Vraagwoorden in het Japans

In het kort

Een Japans vraagwoord blijft meestal staan op de plek waar in het antwoord de ontbrekende informatie komt: 駅はどこですか。 betekent ‘Waar is het station?’, maar heeft letterlijk ongeveer de volgorde ‘Het station is waar?’. Kies vervolgens het deeltje dat bij de functie hoort, bijvoorbeeld 誰が voor ‘wie’ als onderwerp, 何を voor ‘wat’ als lijdend voorwerp en どこで voor de plaats waar een handeling gebeurt. Een beleefde vraag eindigt gewoonlijk op か.

Overzicht

Met vraagwoorden vraag je naar informatie die je nog niet kent. De belangrijkste Japanse vormen op A1-niveau zijn 何 (なに／なん, ‘wat’), 誰 (だれ, ‘wie’), どこ (‘waar’), いつ (‘wanneer’), なぜ en どうして (‘waarom’), どう (‘hoe’) en いくら (‘hoeveel geld’). Daarmee kun je al veel alledaagse vragen stellen: wat iets is, wie er kwam, waar een winkel is, wanneer een afspraak begint of hoeveel iets kost.

Voor een Nederlandstalige leerder voelt vooral de woordvolgorde anders. In het Nederlands zetten we het vraagwoord vaak vooraan en wisselen onderwerp en werkwoord van plaats: ‘Je gaat morgen’ wordt ‘Wanneer ga je?’ In het Japans vindt zo’n omkering niet plaats. Je vervangt alleen de onbekende informatie door het passende vraagwoord. Vergelijk 田中さんが来ました。 (‘Tanaka is gekomen’) met 誰が来ましたか。 (‘Wie is er gekomen?’).

Daarnaast geven kleine woorden als が, を, に en で aan welke rol een zinsdeel heeft. Zulke woorden heten deeltjes. Het onderwerp (wie of wat iets doet of in een toestand verkeert) krijgt vaak が; het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat) krijgt を. Kennis van die deeltjes is daarom onmisbaar bij het maken van Japanse vragen.

Zo werkt het

Het antwoord bepaalt de plaats van het vraagwoord

Begin met een mogelijke mededelende zin en vervang het onbekende deel. De rest van de Japanse zin kan meestal blijven staan.

Japans	Nederlands	Wat verandert?
これは本です。→ これは何ですか。	Dit is een boek. → Wat is dit?	本 wordt vervangen door 何.
田中さんが来ました。→ 誰が来ましたか。	Tanaka is gekomen. → Wie is er gekomen?	De persoon vóór が is onbekend.
駅はあそこです。→ 駅はどこですか。	Het station is daar. → Waar is het station?	あそこ wordt vervangen door どこ.
月曜日に行きます。→ いつ行きますか。	Ik ga maandag. → Wanneer ga je?	De tijdsbepaling wordt vervangen door いつ.

Het Nederlandse vraagwoord staat in al deze vertalingen vooraan. Dat is geen aanwijzing voor de Japanse volgorde. Bouw de Japanse zin vanuit de plaats van het antwoord, niet vanuit een woord-voor-woordvertaling van de Nederlandse vraag.

De kernvoorraad

Vraagwoord	Lezing	Betekenis en gebruik	Kort voorbeeld
何	なに／なん	wat	何ですか。 — Wat is het?
誰	だれ	wie	誰が来ますか。 — Wie komt er?
どこ	どこ	waar, waarheen	どこに行きますか。 — Waar ga je heen?
いつ	いつ	wanneer	いつ帰りますか。 — Wanneer ga je terug?
なぜ	なぜ	waarom; neutraal tot zakelijk	なぜ必要ですか。 — Waarom is het nodig?
どうして	どうして	waarom; heel gebruikelijk in gesprekken	どうして休みましたか。 — Waarom was je afwezig?
どう	どう	hoe; hoe is; wat vind je van	旅行はどうでしたか。 — Hoe was de reis?
いくら	いくら	hoeveel, vooral een prijs of geldbedrag	これはいくらですか。 — Hoeveel kost dit?

