Basisvoorzetsels in het Roemeens

In het kort

Met în, la en pe geef je meestal plaats of richting aan; cu, pentru, de, din en spre drukken onder meer gezelschap, doel, verband, herkomst en richting uit. Een Nederlands voorzetsel heeft niet altijd één vaste Roemeense tegenhanger: naar school is bijvoorbeeld la școală, maar naar Roemenië is în România. Leer daarom niet alleen losse voorzetsels, maar vooral korte combinaties.

Overzicht

Een voorzetsel is een kort woord dat het verband tussen andere woorden aangeeft: waar iets is, waar iemand heen gaat, waar iets vandaan komt of met wie iets gebeurt. In Cartea este pe masă staat het boek bijvoorbeeld op de tafel; in Merg la școală gaat iemand naar school. De basisvoorzetsels behoren tot de eerste grammatica die je op A1-niveau nodig hebt, omdat bijna ieder alledaags gesprek plaats, tijd, gezelschap of richting bevat.

De belangrijkste vormen in dit artikel zijn în (in, naar binnen), la (bij, op, naar), pe (op), cu (met), de (van, over, als verbindingswoord), pentru (voor), din (uit, vanuit het binnenste van) en spre (in de richting van). De Nederlandse vertaling helpt als eerste aanwijzing, maar beslist niet automatisch welk Roemeens voorzetsel juist is. Het Nederlands gebruikt bijvoorbeeld naar voor zowel een bestemming als een richting; het Roemeens onderscheidt vaak la, în en spre.

Na deze voorzetsels staat doorgaans een naamwoordgroep: een zelfstandig naamwoord met eventuele bepalingen, zoals masă in pe masă of prietenii mei in cu prietenii mei. Bij persoonlijke voornaamwoorden veranderen sommige vormen: met mij is niet cu eu, maar cu mine. Verderop staan de belangrijkste patronen overzichtelijk bij elkaar.

Hoe het werkt

De acht kernvoorzetsels

Roemeens	Gebruik	Voorbeeld	Betekenis
în	binnen een ruimte of gebied; naar binnen of naar een land	în casă	in huis
la	bij een plaats of persoon; naar een bestemming of activiteit	la școală	op/naar school
pe	op een oppervlak	pe masă	op tafel
cu	gezelschap, middel of kenmerk	cu prietenii	met vrienden
de	verband, onderwerp, materiaal, soort of vertrekpunt in de la	o carte de istorie	een geschiedenisboek
pentru	begunstigde, doel of bestemd gebruik	pentru tine	voor jou
din	uit het binnenste, uit een gebied of afkomstig uit	din România	uit Roemenië
spre	in de richting van, zonder nadruk op aankomst	spre centru	richting het centrum

în, la en pe: waar en waarheen

Gebruik în wanneer iets zich letterlijk binnen een ruimte, gebied of begrensde omgeving bevindt: în cameră (in de kamer), în oraș (in de stad), în România (in Roemenië). Hetzelfde voorzetsel kan een beweging naar binnen of naar een land aangeven: Intră în casă (Hij/Zij gaat het huis binnen) en Merg în România (Ik ga naar Roemenië). De vorm van het werkwoord maakt duidelijk of het om een plaats of een beweging gaat.

Gebruik la vaak bij een bestemming, instelling, activiteit of persoon: la școală, la serviciu, la medic, la Maria. Het verschil tussen la școală en în școală is leerzaam. De eerste combinatie betekent gewoonlijk dat iemand op school is of naar school gaat als instelling of activiteit. În școală legt de nadruk op de binnenkant van het schoolgebouw. Vergelijk in het Nederlands op school met in het schoolgebouw.

Bij steden komt vaak în voor als je de locatie binnen de stad bedoelt: Locuiesc în București (Ik woon in Boekarest). Voor een bestemming hoor je ook la: Merg la București (Ik ga naar Boekarest). Bij landen is în de veilige basiskeuze voor zowel verblijf als bestemming: în România, în Olanda.

