Vervoer in het Roemeens

Kort gezegd

Voor ‘met’ of ‘per’ een vervoermiddel gebruikt het Roemeens meestal cu + een zelfstandig naamwoord met bepaald lidwoord: cu autobuzul (met de bus), cu trenul (met de trein), cu mașina (met de auto). Lopen is de belangrijke uitzondering: ‘te voet’ is pe jos. Met werkwoorden als a merge (gaan), a veni (komen) en a pleca (vertrekken) kun je zo meteen eenvoudige reiszinnen maken.

Overzicht

Vervoer is een praktisch A1-onderwerp. Je hebt deze taal nodig zodra je vertelt hoe je naar je werk gaat, een vertrektijd vraagt of een kaartje koopt. De kern lijkt prettig op het Nederlands: cu autobuzul komt vaak overeen met ‘met de bus’. Toch zit er een belangrijk verschil in de vorm van het Roemeense zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, ding of begrip). Het bepaalde lidwoord staat meestal niet vóór het woord, zoals de in ‘de bus’, maar wordt achteraan vastgemaakt: autobuz wordt autobuzul.

Daarnaast moet je onderscheid maken tussen het vervoermiddel, de plaats waar je je bevindt en je bestemming. Cu trenul zegt waarmee je reist, în tren zegt dat je in de trein bent en la gară noemt het station als bestemming. In het Nederlands gebruiken we eveneens ‘met’, ‘in’ en ‘naar’, maar de grenzen lopen niet altijd precies gelijk.

Voor een bruikbare basis hoef je maar een paar patronen te beheersen: merg/vin/plec + cu + vervoermiddel, la + bestemming of tijdstip, en din + vertrekpunt. Later kun je daar woorden als spre (richting), până la (tot) en werkwoorden voor instappen, uitstappen en overstappen aan toevoegen.

Hoe het werkt

Vervoermiddelen met cu

Het voorzetsel cu betekent meestal ‘met’. Bij vervoer geeft het aan welk middel je gebruikt. Leer de hele combinatie als één brok: niet alleen tren, maar cu trenul.

Basisvorm	Bepaalde vorm	Als vervoermiddel	Nederlands
autobuz	autobuzul	cu autobuzul	met de bus
tren	trenul	cu trenul	met de trein
avion	avionul	cu avionul	met het vliegtuig
metrou	metroul	cu metroul	met de metro
tramvai	tramvaiul	cu tramvaiul	met de tram
taxi	taxiul	cu taxiul	met de taxi
mașină	mașina	cu mașina	met de auto
bicicletă	bicicleta	cu bicicleta	met de fiets

De vormen op -ul zijn meestal mannelijk of onzijdig; bij de vrouwelijke woorden mașină en bicicletă verandert de uitgang -ă in -a. Voor dit onderwerp is het handiger de vaste vormen te onthouden dan meteen alle lidwoordregels uit het hoofd te leren.

Als het vervoermiddel niet specifiek is of nader wordt beschreven, kan ook een onbepaald lidwoord voorkomen: cu un tren de noapte (met een nachttrein), cu o mașină închiriată (met een huurauto). De gewone neutrale manier om ‘met de trein’ te zeggen blijft echter cu trenul.

De uitzondering: te voet

‘Te voet’ is pe jos:

• Merg pe jos. — Ik ga te voet.
• Merg la gară pe jos. — Ik ga te voet naar het station.

Vertaal ‘te voet’ dus niet woord voor woord als cu piciorul. Picior betekent ‘voet’ of ‘been’, maar die combinatie is niet de normale aanduiding van een vervoerswijze.

Drie basiswerkwoorden voor beweging

De infinitief (de woordenboekvorm van een werkwoord) wordt in het Roemeens vaak met a gegeven: a merge, a veni, a pleca. In een gewone zin gebruik je een vervoegde vorm. Het onderwerp (wie de handeling uitvoert) mag vaak weg, omdat de werkwoordsvorm al laat zien om welke persoon het gaat.