何 heeft twee veelvoorkomende lezingen. Leer de meest voorkomende combinaties als geheel: 何ですか lees je als なんですか, maar 何を als なにを. Ook in vormen als 何時 (なんじ, ‘hoe laat’), 何人 (なんにん, ‘hoeveel personen’) en 何曜日 (なんようび, ‘welke dag van de week’) hoor je なん. De keuze is dus niet vrij.

Vraagwoord plus deeltje

Het vraagwoord vertelt welke informatie ontbreekt; het deeltje vertelt welke functie die informatie in de zin heeft.

Patroon	Functie	Voorbeeld	Betekenis
誰が	onbekend onderwerp	誰が来ましたか。	Wie is er gekomen?
何を	onbekend lijdend voorwerp	何を食べますか。	Wat ga je eten?
どこに	bestemming of plaats van bestaan	どこに行きますか。	Waar ga je heen?
どこで	plaats waar een handeling gebeurt	どこで勉強しますか。	Waar studeer je?
どこから	vertrekpunt of herkomst	どこから来ましたか。	Waar kom je vandaan?
誰と	persoon met wie iets gebeurt	誰と行きますか。	Met wie ga je?
誰の	bezitter	これは誰の傘ですか。	Van wie is deze paraplu?

Vooral に en で worden door Nederlandstaligen vaak door elkaar gehaald, omdat beide soms met ‘in’, ‘op’ of ‘bij’ worden vertaald. Gebruik で voor de plaats van een activiteit: 図書館で勉強します (‘in de bibliotheek studeren’). Gebruik に onder meer voor een bestemming of de plaats waar iemand of iets zich bevindt: 図書館に行きます (‘naar de bibliotheek gaan’) en 図書館にいます (‘in de bibliotheek zijn’).

いつ staat meestal zonder に

Een concrete tijd zoals 七時に (‘om zeven uur’) krijgt vaak に. Het vraagwoord いつ staat in een gewone vraag daarentegen meestal zonder dat deeltje:

• いつ日本に来ましたか。 — Wanneer ben je naar Japan gekomen?
• いつ会いますか。 — Wanneer spreken we af?

Dat verschil moet je als vaste gewoonte leren. De Nederlandse vertaling ‘wanneer’ laat immers niet zien of er in het Japans een deeltje nodig is.

Vragen afsluiten met か

In beleefd Japans zet je か achter de beleefde vorm op です of ます:

• これは何ですか。 — Wat is dit?
• いつ出発しますか。 — Wanneer vertrek je?
• 駅はどこですか。 — Waar is het station?

In verzorgd Japans kan zo’n vraag gewoon met 。 worden geschreven; het vraagkarakter is al duidelijk door か. Het vraagteken ？ komt in moderne, informele teksten ook veel voor. Schrijf niet automatisch zowel een Nederlandse woordvolgorde als een extra Japanse vraagconstructie: de gewone Japanse zinsbouw plus か is voldoende.

‘Hoe’ is niet altijd どう

Het Nederlandse ‘hoe’ heeft meerdere functies. どう vraagt vaak naar een toestand, indruk of algemene aanpak:

• 日本語の勉強はどうですか。 — Hoe gaat de studie van het Japans?
• この料理はどうですか。 — Wat vind je van dit gerecht?

Vraag je concreet ‘op welke manier?’, dan is どうやって vaak duidelijker:

• どうやって駅に行きますか。 — Hoe kom ik bij het station?

En ‘hoeveel?’ is niet altijd いくら. Gebruik いくら vooral bij prijzen en bedragen. Voor een algemeen aantal bestaat いくつ, terwijl het Japans bij personen, tijdstippen en veel voorwerpen vaak een specifiek telwoord gebruikt, zoals 何人 (‘hoeveel personen’) of 何時 (‘hoe laat’).

