Deelwoordconstructies in het Nederlands

Overzicht

Deelwoordconstructies gebruik je om twee acties te verbinden zonder een apart voegwoord. Ze zijn compacter dan bijzinnen en typisch voor formeel en schrijftaalniveaus. Er zijn twee typen: constructies met het tegenwoordig deelwoord (-end) en met het voltooid deelwoord.

Hoe het werkt

Tegenwoordig deelwoord (-end)

Het tegenwoordig deelwoord wordt gevormd door -d toe te voegen aan de infinitief:

• werken → werkend
• zingen → zingend
• lopen → lopend

Gebruik: gelijktijdige handeling of omstandigheid:

• Hij liep fluitend door de straat. (= terwijl hij floot)
• Werkend aan het rapport, dronk ze koffie. (= terwijl ze werkte)

Voltooid deelwoord als constructie

Gebruik: eerdere voltooide handeling:

• Uitgeput door de lange reis, viel hij meteen in slaap. (= nadat hij uitgeput was)
• Gesterkt door de koffie, ging ze verder. (= nadat ze gesterkt was)

Als bijvoeglijk naamwoord

Deelwoorden kunnen ook attributief gebruikt worden:

• de werkende bevolking
• een geslaagde avond
• het genomen besluit

Voorbeelden in context

Nederlands	Vertaling	Opmerking
Ze keek glimlachend naar hem.	Ze keek glimlachend naar hem.	Gelijktijdig
Moe van het werk, ging hij vroeg slapen.	Moe van het werk ging hij vroeg naar bed.	Toestand als aanleiding
Omringd door vrienden, voelde ze zich gelukkig.	Omringd door vrienden voelde ze zich gelukkig.	Passief deelwoord
Het aangekondigde beleid is omstreden.	Het aangekondigde beleid is omstreden.	Attributief
Al jaren werkend aan dit project, kent hij elk detail.	Omdat hij al jaren aan dit project werkt, kent hij elk detail.	Lange periode

Veelgemaakte fouten

Fout	Correct	Waarom
Zingend, de vogel vloog weg.	Zingend vloog de vogel weg.	Het subject van de deelwoordconstructie moet hetzelfde zijn als van de hoofdzin.
Werkende aan het rapport, ze dronk koffie.	Werkend aan het rapport, dronk ze koffie.	Tegenwoordig deelwoord eindigt op -d, geen -e.

Oefentips

1. Bijzinnen omzetten. Herschrijf bijzinnen met terwijl en nadat als deelwoordconstructies.
2. Formele teksten. Zoek deelwoordconstructies in krantenteksten en analyseer ze.
3. Schrijfoefening. Schrijf een beschrijvende alinea met minstens drie deelwoordconstructies.

Verwante concepten

• Vereiste: Voltooid Tegenwoordige Tijd — nodig als basis voor dit onderwerp