Het weer in het Catalaans

Kort gezegd

Voor veel weerzinnen gebruikt het Catalaans fa: fa sol (het is zonnig), fa fred (het is koud) en fa vent (het waait). Regen en sneeuw hebben een eigen werkwoord: plou en neva. Voor een toestand gebruik je vaak estar, bijvoorbeeld està ennuvolat (het is bewolkt).

Overzicht

Over het weer praten is een van de eerste praktische vaardigheden op A1-niveau. Je hebt deze zinnen nodig om plannen te maken, kleding te kiezen of gewoon een gesprek te beginnen. De basis is overzichtelijk: het Catalaans verdeelt weerbeschrijvingen over enkele vaste patronen.

Voor Nederlandstaligen zit de grootste valkuil niet in de woordenschat, maar in de zinsbouw. Het Nederlands gebruikt telkens een onpersoonlijk het: “het is warm”, “het waait”, “het regent”. In het Catalaans staat zo'n leeg onderwerp meestal niet in de zin. Bovendien kun je het Nederlandse “is” niet steeds met ser of estar vertalen. Waar het Nederlands “het is koud” zegt, gebruikt het Catalaans fer: fa fred.

De belangrijkste verdeling is:

• fer voor zon, wind, warmte, kou en een algemene beoordeling van het weer;
• een eigen werkwoord voor onder meer regenen en sneeuwen;
• estar voor de toestand van de lucht, de hemel of een bepaalde plaats;
• hi ha voor wat er aanwezig is, zoals mist, wolken of onweer.

Zo werkt het

Vragen naar het weer

De gewone vraag is Quin temps fa?: “Wat voor weer is het?” Quin betekent hier “wat voor” of “welk” en hoort bij temps. Dat woord kan zowel “weer” als “tijd” betekenen. De context voorkomt meestal verwarring: Quin temps fa? gaat over het weer, terwijl Quina hora és? vraagt hoe laat het is.

Catalaans	Nederlands	Toelichting
Quin temps fa avui?	Wat voor weer is het vandaag?	De meest algemene vraag.
Fa bon temps?	Is het mooi weer?	Een vraag over de algemene toestand.
Plou?	Regent het?	Alleen het werkwoord is genoeg.
Quants graus fa?	Hoeveel graden is het?	Letterlijk: hoeveel graden doet het?
Quina temperatura fa?	Hoe warm is het?	Iets explicieter dan de vorige vraag.

Fer voor algemene weersomstandigheden

Fer betekent buiten weerzinnen meestal “doen” of “maken”. Bij het weer is fa, de derde persoon enkelvoud (de werkwoordsvorm bij “hij/zij/het”), een vast onderdeel van de uitdrukking. Vertaal fa daarom niet woord voor woord; leer de hele combinatie.

Patroon	Catalaans	Nederlands
fa + zon/wind	Fa sol. / Fa vent.	Het is zonnig. / Het waait.
fa + temperatuurgevoel	Fa calor. / Fa fred.	Het is warm. / Het is koud.
fa + beoordeling	Fa bon temps. / Fa mal temps.	Het is mooi weer. / Het is slecht weer.
fa + aantal graden	Fa vint graus.	Het is twintig graden.

Na fa staat bij deze vaste combinaties normaal geen lidwoord: fa sol, niet fa el sol; fa fred, niet fa un fred. Een lidwoord is een woord als “de”, “het” of “een”.

Om de sterkte aan te geven, gebruik je onder meer molt en una mica:

• Fa molt de sol. — Het is erg zonnig / er is veel zon.
• Fa molta calor. — Het is erg warm.
• Fa molt fred. — Het is erg koud.
• Fa una mica de vent. — Het waait een beetje.

De vorm van molt hangt soms af van het woord erna. Calor is vrouwelijk, daarom zeg je molta calor. In molt fred blijft molt mannelijk. Bij sol is de combinatie molt de sol heel gebruikelijk. Voor een beginner is het verstandig deze uitdrukkingen als vaste eenheden te onthouden.

Regen en sneeuw als werkwoord

Voor regen en sneeuw gebruikt het Catalaans geen combinatie met fer, maar een onpersoonlijk werkwoord: een werkwoord zonder concrete persoon of zaak die de handeling uitvoert.

Woordenboekvorm	Vorm in de tegenwoordige tijd	Nederlands
ploure	plou	het regent
nevar	neva	het sneeuwt

De woordenboekvorm, ook infinitief genoemd, is de onvervoegde vorm zoals “regenen”. In een gewone mededeling gebruik je plou of neva. Er komt geen Catalaans woord voor het Nederlandse “het” bij:

• Avui plou. — Vandaag regent het.
• A la muntanya neva. — In de bergen sneeuwt het.
• No plou gaire. — Het regent niet veel.

Gaire betekent in een ontkennende zin “veel”: no plou gaire is dus niet “het regent helemaal niet”, maar “het regent niet veel”.

Estar voor een toestand

Met estar beschrijf je hoe de hemel, de dag of een plaats er op dat moment bij ligt. Het onderwerp (wie of wat centraal staat in de zin) kan genoemd worden, maar wordt soms uit de context begrepen.

