Weeruitdrukkingen in het Welsh

Kort gezegd

Voor het weer gebruikt het Welsh meestal mae hi'n + beschrijving of handeling: Mae hi'n oer betekent ‘Het is koud’ en Mae hi'n bwrw glaw ‘Het regent’. Het woord hi betekent normaal ‘zij’, maar verwijst in weerzinnen naar het onpersoonlijke ‘het’ en is dus altijd vrouwelijk. Voor een vraag wordt mae ydy; voor een ontkenning gebruik je dyw hi ddim yn.

Overzicht

Praten over het weer is een van de eerste praktische onderwerpen op A1-niveau. De basis lijkt op het Nederlands: je begint met een onpersoonlijk onderwerp, zoals ‘het’ in ‘het is koud’. Toch kun je de Nederlandse zin niet woord voor woord omzetten. In het Welsh luidt het vaste begin mae hi'n. Letterlijk bevat dat ‘is zij’, maar in deze context vertaal je hi gewoon als ‘het’.

Na dit begin kan een bijvoeglijk naamwoord staan, bijvoorbeeld oer ‘koud’, of een werkwoordelijke uitdrukking, bijvoorbeeld bwrw glaw ‘regenen’. Een bijvoeglijk naamwoord zegt hier hoe het weer is; een werkwoordelijke uitdrukking vertelt wat er gebeurt. In beide gevallen verschijnt yn, meestal vastgeschreven als 'n na een klinker: hi + yn wordt hi'n.

Deze zinnen bouwen voort op de tegenwoordige tijd van bod ‘zijn’. Wie mae hi'n als één herkenbaar blok leert, kan echter al snel een bruikbaar weerbericht maken zonder eerst het hele werkwoordsysteem uit het hoofd te kennen.

Hoe het werkt

De basiszin: mae hi'n

De eenvoudigste bouwvorm is:

Mae + hi + 'n + beschrijving

Onderdeel	Functie	Voorbeeldbetekenis
Mae	vorm van bod ‘zijn’ in een bevestigende zin	is
hi	onpersoonlijk weeronderwerp, grammaticaal vrouwelijk	het
'n	verkorte vorm van yn, die de beschrijving verbindt	—
oer / braf / bwrw glaw	toestand of weersgebeurtenis	koud / aangenaam / regenen

Zo krijg je Mae hi'n oer ‘Het is koud’. Nederlands gebruikt hetzelfde woord ‘het’ voor het weer, de tijd en allerlei algemene situaties. Welsh kiest in weeruitdrukkingen hi, de vrouwelijke vorm. Vervang die daarom niet door e of o ‘hij’.

Weer met een bijvoeglijk naamwoord

Na mae hi'n kan direct een eigenschap volgen:

Welsh	Nederlands
Mae hi'n braf.	Het is mooi/aangenaam weer.
Mae hi'n oer.	Het is koud.
Mae hi'n gynnes.	Het is warm.
Mae hi'n wyntog.	Het is winderig.
Mae hi'n heulog.	Het is zonnig.
Mae hi'n gymylog.	Het is bewolkt.
Mae hi'n sych.	Het is droog.

De beginletter van een woord kan in het Welsh veranderen door een mutatie (een grammaticaal bepaalde klank- en spellingverandering). Daardoor zie je bijvoorbeeld gwyntog ‘winderig’ als wyntog en cynnes ‘warm’ als gynnes na yn. Leer de volledige weerzin eerst als vaste combinatie; zo hoef je bij elk gesprek niet bewust de mutatieregel uit te rekenen.

Braf betekent in een weerbericht meestal ‘mooi’, ‘fijn’ of ‘aangenaam’. Het Nederlandse ‘mooi’ slaat hier dus op het weer, niet op uiterlijk. Poeth is ‘heet’; voor gewoon aangenaam warm is cynnes vaak een betere keuze.

Neerslag met bwrw

Voor regen en sneeuw gebruikt het Welsh vaak bwrw, een werkwoordelijk naamwoord (de basisvorm van een werkwoord, vergelijkbaar met de Nederlandse infinitief):

• bwrw glaw — regenen; letterlijk ongeveer ‘regen werpen’
• bwrw eira — sneeuwen
• bwrw cenllysg — hagelen

De zinsbouw blijft gelijk: Mae hi'n bwrw glaw. Waar het Nederlands één vervoegd werkwoord gebruikt — ‘het regent’ — gebruikt het Welsh dus mae hi'n plus de vaste combinatie bwrw glaw. Zeg niet alleen Mae glaw als rechtstreekse kopie van ‘er is regen’ wanneer je eenvoudig ‘het regent’ bedoelt.

Vragen

In een ja-neevraag verandert mae in ydy:

Ydy + hi + 'n + beschrijving?

• Ydy hi'n oer tu allan? — Is het buiten koud?
• Ydy hi'n bwrw eira? — Sneeuwt het?
• Ydy hi'n wyntog heddiw? — Is het vandaag winderig?

