Verandering met なる en する in het Japans

Kort gezegd

Met なる beschrijf je dat iemand of iets een nieuwe toestand bereikt: 暖かくなる ‘warm worden’ en 医者になる ‘dokter worden’. Met する laat je zien dat iemand die toestand teweegbrengt of bewust kiest: 部屋を暖かくする ‘de kamer warm maken’ en コーヒーにする ‘koffie kiezen’. De vorm vóór het werkwoord is ～く bij een い-bijvoeglijk naamwoord en ～に bij een な-bijvoeglijk naamwoord of zelfstandig naamwoord.

Overzicht

In het Nederlands gebruiken we vaak worden, maken of kiezen. Het Japans brengt deze ideeën samen in twee veelgebruikte patronen. なる betekent in dit verband ‘worden’ of ‘in een toestand terechtkomen’. する betekent ‘maken, zo instellen’ of, bij een keuze, ‘besluiten tot’. Daarmee praat je over het weer, gezondheid, leeftijd, beroep, prijzen, instellingen, opruimen en alledaagse keuzes.

Dit onderwerp hoort bij A2, maar bouwt rechtstreeks voort op de manier waarop Japanse bijvoeglijke naamwoorden een werkwoord nader bepalen. Een bijvoeglijk naamwoord is een woord dat een eigenschap noemt, zoals ‘warm’ of ‘stil’. In 暖かくなる staat 暖かい niet meer los als ‘warm’; de vorm 暖かく verbindt die eigenschap met なる. Op dezelfde manier verbindt 静かに de eigenschap ‘stil/rustig’ met なる of する.

Voor Nederlandstaligen is vooral het verschil tussen een verandering die plaatsvindt en een verandering die iemand veroorzaakt belangrijk. Het Nederlands kan vrij gemakkelijk zeggen ‘het wordt schoon’ tegenover ‘ik maak het schoon’. In het Japans zie je dat verschil niet alleen aan なる of する, maar vaak ook aan de partikels: が/は markeert wat bij なる verandert, terwijl を bij する vaak aangeeft wat iemand verandert.

Zo werkt het

De basisregel

Soort woord	Vorm met なる	Vorm met する	Voorbeeld
い-bijvoeglijk naamwoord	haal de laatste い weg + くなる	haal de laatste い weg + くする	安い → 安くなる / 安くする
な-bijvoeglijk naamwoord	stam + になる	stam + にする	静か → 静かになる / 静かにする
zelfstandig naamwoord	naamwoord + になる	naamwoord + にする	医者になる / コーヒーにする

Een zelfstandig naamwoord noemt een persoon, zaak of begrip, bijvoorbeeld 医者 ‘arts’ of コーヒー ‘koffie’. De termen ‘い-bijvoeglijk naamwoord’ en ‘な-bijvoeglijk naamwoord’ verwijzen naar de twee Japanse groepen, niet simpelweg naar de laatste letter die je toevallig ziet. きれい is bijvoorbeeld een な-bijvoeglijk naamwoord: きれいになる, niet きれくなる.

い-bijvoeglijke naamwoorden: ～くなる en ～くする

Neem de woordenboekvorm, verwijder de afsluitende い en voeg くなる of くする toe:

• 暖かい → 暖かくなる: warm worden
• 強い → 強くなる: sterker worden
• 安い → 安くする: goedkoper maken
• 小さい → 小さくする: kleiner maken

Het onregelmatige いい ‘goed’ gebruikt de stam よ in samengestelde vormen: よくなる ‘beter worden’ en よくする ‘beter maken’. いくなる is dus niet mogelijk.

な-bijvoeglijke naamwoorden: ～になる en ～にする

Bij deze groep zet je に na de stam. De な die je in bijvoorbeeld 静かな部屋 ‘een stille kamer’ ziet, verschijnt hier niet:

• 静か → 静かになる: rustig/stil worden
• 元気 → 元気になる: gezond of weer fit worden
• きれい → きれいにする: schoon/netjes maken
• 簡単 → 簡単にする: eenvoudiger maken

Vergelijk 部屋がきれいになりました ‘de kamer is schoon geworden’ met 部屋をきれいにしました ‘ik heb de kamer schoongemaakt’. In de eerste zin is 部屋 het onderwerp (waarover de zin iets zegt); in de tweede is het het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat).

Zelfstandige naamwoorden: Nになる en Nにする

Met Nになる krijgt iemand of iets een nieuwe rol, categorie of toestand:

• 医者になる: dokter worden
• もう二十歳になる: binnenkort twintig worden
• 会議室になる: een vergaderruimte worden

Met Nにする zijn er twee belangrijke mogelijkheden. Je verandert iets in N: この部屋を事務所にする ‘deze kamer tot kantoor maken’. Of je kiest N uit enkele mogelijkheden: 私はお茶にします ‘ik neem thee’. Bij bestellen is de letterlijke Nederlandse vertaling ‘ik maak het thee’ misleidend; ～にします is daar gewoon een natuurlijke manier om je keuze door te geven.