• El cel està ennuvolat. — De hemel is bewolkt.
• Avui està ennuvolat. — Vandaag is het bewolkt.
• La carretera està mullada. — De weg is nat.

Een bijvoeglijk naamwoord (een woord dat een eigenschap beschrijft) past zich in het Catalaans aan het beschreven woord aan. Daarom staat er el cel està ennuvolat bij het mannelijke cel, maar la tarda està ennuvolada bij het vrouwelijke tarda. De korte weerzin està ennuvolat gebruikt de mannelijke enkelvoudsvorm als neutrale beschrijving van de situatie.

Gebruik estar niet als algemene vervanging voor alle Nederlandse zinnen met “zijn”. Està ennuvolat is normaal, maar voor “het is koud” blijft fa fred de basisuitdrukking.

Hi ha voor wat er aanwezig is

Hi ha betekent “er is” of “er zijn”. Het is handig wanneer je een zichtbaar verschijnsel noemt in plaats van het weer als geheel te beoordelen:

• Hi ha boira. — Er is mist / het is mistig.
• Hi ha molts núvols. — Er zijn veel wolken.
• Hi ha tempesta. — Er is onweer.
• Hi ha gel a la carretera. — Er ligt ijs op de weg.

Het verschil tussen està ennuvolat en hi ha núvols lijkt op het Nederlandse verschil tussen “het is bewolkt” en “er zijn wolken”. Beide kunnen waar zijn, maar ze leggen een ander accent.

Temperatuur: buiten of bij een persoon

Het Catalaans maakt een nuttig onderscheid dat het Nederlands anders uitdrukt:

Catalaans	Nederlands	Betekenis
Fa fred.	Het is koud.	Het weer of de omgeving is koud.
Tinc fred.	Ik heb het koud.	De spreker voelt kou.
Fa calor.	Het is warm.	Het weer of de omgeving is warm.
Tinc calor.	Ik heb het warm.	De spreker voelt warmte.

Tinc is een vorm van tenir (hebben). De Nederlandse uitdrukking “ik heb het koud” helpt dus deels: het Catalaans gebruikt ook “hebben”, maar zonder een equivalent van het.

Voorbeelden in context

Catalaans	Nederlands	Toelichting
Fa molt de sol, però no fa calor.	Het is erg zonnig, maar niet warm.	Zon en temperatuur hoeven niet samen te gaan.
Avui plou tot el dia.	Vandaag regent het de hele dag.	Plou heeft geen zichtbaar onderwerp.
Fa fred a l'hivern.	In de winter is het koud.	Vaste combinatie met fer.
Quin temps fa a Girona?	Wat voor weer is het in Girona?	Vraag naar het weer op een plaats.
Al matí hi ha boira.	's Ochtends is er mist.	Hi ha noemt wat aanwezig is.
El cel està molt ennuvolat.	De hemel is erg bewolkt.	Toestand met estar.
Aquesta nit nevarà als Pirineus.	Vannacht gaat het sneeuwen in de Pyreneeën.	Voorspelling in de toekomende tijd.
Demà farà vent a la costa.	Morgen gaat het aan de kust waaien.	In de toekomst wordt fa → farà.
Ara no plou, però el carrer està mullat.	Nu regent het niet, maar de straat is nat.	Huidig weer tegenover een zichtbaar gevolg.
Fa vint-i-dos graus.	Het is tweeëntwintig graden.	Temperatuur met fer.
Agafa el paraigua: sembla que plourà.	Neem de paraplu mee: het lijkt erop dat het gaat regenen.	Praktische voorspelling.
Quan fa bon temps, dinem a fora.	Als het mooi weer is, lunchen we buiten.	Algemene, terugkerende situatie.
Tens fred? Tanca la finestra.	Heb je het koud? Doe het raam dicht.	Persoonlijk gevoel met tenir.
A la primavera fa sol, però a vegades plou.	In de lente is het zonnig, maar soms regent het.	Twee weerpatronen gecombineerd.

Veelgemaakte fouten

Ser gebruiken omdat het Nederlands “is” zegt

• Niet: És fred avui.
• Wel: Fa fred avui.
• Waarom: Voor koud weer gebruikt het Catalaans de vaste combinatie fer fred. És fred kan een eigenschap van een mannelijk zelfstandig naamwoord beschrijven, maar is niet de gewone weerzin.

Een Catalaans woord voor Nederlands “het” toevoegen

• Niet: Ell plou.
• Wel: Plou.
• Waarom: Ell betekent “hij” en verwijst naar een mannelijk persoon of ding. Het Nederlandse “het” in “het regent” verwijst nergens naar en krijgt daarom geen Catalaans equivalent.

Estar voor elke weersomstandigheid gebruiken

• Niet: Està sol.
• Wel: Fa sol.
• Waarom: Zonneschijn wordt standaard met fer uitgedrukt. Gebruik estar bijvoorbeeld in està ennuvolat of bij een genoemd onderwerp: el cel està clar (de hemel is helder).