Een natuurlijk kort antwoord is Ydy ‘ja/dat is zo’ of Nac ydy ‘nee/dat is niet zo’. Welsh gebruikt in zulke antwoorden vaak de passende werkwoordsvorm waar het Nederlands simpelweg ‘ja’ of ‘nee’ kan zeggen.

Met een vraagwoord kun je bijvoorbeeld vragen:

• Sut mae'r tywydd? — Hoe is het weer?
• Sut mae hi heddiw? — Hoe is het vandaag? / Wat voor weer is het vandaag?

In Sut mae'r tywydd? betekent y tywydd ‘het weer’; mae'r is mae + yr ‘is het’.

Ontkenningen

Voor ‘het is niet …’ gebruik je:

Dyw + hi + ddim + yn + beschrijving

• Dyw hi ddim yn oer. — Het is niet koud.
• Dyw hi ddim yn bwrw glaw. — Het regent niet.
• Dyw hi ddim yn wyntog heddiw. — Het is vandaag niet winderig.

Let op twee veranderingen: mae wordt dyw, en ddim komt vóór het volledige yn. Daarom zeg je ddim yn, niet ddim 'n. In verzorgde schrijftaal en in andere varianten kun je ook langere vormen tegenkomen, maar deze gesproken vormen zijn een goede en veelgebruikte basis.

Tijd en plaats toevoegen

Tijdsbepalingen staan vaak aan het einde:

• heddiw — vandaag
• yfory — morgen
• neithiwr — gisteravond
• yn y bore — 's morgens
• yn y prynhawn — 's middags

Voor plaats zijn onder meer yma ‘hier’, yno ‘daar’ en tu allan ‘buiten’ nuttig. Mae hi'n oer yma heddiw betekent ‘Het is hier vandaag koud’. De volgorde kan voor nadruk variëren, maar met beschrijving + plaats + tijd maak je als beginner veilige, natuurlijke zinnen.

Voorbeelden in context

Welsh	Nederlands	Toelichting
Mae hi'n braf heddiw.	Het is vandaag mooi weer.	Algemene positieve beschrijving.
Mae hi'n oer iawn y bore 'ma.	Het is vanochtend erg koud.	iawn versterkt het bijvoeglijk naamwoord.
Mae hi'n gynnes yn y tŷ.	Het is warm in huis.	cynnes krijgt hier de vorm gynnes.
Mae hi'n wyntog ar yr arfordir.	Het is winderig aan de kust.	gwyntog verschijnt als wyntog.
Mae hi'n heulog ond yn oer.	Het is zonnig maar koud.	Na ond hoeft mae hi niet te worden herhaald.
Mae hi'n gymylog heddiw.	Het is vandaag bewolkt.	cymylog verschijnt als gymylog.
Mae hi'n bwrw glaw nawr.	Het regent nu.	Vaste combinatie met bwrw glaw.
Mae hi'n bwrw eira yn y mynyddoedd.	Het sneeuwt in de bergen.	bwrw eira betekent ‘sneeuwen’.
Ydy hi'n oer tu allan?	Is het buiten koud?	Ja-neevraag met ydy.
Ydy hi'n bwrw glaw o hyd?	Regent het nog steeds?	o hyd betekent ‘nog steeds’.
Dyw hi ddim yn sych heddiw.	Het is vandaag niet droog.	Ontkenning met ddim yn.
Dyw hi ddim yn bwrw eira yma.	Het sneeuwt hier niet.	yma betekent ‘hier’.
Sut mae'r tywydd yng Nghymru?	Hoe is het weer in Wales?	Vraag met het zelfstandig naamwoord tywydd.
Mae hi'n braf, felly awn ni am dro.	Het is mooi weer, dus gaan we wandelen.	Een weerszin als aanleiding voor een plan.

Veelgemaakte fouten

1. Nederlands ‘het’ letterlijk vervangen door een mannelijk voornaamwoord

• Onjuist: Mae e'n oer. (bedoeld als weerzin)
• Juist: Mae hi'n oer.
• Waarom: Bij het weer is het onpersoonlijke onderwerp in deze constructie hi, niet e of o. Die laatste vormen verwijzen normaal naar ‘hij’ of naar een mannelijk zelfstandig naamwoord.

2. yn of 'n weglaten

• Onjuist: Mae hi oer.
• Juist: Mae hi'n oer.
• Waarom: yn verbindt hier de vorm van bod met de beschrijving. Na hi wordt het samengetrokken tot 'n. Het apostrof hoort dus bij de spelling.

3. Een vraag alleen met Nederlandse intonatie maken

• Onjuist: Mae hi'n wyntog?
• Juist: Ydy hi'n wyntog?
• Waarom: In neutraal Welsh krijgt een ja-neevraag een andere vorm van bod: ydy. Alleen de stem aan het einde laten stijgen is geen veilige standaardregel.

4. ddim zonder yn gebruiken

• Onjuist: Dyw hi ddim oer.
• Juist: Dyw hi ddim yn oer.
• Waarom: In de ontkenning blijft het verbindingswoord yn nodig. Na ddim staat het voluit: ddim yn.