Gebruik pe bij een oppervlak: pe masă, pe perete, pe podea. Nederlands aan de muur wordt dus vaak pe perete, letterlijk opgevat als iets dat zich op het muuroppervlak bevindt. Niet elk Nederlands op wordt echter pe: op school is la școală en op kantoor is meestal la birou.

cu en pentru: met wie, waarmee en voor wie

Cu duidt gezelschap of een middel aan: cu prietenii (met vrienden), cu autobuzul (met de bus), cu un cuțit (met een mes). Het kan ook een kenmerk toevoegen: cafea cu lapte is koffie met melk. Bij persoonlijke voornaamwoorden gebruik je speciale vormen.

Roemeens	Nederlands
cu mine	met mij
cu tine	met jou
cu el / cu ea	met hem / met haar
cu noi / cu voi	met ons / met jullie
cu ei / cu ele	met hen

Pentru geeft aan voor wie iets bedoeld is of met welk doel iets gebeurt: un cadou pentru Ana (een cadeau voor Ana), o cameră pentru două persoane (een kamer voor twee personen), Învăț pentru examen (Ik leer voor het examen). Nederlands voor kan ook tijd betekenen, zoals in voor acht uur; daarbij heb je in het Roemeens vaak een andere combinatie nodig, bijvoorbeeld înainte de ora opt. Vertaal voor dus niet altijd automatisch met pentru.

de en din: verband en herkomst

De is bijzonder veelzijdig. Het verbindt twee naamwoorden en kan een soort, onderwerp, maat of materiaal aangeven: carte de istorie (geschiedenisboek), ceașcă de cafea (kop koffie), masă de lemn (houten tafel). Het komt ook voor na woorden die een onderwerp uitdrukken: Vorbim de vacanță betekent dat we over de vakantie praten. In verzorgd taalgebruik is despre vacanță eveneens een duidelijke manier om over de vakantie te zeggen.

Din betekent meestal uit of vanuit: iets komt van binnen een plaats, uit een land of uit een groep. Zeg Ies din casă (Ik ga het huis uit), Sunt din România (Ik kom uit Roemenië) en unul din prieteni (een van de vrienden). Voor herkomst vanaf een punt, persoon of instelling gebruik je vaak de la: Vin de la școală (Ik kom van school), un mesaj de la Ana (een bericht van Ana). Een praktisch onderscheid is:

• din casă — uit het huis, dus vanuit de binnenruimte;
• de la școală — van school, opgevat als plaats of instelling;
• de la Maria — bij Maria vandaan of van Maria afkomstig.

Voor materiaal kunnen zowel de als din voorkomen. O masă de lemn benoemt het soort materiaal op een gewone, compacte manier; o masă făcută din lemn benadrukt waarvan de tafel gemaakt is. Voor een beginner is de lemn in vaste materiaalomschrijvingen de eenvoudigste vorm.

spre: richting zonder gegarandeerde aankomst

Spre betekent richting of in de richting van. Merg spre centru beschrijft de koers naar het centrum, maar zegt niet nadrukkelijk dat de spreker daar aankomt. Merg la centru presenteert het centrum juist als bestemming. Het onderscheid lijkt op Nederlands richting het centrum tegenover naar het centrum.

Voorzetsel en lidwoord

Het Roemeense bepaalde lidwoord zit meestal achter aan het zelfstandig naamwoord: masă (tafel), masa (de tafel). Na korte plaatsvoorzetsels als în, la en pe staat een eenvoudig, onbepaald gebruikt naamwoord vaak zonder dat achtervoegsel: în casă, la școală, pe masă. Hoewel de Nederlandse vertaling vaak het huis, de school of de tafel bevat, mag je het Nederlandse lidwoord niet woord voor woord toevoegen.