Wie verandert wat? が/は tegenover を

Bij なる is er geen handelende persoon nodig die de verandering uitvoert. Het werkwoord is onovergankelijk: de verandering gebeurt met het onderwerp zelf.

• 氷が水になる。 — Het ijs wordt water.
• 町は静かになった。 — De stad is rustig geworden.

Bij het veroorzakende する verandert iemand iets. Dat veranderde element krijgt meestal を:

• 部屋を暖かくする。 — De kamer warm maken.
• 音を小さくする。 — Het geluid zachter zetten.

Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten als uit de situatie duidelijk is wie handelt. Daardoor kan 部屋をきれいにしました zonder 私 toch ‘ik heb de kamer schoongemaakt’ betekenen.

Tijd, beleefdheid en ontkenning

なる en する gedragen zich als gewone werkwoorden. Je vervoegt alleen het werkwoord aan het einde; het deel op ～く of ～に blijft staan.

Betekenis	なる	する
niet-verleden, gewoon	なる	する
niet-verleden, beleefd	なります	します
verleden, gewoon	なった	した
verleden, beleefd	なりました	しました
ontkennend, gewoon	ならない	しない
ontkennend, beleefd	なりません	しません

De Japanse niet-verleden tijd kan zowel tegenwoordige als toekomstige betekenis hebben. 来週、寒くなります betekent dus ‘volgende week wordt het koud’. Let bij de ontkenning op waar die staat. 高くならない is ‘het wordt niet duur’; 高くなくなる is ‘het houdt op duur te zijn’. Dat tweede patroon is gevorderder en heeft een andere betekenis.

Voorbeelden in context

Japans	Nederlands	Toelichting
暖かくなりました。	Het is warm geworden.	Natuurlijke verandering met een い-bijvoeglijk naamwoord.
日本語が上手になりたいです。	Ik wil beter worden in het Japans.	上手 is een な-bijvoeglijk naamwoord.
子どもが静かになりました。	De kinderen zijn stil geworden.	De toestand van het onderwerp verandert.
来月、父になります。	Volgende maand word ik vader.	Een nieuwe rol met een zelfstandig naamwoord.
医者になりたいです。	Ik wil dokter worden.	～たい wordt aan なります gekoppeld: なりたい.
この町は十年前より便利になりました。	Deze stad is handiger geworden dan tien jaar geleden.	より geeft het vergelijkingspunt aan.
薬を飲んで、よくなりました。	Nadat ik medicijnen had ingenomen, ging het beter.	いい wordt よく vóór なる.
部屋をきれいにしました。	Ik heb de kamer schoongemaakt.	Iemand brengt de nieuwe toestand teweeg.
テレビの音を小さくしてください。	Zet het geluid van de televisie alstublieft zachter.	～くする in een verzoek.
この漢字をもっと大きくしてください。	Maak dit kanji-teken alstublieft wat groter.	もっと betekent hier ‘nog/wat meer’.
会議を短くしましょう。	Laten we de vergadering korter maken.	Bewuste aanpassing met する.
この部屋を事務所にします。	We maken van deze kamer een kantoor.	NをNにする: iets een nieuwe functie geven.
飲み物はコーヒーにします。	Als drankje neem ik koffie.	Een keuze uit mogelijkheden.
髪を短くしたんですね。	Je hebt je haar kort laten knippen, zie ik.	Het resultaat is zichtbaar; de kapper kan de handeling hebben uitgevoerd.

Veelgemaakte fouten

De い laten staan

• Onjuist: 寒いになります。
• Juist: 寒くなります。
• Waarom: 寒い is een い-bijvoeglijk naamwoord. Vervang de laatste い door く vóór なる of する.

きれい als い-bijvoeglijk naamwoord behandelen

• Onjuist: 部屋をきれくしました。
• Juist: 部屋をきれいにしました。
• Waarom: Ondanks de い aan het einde behoort きれい tot de な-groep. Daarom volgt に.

な vóór なる zetten

• Onjuist: 町が静かなになりました。
• Juist: 町が静かになりました。
• Waarom: De な gebruik je vóór een zelfstandig naamwoord, zoals 静かな町. Vóór なる gebruik je に.

なる gebruiken voor een bewuste ingreep

• Onjuist voor ‘Ik zette de kamer warmer’: 部屋を暖かくなりました。
• Juist: 部屋を暖かくしました。
• Waarom: De kamer ondergaat hier een verandering die iemand veroorzaakt. Gebruik daarom を + する. Met 部屋が暖かくなりました zeg je juist dat de kamer warmer is geworden.

する gebruiken waar alleen een ontwikkeling wordt beschreven

• Onjuist voor ‘Mijn Japans is beter geworden’: 日本語が上手にしました。
• Juist: 日本語が上手になりました。
• Waarom: Je beschrijft het bereikte resultaat als ontwikkeling, niet een rechtstreeks bewerkt voorwerp. Daarom past なる.

De Nederlandse vertaling te letterlijk nemen

• Onnatuurlijk als bestelling: コーヒーをします。
• Natuurlijk: コーヒーにします。
• Waarom: Bij kiezen markeert に de gekozen mogelijkheid. Het Nederlandse ‘ik neem koffie’ gebruikt een ander werkwoord, maar betekent in deze situatie hetzelfde.