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Opmerking
これは何ですか？	Wat is dit?	何 wordt hier gelezen als なん.
誰が来ましたか？	Wie is er gekomen?	De onbekende persoon is het onderwerp.
駅はどこですか？	Waar is het station?	Vraagt naar een plaats met です.
いつ日本に来ましたか？	Wanneer ben je naar Japan gekomen?	いつ staat zonder に.
朝ご飯に何を食べますか。	Wat eet je bij het ontbijt?	何を is het lijdend voorwerp.
明日、誰と会いますか。	Met wie spreek je morgen af?	と betekent hier ‘met’.
どこで切符を買いますか。	Waar koop ik een kaartje?	で markeert de plaats van de handeling.
どこに住んでいますか。	Waar woon je?	住む wordt met に gebruikt.
会議はいつ始まりますか。	Wanneer begint de vergadering?	Het onderwerp van gesprek is 会議.
どうして日本語を勉強していますか。	Waarom leer je Japans?	Natuurlijk in een gesprek.
なぜこの電車は遅れていますか。	Waarom heeft deze trein vertraging?	なぜ klinkt hier neutraal en zakelijk.
新しい仕事はどうですか。	Hoe bevalt je nieuwe baan?	どう vraagt om een indruk.
このシャツはいくらですか。	Hoeveel kost dit overhemd?	いくら vraagt naar de prijs.
ここから空港までどうやって行きますか。	Hoe kom ik van hier naar de luchthaven?	どうやって vraagt naar de manier of route.
これは誰のかばんですか。	Van wie is deze tas?	誰の vraagt naar de eigenaar.

In de Nederlandse vertalingen moet soms een onderwerp als ‘je’ of ‘ik’ worden toegevoegd. In het Japans wordt informatie die uit de situatie duidelijk is vaak weggelaten. どこで切符を買いますか。 kan daardoor, afhankelijk van de situatie, ‘Waar koop ik een kaartje?’ of ‘Waar koop je een kaartje?’ betekenen.

Veelgemaakte fouten

Het vraagwoord volgens de Nederlandse volgorde vooraan zetten

• Onnatuurlijk: どこあなたは行きますか。
• Natuurlijk: どこに行きますか。
• Waarom: どこ hoort op de plaats van de bestemming en krijgt daarom に. あなたは is bovendien vaak overbodig wanneer duidelijk is tegen wie je praat.

は gebruiken bij een onbekend onderwerp

• Onnatuurlijk als neutrale vraag: 誰は来ましたか。
• Juist: 誰が来ましたか。
• Waarom: als je vraagt welke persoon de handeling verrichtte, markeert が het onbekende onderwerp. は zet een bekend onderwerp centraal en past daarom niet bij deze neutrale vraag.

に en で verwisselen

• Fout: どこに勉強しますか。
• Juist: どこで勉強しますか。
• Waarom: studeren is een activiteit die ergens plaatsvindt, dus gebruik je で. Bij een bestemming zeg je wel どこに行きますか.

に achter いつ zetten

• Fout in een gewone vraag: いつに帰りますか。
• Juist: いつ帰りますか。
• Waarom: いつ wordt normaal rechtstreeks gebruikt. Een specifiek tijdstip kan wel に krijgen: 三時に帰ります (‘ik ga om drie uur terug’).

なにですか zeggen in plaats van なんですか

• Ongebruikelijk in een neutrale basisvraag: これはなにですか。
• Standaard: これはなんですか。
• Waarom: vóór です wordt 何 in deze vaste combinatie normaal als なん gelezen. Vóór を blijft het なに: 何をしますか.

いくら voor elk soort ‘hoeveel’ gebruiken

• Fout: 学生はいくらいますか。
• Juist: 学生は何人いますか。
• Waarom: いくら gaat vooral over een prijs of bedrag. Voor personen gebruik je 何人 (なんにん).

Gebruiksnotities

どうして is zeer gewoon in dagelijkse gesprekken. なぜ verschijnt vaker in uitleg, nieuws, onderzoeksvragen en situaties waarin de reden wat zakelijker wordt gevraagd. Beide kunnen ‘waarom’ betekenen; de toon en context verschillen meer dan de feitelijke inhoud. Het informele なんで betekent eveneens ‘waarom’ en is bijzonder gangbaar onder bekenden, maar kan door toon en situatie direct of verwijtend klinken.