Vergeten dat een persoon tenir gebruikt

• Niet: Faig fred. als je “ik heb het koud” bedoelt.
• Wel: Tinc fred.
• Waarom: Fa fred beschrijft het weer; tinc fred beschrijft jouw gevoel. Faig is “ik doe/maak” en past hier niet.

Een lidwoord in de vaste uitdrukking zetten

• Niet: Fa el sol.
• Wel: Fa sol.
• Waarom: In de vaste weeruitdrukking staat sol zonder el. Met een lidwoord krijgt el sol de gewone betekenis “de zon”, bijvoorbeeld in El sol surt (de zon komt op).

Verkeerde overeenstemming bij ennuvolat

• Niet: La tarda està ennuvolat.
• Wel: La tarda està ennuvolada.
• Waarom: Het bijvoeglijk naamwoord past zich aan tarda aan, en dat woord is vrouwelijk. Bij el cel staat juist ennuvolat.

Gebruik en nuance

In een kort antwoord hoef je niet de hele vraag te herhalen. Op Quin temps fa? kun je simpelweg antwoorden met Fa sol, Plou of Està ennuvolat. In een gesprek klinken combinaties vaak natuurlijker: Fa sol, però fa una mica de vent (het is zonnig, maar het waait een beetje).

Bon temps en mal temps zijn algemene beoordelingen. Ze zeggen niet precies of er zon, regen of wind is. Als dat belangrijk is, voeg je details toe. Avui fa mal temps kan bijvoorbeeld betekenen dat het regent en hard waait.

Bij voorspellingen hoor je naast de toekomende tijd ook pot + infinitief: pot ploure betekent “het kan gaan regenen”. Sembla que plourà betekent “het lijkt erop dat het gaat regenen”. Dit zijn nuttige formuleringen wanneer het weer onzeker is.

In weerberichten komt compactere woordenschat voor, zoals ruixats (buien), tempestes (onweer of stormen), clarianes (opklaringen) en cobert (betrokken). Die woorden hoef je op A1 nog niet actief te gebruiken. Voor dagelijkse gesprekken zijn plou, fa sol, fa fred, fa calor, fa vent en està ennuvolat veel belangrijker.

Verder dan de basis

De volgende vormen hoef je als beginner nog niet te beheersen, maar je zult ze later in verhalen en weersverwachtingen tegenkomen.

Verleden tijd

Voor een achtergrond of een situatie die een tijd duurde, gebruikt het Catalaans vaak de onvoltooid verleden tijd:

• Feia fred. — Het was koud.
• Plovia. — Het regende.
• Nevava a la muntanya. — Het sneeuwde in de bergen.
• El cel estava ennuvolat. — De hemel was bewolkt.

Deze vormen beschrijven vaak het decor van een verhaal: Plovia quan vam sortir (het regende toen we vertrokken).

Toekomst en verwachting

In een voorspelling veranderen de werkwoordsvormen:

Nu	Later	Nederlands
fa sol	farà sol	het is zonnig → het zal zonnig zijn
fa fred	farà fred	het is koud → het zal koud zijn
plou	plourà	het regent → het zal regenen
neva	nevarà	het sneeuwt → het zal sneeuwen
està ennuvolat	estarà ennuvolat	het is bewolkt → het zal bewolkt zijn

Lopende handeling met estar + gerundi

Je kunt està plovent zeggen wanneer je nadruk legt op het feit dat het regenen op dit moment bezig is. Plovent is een gerundium (een werkwoordsvorm die hier een lopende handeling uitdrukt). Toch is eenvoudig plou in veel situaties natuurlijker en voldoende. Neem het Nederlandse verschil tussen “het regent” en “het is aan het regenen” dus niet te strikt over.

Verschil tussen weer, gevolg en eigenschap

Vergelijk deze drie zinnen:

• Fa fred. — Het weer of de omgeving is koud.
• L'aigua és freda. — Het water is koud van eigenschap of temperatuur.
• La finestra està mullada. — Het raam is nat; dit is een toestand, mogelijk door de regen.

Hier zie je waarom één Nederlands werkwoord “zijn” in het Catalaans tot verschillende keuzes leidt. De vaste weeruitdrukking vraagt fer, een eigenschap kan ser vragen en een toestand vaak estar.

Oefentips

1. Maak dagelijks een weerbericht van drie zinnen. Kijk naar buiten en combineer één zin met fer, één met een eigen weerwerkwoord en één met estar of hi ha: Fa fred. No plou. Hi ha boira.
2. Oefen het verschil tussen buiten en jezelf. Maak paren zoals Fa calor — tinc calor en fa fred — tinc fred. Zo voorkom je dat Nederlandse gewoonten de verkeerde Catalaanse werkwoordsvorm oproepen.
3. Zet dezelfde zin in drie tijden. Begin met avui plou, maak daarna ahir plovia en demà plourà. Je leert de basisuitdrukking dan meteen herkennen in gesprekken en voorspellingen.

Verwante onderwerpen

• Eerst of tegelijk leren: Ser en estar — helpt je begrijpen waarom està ennuvolat een toestand beschrijft en waarom niet elke Nederlandse zin met “zijn” hetzelfde Catalaanse werkwoord krijgt.