5. bwrw glaw behandelen alsof glaw een los bijvoeglijk naamwoord is

• Onjuist: Mae hi'n glaw.
• Juist: Mae hi'n bwrw glaw.
• Waarom: Voor ‘het regent’ leer je de hele werkwoordelijke combinatie bwrw glaw. Glaw is ‘regen’, niet ‘regenachtig’ en ook niet zelfstandig het werkwoord ‘regenen’.

6. Elke beginvorm onveranderd overnemen

• Onjuist: Mae hi'n gwyntog.
• Juist: Mae hi'n wyntog.
• Waarom: Na predicatief yn — het yn dat een eigenschap aan het onderwerp koppelt — treedt vaak een zachte mutatie op. Bij g verdwijnt de beginletter: gwyntog → wyntog. Leer veelvoorkomende vormen als geheel.

Gebruiksnotities

In alledaags Welsh wordt mae hi'n vaak snel uitgesproken. In informele teksten kan ook een verkorte spelling of uitspraak voorkomen. Voor eigen schrijfwerk is Mae hi'n … de helderste beginnersvorm.

Welsh kent regionale verschillen, vooral tussen noordelijke en zuidelijke spreektaal. De kernconstructies mae hi'n, ydy hi'n en dyw hi ddim yn zijn breed begrijpelijk. Woordenschat en uitspraak kunnen lokaal verschillen, maar dat verandert de basis van deze les niet.

Je hoort soms Mae'n …, zonder geschreven hi, bijvoorbeeld Mae'n oer. Dat is een algemene onpersoonlijke constructie en komt veel voor. Voor dit onderwerp is Mae hi'n … bijzonder nuttig omdat het vaste vrouwelijke weeronderwerp zichtbaar blijft. Herken beide, maar oefen eerst consequent met de volledige vorm.

Een Nederlandse gewoonte is om ‘weer’ telkens als zelfstandig naamwoord te noemen: ‘Het weer is mooi’. In het Welsh is Mae hi'n braf vaak natuurlijker dan een zware, letterlijke constructie met y tywydd. Het zelfstandig naamwoord is wel heel gewoon in de vraag Sut mae'r tywydd?.

Verder dan de basis

De volgende vormen hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar ze maken het systeem compleet.

Verleden en toekomst

Voor weer in het verleden gebruik je roedd hi'n:

• Roedd hi'n bwrw glaw ddoe. — Het regende gisteren.
• Roedd hi'n oer neithiwr. — Het was gisteravond koud.

Voor de toekomst gebruik je bydd hi'n in een mededeling. In een toekomstvraag verschijnt vaak fydd hi'n:

• Bydd hi'n gynnes yfory. — Het zal morgen warm zijn.
• Fydd hi'n braf yfory? — Wordt het morgen mooi weer?

Je ziet dat het middenstuk hi'n + beschrijving behouden blijft. Alleen de vorm van bod geeft de tijd en het zinstype aan.

Weer als verwachting, niet als zekerheid

Een echt weerbericht drukt vaak onzekerheid uit. Later kun je daarvoor woorden en constructies toevoegen zoals efallai ‘misschien’:

• Efallai y bydd hi'n bwrw glaw. — Misschien gaat het regenen.

Ook kun je twee omstandigheden verbinden zonder de hele constructie te herhalen:

• Mae hi'n oer ac yn wyntog. — Het is koud en winderig.
• Mae hi'n heulog ond yn oer. — Het is zonnig maar koud.

Het tweede yn blijft staan omdat zowel wyntog als oer een afzonderlijke beschrijving vormt.

Mutatie leren herkennen

De zachte mutatie komt niet uitsluitend bij weer voor. Na het verbindende yn zie je onder andere c → g en verdwijnt g: cynnes → gynnes, cymylog → gymylog, gwyntog → wyntog. Niet elk woord verandert zichtbaar en er zijn uitzonderingen. Voor beginners werkt patroonherkenning beter dan een lange lijst: noteer steeds woordenboekvorm én vorm in de zin.

Oefentips

1. Maak elke dag een weerzin. Kijk naar buiten en zeg één bevestiging, één vraag en één ontkenning: Mae hi'n …, Ydy hi'n …?, Dyw hi ddim yn ….
2. Leer combinaties, geen losse woorden. Schrijf niet alleen gwyntog, maar het kaartje Mae hi'n wyntog — Het is winderig. Zo oefen je meteen de mutatie en het apostrof.
3. Bouw een miniweerbericht. Combineer drie korte zinnen met ond ‘maar’ en felly ‘dus’, bijvoorbeeld: Mae hi'n oer ond yn sych. Dyw hi ddim yn bwrw glaw. Felly dyn ni'n mynd am dro.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Bod — tegenwoordige tijd — verklaart waarom mae, ydy en dyw in verschillende zinstypen verschijnen.
• Later nuttig: Bod in de onvoltooid verleden tijd — voor weer in het verleden met roedd hi'n.
• Later nuttig: Bod in de toekomende tijd — voor voorspellingen met bydd hi'n en fydd hi'n.