Voor ‘wie’ is 誰 normaal en neutraal. In beleefde dienstverlening of wanneer je respectvol naar iemands identiteit vraagt, hoor je ook どなた: どなたですか。 (‘Wie is het?’). Je hoeft deze vorm op A1 nog niet actief in elke vraag te gebruiken, maar herkennen is nuttig.

Een losse Nederlandse vraag als ‘Waar?’ kan in een Japans gesprek ook simpelweg どこですか。 worden. Toch blijft het deeltje belangrijk zodra de grammaticale functie ertoe doet: どこで voor een activiteit, どこに voor bestemming of bestaan en どこから voor herkomst.

In informele gesprekken kan か verdwijnen als de intonatie en context de vraag duidelijk maken: いつ行く？ (‘Wanneer ga je?’). Begin als leerder met de betrouwbare beleefde patronen op ですか en ますか. Daarmee voorkom je dat een korte vraag onbedoeld bot klinkt.

Verder dan de basis

De volgende patronen hoef je op A1 nog niet volledig te beheersen, maar je zult ze al snel tegenkomen.

Onbepaalde woorden met か, も en でも

Een vraagwoord hoeft niet altijd een vraag in te leiden. Met een achtervoegsel ontstaat vaak een onbepaalde betekenis:

Patroon	Betekenis	Voorbeeld
何か	iets	何か食べたいです。 — Ik wil iets eten.
誰か	iemand	誰かが来ました。 — Er is iemand gekomen.
どこか	ergens	どこかに行きたいです。 — Ik wil ergens heen.
いつか	ooit, op een dag	いつか日本に行きたいです。 — Ooit wil ik naar Japan.
誰も + ontkenning	niemand	誰もいません。 — Er is niemand.
何も + ontkenning	niets	何も買いませんでした。 — Ik heb niets gekocht.
誰でも	iedereen, om het even wie	誰でも参加できます。 — Iedereen kan meedoen.
どこでも	overal, om het even waar	どこでも勉強できます。 — Ik kan overal studeren.

Let op de ontkenning bij 誰も en 何も in de betekenissen ‘niemand’ en ‘niets’. Alleen het Nederlandse woord vervangen zonder ook de Japanse ontkennende werkwoordsvorm te gebruiken levert geen natuurlijke zin op. いつも is een belangrijke uitzondering in betekenis: dat betekent meestal ‘altijd’.

Keuzevragen met どれ, どの en どちら

どれ betekent ‘welke?’ en staat zelfstandig: どれがあなたのですか。 (‘Welke is van jou?’). どの moet direct vóór een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, ding of begrip) staan: どの本ですか。 (‘Welk boek is het?’). どちら kan ‘welke van de twee’ betekenen en dient in beleefde situaties ook als nettere variant voor ‘waar’ of ‘welke kant’.

Vraagwoorden als gesprekssignaal

Een spreker kan een vraagwoord herhalen wanneer iets niet is verstaan: 何？ (‘Wat?’) of 誰？ (‘Wie?’). Zulke zeer korte vormen zijn afhankelijk van intonatie en relatie. Tegen een onbekende klinkt すみません、何ですか。 of een specifiekere herformulering beleefder. Dit is geen andere grammatica, maar wel een belangrijk verschil in register (de mate van formeel of informeel taalgebruik).

Oefentips

1. Maak antwoord-vraagparen. Schrijf eerst 京都で勉強します (‘ik studeer in Kyoto’) en vervang daarna 京都: どこで勉強しますか. Zo oefen je tegelijk woordvolgorde en deeltjes.
2. Leer combinaties, geen losse vertalingen. Zet op kaartjes niet alleen どこ = waar, maar ook どこに行く, どこで食べる en どこから来る. Dat voorkomt dat je bij elk Nederlands voorzetsel opnieuw moet gokken.
3. Oefen hardop met één antwoord in meerdere rollen. Gebruik bijvoorbeeld 田中さん in 誰が来ましたか, 誰と行きますか en 誰の本ですか. Luister daarbij bewust naar なに tegenover なん en naar het slot ですか／ますか.

Gerelateerde begrippen

• Vereiste basis: Basisdeeltjes は・が・を・に — hiermee herken je of een vraagwoord onderwerp, lijdend voorwerp, bestemming of tijdsbepaling is.