Wordt het naamwoord nader bepaald, dan verschijnt het bepaalde lidwoord wel: în casa mea (in mijn huis), pe masa din bucătărie (op de tafel in de keuken). Bij cu staat een bekende, specifieke persoon of zaak eveneens vaak bepaald: cu prietenii mei (met mijn vrienden), cu autobuzul (met de bus). Leer deze patronen als woordgroepen; de volledige regels rond Roemeense lidwoorden zijn uitgebreider dan dit A1-onderwerp.

Voorbeelden in context

Roemeens	Nederlands	Toelichting
Cheile sunt în geantă.	De sleutels zitten in de tas.	Binnen een ruimte: în.
Mergem la școală la opt.	We gaan om acht uur naar school.	Instelling en bestemming: la.
Cartea este pe masă.	Het boek ligt op tafel.	Contact met een oppervlak: pe.
Locuiesc în București.	Ik woon in Boekarest.	Locatie binnen een stad.
Mâine mergem în România.	Morgen gaan we naar Roemenië.	Bestemming is een land.
Ana este la medic.	Ana is bij de dokter.	Persoon of professionele bestemming.
Bem cafea cu lapte.	We drinken koffie met melk.	Cu voegt een bestanddeel toe.
Vin cu prietenii mei.	Ik kom met mijn vrienden.	Gezelschap; bepaald meervoud.
Acest cadou este pentru tine.	Dit cadeau is voor jou.	Degene voor wie iets bestemd is.
Este o carte de istorie.	Het is een geschiedenisboek.	De benoemt het onderwerp of type.
Ei ies din casă.	Zij gaan het huis uit.	Beweging vanuit een binnenruimte.
Am un mesaj de la Andrei.	Ik heb een bericht van Andrei.	Herkomst bij een persoon.
Autobuzul merge spre centru.	De bus rijdt richting het centrum.	Richting staat centraal.
Tabloul este pe perete.	Het schilderij hangt aan de muur.	Waar het Nederlands aan zegt, gebruikt het Roemeens hier pe.

Veelgemaakte fouten

Nederlandse naar altijd met één woord vertalen

• Onjuist: Merg spre școală wanneer je alleen bedoelt dat school je bestemming is.
• Juist: Merg la școală.
• Waarom: La presenteert school als bestemming. Spre școală betekent specifieker in de richting van school en laat de aankomst open.

la gebruiken voor ieder land

• Onjuist: Locuiesc la România.
• Juist: Locuiesc în România.
• Waarom: Bij een locatie in een land gebruik je în. De Nederlandse keuze tussen in en naar voorspelt niet altijd de Roemeense keuze, want ook Merg în România is normaal.

de en din verwisselen bij een beweging naar buiten

• Onjuist: Ies de casă.
• Juist: Ies din casă.
• Waarom: De beweging begint binnen in het huis; din betekent hier uit. De la past eerder bij een vertrekpunt als instelling of persoon: Vin de la școală.

Een Nederlands bepaald lidwoord letterlijk nabouwen

• Onjuist: Cartea este pe masa zonder verdere bepaling.
• Juist: Cartea este pe masă.
• Waarom: Na pe blijft een eenvoudig plaatswoord vaak zonder bepaald lidwoord. Met een bepaling is pe masa din bucătărie wel juist.

De gewone onderwerpsvorm na cu zetten

• Onjuist: Vin cu eu.
• Juist: Vin cu mine.
• Waarom: Na een voorzetsel gebruik je bij ik en jij de vormen mine en tine, niet eu en tu.

Nederlands op automatisch met pe vertalen

• Onjuist: Sunt pe școală.
• Juist: Sunt la școală.
• Waarom: Pe hoort bij een oppervlak. School wordt hier als instelling of activiteit opgevat, dus gebruik je la.

Gebruiksnotities

Roemeense voorzetselkeuze hangt sterk samen met de manier waarop een plaats wordt voorgesteld. La birou kan op kantoor betekenen, terwijl în birou nadrukkelijk in de kantoorruimte betekent. Zo'n verschil is niet altijd een verschil in de werkelijke locatie; het kan vooral aangeven of de spreker denkt aan de functie van de plek of aan de fysieke binnenruimte.