Gebruiksnotities

～にします is zeer gewoon wanneer iemand je een keuze voorlegt, bijvoorbeeld in een restaurant: 何にしますか。 ‘Wat neem je?’ Een beleefd antwoord is 私は魚にします of eenvoudig 魚にします. In een formelere bediening hoor je ook andere beleefdheidsvormen, maar als leerling kun je dit patroon veilig gebruiken om je eigen keuze uit te drukken.

Met なる staat het proces of resultaat centraal, niet de veroorzaker. Zelfs als mensen de verandering mogelijk hebben gemaakt, kan なる passend zijn wanneer je alleen naar de nieuwe toestand kijkt: 駅がきれいになりました ‘het station is opgeknapt/schoon geworden’. Kies 駅をきれいにしました als je wilt zeggen dat iemand het station heeft schoongemaakt of verbeterd.

Nederlandse woorden dekken de Japanse tegenstelling niet altijd één op één. 髪を短くしました wordt vaak vertaald als ‘ik heb mijn haar kort laten knippen’. Het Japanse する benadrukt dat de spreker voor het korte resultaat heeft gezorgd; het beweert niet noodzakelijk dat die eigenhandig de schaar gebruikte. Kijk dus naar controle over het resultaat, niet alleen naar wie de praktische handeling uitvoerde.

Verder dan de basis

De volgende patronen hoef je op A2 nog niet actief te beheersen, maar ze komen vaak voor en bouwen logisch op dezelfde tegenstelling voort.

～ようになる en ～ようにする

Na een werkwoord drukt ～ようになる een verandering in vermogen of gewoonte uit, terwijl ～ようにする een bewuste inspanning of vaste gewoonte weergeeft:

• 日本語が話せるようになりました。 — Ik heb Japans leren spreken / ik kan nu Japans spreken.
• 毎日歩くようにしています。 — Ik probeer er een gewoonte van te maken elke dag te lopen.

Je kunt hier niet simpelweg het werkwoord direct voor なる zetten. 話せるになる is onjuist; よう vormt de noodzakelijke schakel.

～ことになる en ～ことにする

Met ～ことになる presenteer je een besluit of regeling als iets dat tot stand is gekomen, vaak door omstandigheden of door anderen. Met ～ことにする presenteer je het als je eigen besluit:

• 来月、大阪へ転勤することになりました。 — Er is besloten dat ik volgende maand naar Osaka word overgeplaatst.
• 毎朝、早く起きることにしました。 — Ik heb besloten elke ochtend vroeg op te staan.

Het contrast lijkt op なる tegenover する: uitkomst of regeling tegenover een bewuste beslissing. In echte gesprekken kan de spreker met ことになる ook tactvol afstand nemen van wie precies besloot; het is dus niet altijd een letterlijke beschrijving van een besluit zonder mensen.

～となる in formele taal

Na een zelfstandig naamwoord kan となる in aankondigingen, nieuws en formele schrijftaal voorkomen: 雨の場合は中止となります ‘bij regen gaat het niet door’. In alledaagse gesprekken is 中止になります meestal neutraler. と kan een definitieve uitkomst of formele classificatie sterker laten klinken, maar voor de A2-basis is Nになる de veilige standaard.

‘Niet meer’ met ～なくなる

Een ontkennende vorm vóór なる kan aangeven dat een toestand of gewoonte ophoudt:

• 肉を食べなくなりました。 — Ik eet geen vlees meer.
• この店は安くなくなりました。 — Deze winkel is niet goedkoop meer.
• 田中さんは元気じゃなくなりました。 — Tanaka is niet meer gezond/fit.

Deze vormen zijn iets ingewikkelder: 食べない wordt 食べなく, een ontkennend い-bijvoeglijk naamwoord eindigt eveneens op ～くなく, en bij een naamwoord of な-bijvoeglijk naamwoord verschijnt vaak じゃなく. Leer ze eerst als herkenbare uitbreidingen van ‘in een niet-toestand terechtkomen’.

Oefentips

1. Maak contrastparen. Kies vijf eigenschappen en schrijf telkens twee zinnen: 部屋が明るくなった ‘de kamer werd lichter’ tegenover 部屋を明るくした ‘ik maakte de kamer lichter’. Zo oefen je tegelijk なる/する en が/を.
2. Sorteer woorden vóór je de uitgang kiest. Noteer bij elk nieuw bijvoeglijk naamwoord of het tot de い- of な-groep behoort. Maak daarna meteen de twee vormen, bijvoorbeeld 便利 → 便利になる / 便利にする.
3. Oefen echte keuzes. Kijk naar een menukaart of naar voorwerpen om je heen en antwoord op 何にしますか met お茶にします, これにします of een andere passende keuze. Zeg daarna hardop wat je bewust anders zou maken, zoals 音を小さくします.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Bijvoeglijke naamwoorden als bijwoord — legt uit waarom い-woorden op ～く en な-woorden op ～に voor een werkwoord staan.