plouă, ninge, tună, fulgeră. Zo voorkom je combinaties als este plouă.
3. Vergelijk omgeving en gevoel. Zeg bij koud weer achter elkaar E frig en Mi-e frig. Door het verschil hardop te oefenen, vertaal je Nederlands het is koud en ik heb het koud later minder snel op dezelfde manier.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Het werkwoord a fi in de tegenwoordige tijd — e en este zijn vormen van dit werkwoord en vormen de basis van veel weerbeschrijvingen.