Vervoer levert een nuttig vast patroon op. Voor het vervoermiddel gebruik je doorgaans cu plus een bepaalde vorm: cu autobuzul, cu trenul, cu mașina (met de bus, trein, auto). Te voet is echter de vaste uitdrukking pe jos. Dat is een goed voorbeeld van een combinatie die je beter als geheel onthoudt dan vanuit een Nederlandse vertaling probeert af te leiden.

Let ook op acasă (thuis/naar huis), dat meestal zonder voorzetsel staat: Sunt acasă (Ik ben thuis) en Merg acasă (Ik ga naar huis). La acasă is in deze gewone betekenissen niet de standaardvorm.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze al vroeg tegenkomen.

pe als markeerder van een persoon

Pe staat niet alleen voor op. Het markeert ook vaak het lijdend voorwerp (de persoon of zaak die de handeling rechtstreeks ondergaat) wanneer dat een specifieke persoon is: O văd pe Maria (Ik zie Maria) en Îl cunosc pe profesor (Ik ken de leraar). In zulke zinnen heeft pe geen ruimtelijke betekenis. Dit gebruik hangt samen met de Roemeense voornaamwoorden voor het lijdend voorwerp en verdient later een eigen behandeling.

Samengestelde vormen met een onbepaald lidwoord

Voor in een gebruikt het Roemeens într-un bij mannelijke en onzijdige woorden en într-o bij vrouwelijke woorden: într-un oraș (in een stad), într-o casă (in een huis). Vergelijkbare vormen zijn dintr-un/dintr-o (uit een) en printr-un/printr-o (door een). Schrijf dus niet în un of în o in deze gewone combinaties.

Voorzetsels met andere naamvalsvormen

Een naamval is een vorm die de grammaticale functie van een woord laat zien. De acht basisvoorzetsels worden in de traditionele grammatica meestal verbonden met de accusatief; bij veel zelfstandige naamwoorden ziet die vorm er hetzelfde uit als de gewone basisvorm. Later leer je voorzetsels en voorzetselachtige woorden die een genitief- of datiefvorm vragen, zoals împotriva (tegen) en datorită (dankzij). Dat verschil wordt vooral zichtbaar bij lidwoorden en voornaamwoorden.

Tijd en figuurlijk gebruik

Bekende plaatsvoorzetsels krijgen ook tijds- en figuurlijke betekenissen. Spre seară betekent tegen de avond, de dimineață kan 's ochtends betekenen en în două zile betekent afhankelijk van de context over twee dagen of binnen twee dagen. Zulke combinaties kun je het best in een volledige zin leren, omdat een losse Nederlandse vertaling meerdere interpretaties kan hebben.

Oefentips

1. Maak plaatsparen. Kies vijf plekken en schrijf telkens twee zinnen: één met de functie en één met de fysieke ruimte, bijvoorbeeld Sunt la școală tegenover Sunt în școală. Zo wordt het verschil tussen la en în concreet.
2. Leer combinaties, geen losse woorden. Zet op je kaartjes niet alleen cu = met, maar cu trenul, cu mine, cafea cu lapte. Doe hetzelfde met de la școală, din casă en spre centru.
3. Beschrijf een dagelijkse route. Vertel hardop waar je bent, waar je heen gaat en waar je vandaan komt: Sunt acasă. Merg la serviciu cu autobuzul. Vin de la serviciu. Controleer vooral of je Nederlandse in, op, aan en naar niet automatisch hebt overgenomen.

Verwante onderwerpen

• Plaatsen in de stad — oefen la, în, pe en spre met alledaagse bestemmingen.
• Thuis — gebruik plaatsvoorzetsels met kamers, meubels en de vaste vorm acasă.
• Vervoer — verdiep combinaties als cu autobuzul, cu trenul en pe jos.