Persoon	a merge — gaan	a veni — komen	a pleca — vertrekken
ik	merg	vin	plec
jij	mergi	vii	pleci
hij/zij	merge	vine	pleacă
wij	mergem	venim	plecăm
jullie/u	mergeți	veniți	plecați
zij	merg	vin	pleacă

Zo ontstaan de basispatronen:

• Merg cu + vervoermiddel: Merg cu autobuzul. — Ik ga met de bus.
• Vin cu + vervoermiddel: Vin cu mașina. — Ik kom met de auto.
• Plec cu + vervoermiddel: Plec cu trenul. — Ik vertrek met de trein.

Het Roemeense merg kan afhankelijk van de context ‘ik ga’, ‘ik reis’ of ‘ik loop’ betekenen. Het vervoersdeel maakt de betekenis duidelijk: merg cu metroul is met de metro gaan, terwijl merg pe jos lopen betekent.

Een vervoermiddel nemen

Met a lua (nemen) kun je zeggen dat je een bus, trein of taxi neemt. Dan staat er geen cu:

• Iau autobuzul. — Ik neem de bus.
• Luăm trenul de dimineață. — We nemen de ochtendtrein.
• Ea ia un taxi. — Zij neemt een taxi.

Er is dus een helder verschil tussen merg cu autobuzul (ik ga met de bus) en iau autobuzul (ik neem de bus). Het Nederlandse ‘de bus pakken’ sluit goed aan bij a lua, maar het werkwoord verandert van vorm: iau is ‘ik neem’, iei is ‘jij neemt’ en ia is ‘hij/zij neemt’.

Bestemming, vertrekpunt en tijd

Voor steden en concrete bestemmingen is la vaak de eenvoudigste keuze wanneer er beweging naartoe is:

• Merg la București. — Ik ga naar Boekarest.
• Mergem la gară. — We gaan naar het station.
• Autobuzul ajunge la aeroport. — De bus komt aan op de luchthaven.

Bij landen en veel grotere gebieden gebruik je gewoonlijk în: Merg în România (ik ga naar Roemenië). În betekent ook ‘in’ wanneer je je binnen een plaats of voertuig bevindt: Sunt în tren (ik ben in de trein). Voor het vertrekpunt gebruik je vaak din: Trenul pleacă din București (de trein vertrekt uit Boekarest).

Een tijdstip krijgt la. Bij een heel uur is la ora + getal een veilig patroon:

• la ora trei — om drie uur
• la ora șapte — om zeven uur
• Trenul pleacă la ora trei. — De trein vertrekt om drie uur.

In dienstregelingen en alledaagse gesprekken kan ora soms worden weggelaten als de context duidelijk is: Plecăm la șapte (we vertrekken om zeven uur).

Het voertuig als onderwerp

Niet alleen mensen bewegen. Ook het vervoermiddel kan het onderwerp van de zin zijn. Gebruik dan meestal de derde persoon enkelvoud:

• Trenul pleacă. — De trein vertrekt.
• Autobuzul ajunge. — De bus komt aan.
• Avionul decolează. — Het vliegtuig stijgt op.
• Avionul aterizează. — Het vliegtuig landt.

Let opnieuw op het achteraan geplaatste lidwoord: trenul, autobuzul, avionul. Zonder lidwoord klinkt een losse zin over ‘de trein’ doorgaans onvolledig.

Voorbeelden in context

Roemeens	Nederlands	Toelichting
Merg cu autobuzul în fiecare zi.	Ik ga elke dag met de bus.	Gewoonte met merg cu
Trenul pleacă la ora trei.	De trein vertrekt om drie uur.	Tijdstip met la ora
Vin cu mașina.	Ik kom met de auto.	Het onderwerp ‘ik’ blijft onuitgesproken
Avionul aterizează la București.	Het vliegtuig landt in Boekarest.	Stad als aankomstplaats
Luăm metroul până în centru.	We nemen de metro tot in het centrum.	a lua zonder cu
Ea merge la serviciu cu bicicleta.	Zij gaat met de fiets naar haar werk.	Het vervoersdeel staat achteraan
Mergem pe jos până la hotel.	We lopen tot aan het hotel.	pe jos betekent ‘te voet’
Autobuzul vine din centru.	De bus komt uit het centrum.	Herkomst met din
Eu iau trenul de dimineață.	Ik neem de ochtendtrein.	eu legt nadruk op ‘ik’
La ce oră pleacă tramvaiul?	Hoe laat vertrekt de tram?	Letterlijk: ‘op welk uur?’
Sunt în taxi.	Ik zit in de taxi.	Plaats in het voertuig, niet vervoerswijze
Cât costă un bilet de tren?	Hoeveel kost een treinkaartje?	de tren benoemt het soort kaartje
Un bilet până la Brașov, vă rog.	Een kaartje naar Brașov, alstublieft.	Bruikbare zin aan het loket
Plecăm spre aeroport la șase.	We vertrekken om zes uur richting de luchthaven.	spre legt nadruk op de richting

Veelgemaakte fouten

Het bepaalde lidwoord vergeten

• Niet: Merg cu autobuz.
• Wel: Merg cu autobuzul.
• Waarom: bij een vervoerswijze gebruikt het Roemeens normaal de bepaalde vorm. Waar het Nederlands ‘met de bus’ zegt, zit ‘de’ in het Roemeens als uitgang in autobuzul.

Cu ook na a lua zetten

• Niet: Iau cu autobuzul.
• Wel: Iau autobuzul. of Merg cu autobuzul.
• Waarom: a lua heeft het voertuig rechtstreeks als aanvulling: je neemt de bus. Kies merg cu als je ‘gaan met’ bedoelt.

‘Te voet’ letterlijk vertalen

• Niet: Merg cu piciorul.
• Wel: Merg pe jos.
• Waarom: pe jos is de vaste Roemeense uitdrukking voor lopen of te voet gaan.

Plaats en vervoerswijze verwarren

• Niet voor ‘ik ga met de trein’: Merg în tren.
• Wel: Merg cu trenul.
• Waarom: în tren vertelt waar iemand zich bevindt: in de trein. Cu trenul benoemt hoe iemand reist. Vergelijk ook in het Nederlands ‘in de trein zitten’ met ‘met de trein gaan’.

De Nederlandse woordvolgorde voor de tijd kopiëren

• Niet: la trei ora
• Wel: la ora trei
• Waarom: in het vaste patroon komt ora vóór het getal. In een duidelijke context kan het korter: la trei.

Conduc en merg cu mașina mengen

• Niet: Conduc cu mașina als je eenvoudig ‘ik bestuur de auto’ bedoelt.
• Wel: Conduc mașina. — Ik bestuur de auto. / Merg cu mașina. — Ik ga met de auto.
• Waarom: a conduce neemt het bestuurde voertuig rechtstreeks. Merg cu mașina zegt alleen hoe je reist en niet noodzakelijk dat je zelf achter het stuur zit.

Gebruiksnotities

Woordvolgorde en nadruk

De neutrale volgorde is vaak Merg la serviciu cu autobuzul (ik ga met de bus naar mijn werk), maar het vervoersdeel kan ook eerder staan: Cu autobuzul merg la serviciu. Die tweede volgorde legt meer nadruk op de bus, bijvoorbeeld in een tegenstelling: met de bus ga ik naar mijn werk, maar met de trein ga ik naar een andere stad. Het Roemeens laat hier meer verschuiving toe dan een beginner hoeft te gebruiken; begin met een eenvoudige volgorde en leer andere volgordes herkennen.

Merg zonder persoonlijk voornaamwoord

In het Nederlands moet ‘ik’ in ‘ik ga’ bijna altijd worden uitgesproken. In het Roemeens is Merg cu trenul volledig. Eu merg cu trenul is ook correct, maar eu klinkt nadrukkelijker: ik ga met de trein, misschien in tegenstelling tot iemand anders. Laat het voornaamwoord daarom meestal weg als er geen contrast is.

Station, halte en luchthaven

Gară is een treinstation, stație een halte of station in bredere zin en aeroport een luchthaven. Daardoor zijn la gară, la stația de autobuz en la aeroport nuttige combinaties. Voor ‘treinkaartje’ zeg je bilet de tren; voor een bestemming kun je un bilet până la Brașov vragen. Het beleefde vă rog aan het einde werkt zoals ‘alstublieft’.

Tegenwoordige tijd met meer dan één Nederlandse vertaling

Vin cu autobuzul kan naar gelang de situatie ‘ik kom met de bus’ of ‘ik ben met de bus onderweg hierheen’ betekenen. Het Roemeens gebruikt de tegenwoordige tijd vaak waar het Nederlands uit de context een gewone handeling of een handeling van dit moment afleidt. Voeg niet automatisch een extra werkwoord toe.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende details hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je komt ze al snel tegen tijdens echte reizen.

Instappen en uitstappen

Voor instappen hoor je a urca of de wederkerende vorm a se urca (letterlijk ongeveer ‘zich naar boven begeven’). Het voertuig volgt vaak op în:

• Mă urc în autobuz. — Ik stap in de bus.
• Urcăm în tren. — We stappen in de trein.

Voor uitstappen gebruik je a coborî, vaak met din:

• Cobor din tramvai la următoarea stație. — Ik stap bij de volgende halte uit de tram.
• Unde coborâm? — Waar stappen we uit?

Hier zie je opnieuw het verschil tussen cu voor de vervoerswijze en în/din voor beweging het voertuig in of uit.

Richting, eindpunt en route

Een bestemming kan op verschillende manieren worden bekeken:

Vorm	Kernbetekenis	Voorbeeld	Nederlands
la	naar/bij een punt	Ajung la gară.	Ik kom bij het station aan.
în	naar/in een land of binnenruimte	Merg în România.	Ik ga naar Roemenië.
spre	in de richting van	Plecăm spre centru.	We vertrekken richting centrum.
până la	tot aan een eindpunt	Merg până la aeroport.	Ik ga tot aan de luchthaven.
din	uit, vanuit	Trenul vine din Cluj.	De trein komt uit Cluj.
prin	door, via	Trecem prin Brașov.	We reizen door/via Brașov.

Deze voorzetsels zijn niet zomaar onderling uitwisselbaar. Spre geeft vooral de richting en garandeert niet dat het eindpunt wordt bereikt; până la maakt juist de grens of het eindpunt belangrijk.

Bepaald en onbepaald vervoer

De standaardvorm cu trenul beschrijft de manier van reizen in het algemeen. Een onbepaalde vorm voegt vaak nieuwe informatie toe: cu un tren rapid (met een sneltrein) of cu un autobuz foarte vechi (met een heel oude bus). Dit is geen tegenstelling tussen één specifieke trein en alle treinen die precies gelijk werkt als Nederlands ‘de’ tegenover ‘een’. In vaste vervoersuitdrukkingen kiest het Roemeens nu eenmaal vaak de bepaalde vorm.

Reizen of zelf rijden

Am venit cu mașina betekent ‘ik ben met de auto gekomen’, maar zegt niet wie reed. Als dat belangrijk is, gebruik je a conduce: Eu am condus (ik heb gereden) of Maria conduce mașina (Maria bestuurt de auto). Dit onderscheid voorkomt dat je uit cu mașina te veel informatie afleidt.

Oefentips

1. Leer combinaties, geen losse woorden. Maak kaartjes met cu trenul, cu mașina, cu avionul en pe jos. Zo onthoud je tegelijk het juiste voorzetsel en de bepaalde vorm.
2. Bouw elke dag drie reiszinnen. Vul in: Merg la … cu …, Trenul pleacă la … en Vin din …. Wissel persoon, bestemming, tijd en vervoermiddel af.
3. Beschrijf een echte route. Vertel hardop hoe je van huis naar je werk, een station of een luchthaven gaat. Voeg daarna iau voor ‘nemen’, în voor je plaats in het voertuig en din voor je vertrekpunt toe.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Basisvoorzetsels — oefen în, la, cu, din en spre voordat je langere reiszinnen maakt.