Italyancada Sira Sayilari

Genel Bakis

Sira sayilari, bir seyin bir dizi icindeki konumunu veya sirasini belirtir: birinci, ikinci, ucuncu ve benzeri. Italyancada gunluk hayatta sikca kullanilirlar — bir binanin katlarini belirtmek, yuzyillari adlandirmak, kral ve papalarin isimlerini soylemek, bir yarismadaki siralamayi bildirmek veya basitce "ilk kez" demek icin. Bu, A1 seviyesinde ogrenilmesi gereken bir konudur, cunku sira sayilari bircok pratik durumda karsimiza cikar.

Iyi haber su: ilk on sira sayisi (primo'dan decimo'ya kadar) ezberlenmensi gereken ozel birimlerdir, ancak 11.'den itibaren basit ve duzenli bir kural vardir. Ayrica, sira sayilari Italyancada sifat gibi davranir: cinsiyete (eril/disil) ve sayiya (tekil/cogul) gore degisir, tipki normal sifatlar gibi.

Italyanca asil sayilari zaten biliyorsaniz, 11.'den itibaren sira sayilarinin dogrudan onlardan turetildigini goreceksiniz. Bu makale, sira sayilarini guvenle kullanmaniz icin bilmeniz gereken her seyi gosteriyor.

Nasil Calisir

1.'den 10.'ya Kadar Sira Sayilari

Bu on sira sayisinin kendine ozgu bicimleri vardir ve ayri ayri ezberlenmeleri gerekir. Asagida eril tekil bicimleriyle (listelerde en yaygin kullanilan bicim) sunulmuslardir:

Sira	Italyanca	Turkce
1.	primo	birinci
2.	secondo	ikinci
3.	terzo	ucuncu
4.	quarto	dorduncu
5.	quinto	besinci
6.	sesto	altinci
7.	settimo	yedinci
8.	ottavo	sekizinci
9.	nono	dokuzuncu
10.	decimo	onuncu

11.'den Itibaren Olusturma

11.'den itibaren kural basittir: asil sayiyi alin, son sesli harfi kaldirin ve -esimo ekini ekleyin.

Kural: asil sayi (son sesli harf olmadan) + -esimo

Asil Sayi	Son sesli harfsiz	Sira Sayisi
undici (11)	undic-	undicesimo
dodici (12)	dodic-	dodicesimo
tredici (13)	tredic-	tredicesimo
venti (20)	vent-	ventesimo
trenta (30)	trent-	trentesimo
cento (100)	cent-	centesimo

Istisna: Asil sayi -tre ile bittiginde, "e" harfi korunur (aksanli olarak): ventitré → ventitreesimo (23.), trentatré → trentatreesimo (33.).

Bilesik sayilar icin kural sayinin tumune uygulanir: quarantacinque (45) → quarantacinqu- → quarantacinquesimo.

Cinsiyet ve Sayi Uyumu

Sira sayilari -o/-a/-i/-e ekleriyle duzenli sifatlar gibi cekilir:

	Tekil	Cogul
Eril	primo	primi
Disil	prima	prime

Bu tum sira sayilari icin gecerlidir:

Bicim	Ornek	Ceviri
Eril tekil	il secondo piano	ikinci kat
Disil tekil	la seconda porta	ikinci kapi
Eril cogul	i primi giorni	ilk gunler
Disil cogul	le prime settimane	ilk haftalar

Sira sayilari normalde ismin onune yerlestirilir.

Baglam Icinde Ornekler

Italyanca	Turkce	Not
E la prima volta che vengo qui.	Buraya ilk kez geliyorum.	Disil tekil
Abito al secondo piano.	Ikinci katta oturuyorum.	Eril tekil
Prendi la terza strada a destra.	Ucuncu sokagi sagdan al.	Disil tekil
I primi giorni sono sempre difficili.	Ilk gunler her zaman zordur.	Eril cogul
E arrivato quarto nella gara.	Yarista dorduncu oldu.	Konum (tanımlıksız)
Siamo nel ventunesimo secolo.	Yirmi birinci yuzyildayiz.	Bilesik sira sayisi
E il quinto libro che leggo quest'anno.	Bu yil okudugum besinci kitap.	Eril tekil
La sesta lezione e la piu interessante.	Altinci ders en ilginc olani.	Disil tekil
Ha finito al decimo posto.	Onuncu sirada bitirdi.	Eril tekil
Le prime due risposte sono corrette.	Ilk iki cevap dogru.	Disil cogul + asil sayi
Papa Giovanni XXIII (ventitreesimo).	Papa XXIII. Yuhanna (yirmi ucuncu).	Papalar sira sayisi kullanir
Luigi XIV (quattordicesimo).	XIV. Louis (on dorduncu).	Krallar sira sayisi kullanir

Sik Yapilan Hatalar

Sira sayilarini asil sayilarla karistirmak

• Yanlis: Abito al piano due.
• Dogru: Abito al secondo piano.
• Neden: Katlardan bahsederken Italyanca genellikle sira sayisini kullanir. "Ikinci kat" denir, "kat iki" degil. Asil sayilar resmi olmayan durumlarda gorulebilir, ancak sira sayisi standart bicimdir.

Cinsiyet uyumunu unutmak

• Yanlis: la primo volta
• Dogru: la prima volta
• Neden: Sira sayilari ismin cinsiyetine gore degisir. Volta disil oldugu icin prima kullanilir, primo degil. Turkcede cinsiyet ayrimi olmadigi icin bu kurala ozellikle dikkat etmek gerekir.

Ilk ona -esimo uygulamak

• Yanlis: duesimo, tresimo
• Dogru: secondo, terzo
• Neden: 1.'den 10.'ya kadar sira sayilarinin kendine ozgu bicimleri vardir. -esimo eki kurali ancak 11.'den itibaren gecerlidir.

-tre ile olustururken hata yapmak

• Yanlis: ventitresimo
• Dogru: ventitreesimo
• Neden: -tre ile biten asil sayilarda, "e" harfi -esimo ekinden once korunur ve bu cift "ee" ile sonuclanir: ventitreesimo, trentatreesimo.

Cogul uyumunu unutmak

• Yanlis: i primo giorni
• Dogru: i primi giorni
• Neden: Sira sayisi isimle sayida da uyusmalidir. Eril cogulda primo → primi olur; disil cogulda prima → prime olur.

Pratik Ipuclari

1. Sira sayilarini gunluk durumlarla iliskilendirin. Merdiven cikarken veya asansore binerken katlari Italyanca soyleyin: primo piano, secondo piano, terzo piano... Sirada beklerken konumunuzu sayin: Sono il quinto. Bu dogal ve tekrarlanan pratik, sira sayilarini hafizanizda pekistirmenize yardimci olur.

2. Ilk onu bir blok olarak ezberleyin. Sirayla tekrarlayin — primo, secondo, terzo, quarto, quinto, sesto, settimo, ottavo, nono, decimo — otomatik hale gelene kadar. Bundan sonra -esimo kurali her seyi kolaylastirir.

3. Uyumu farkli isimlerle pratik yapin. Bir sira sayisi secin ve farkli cinsiyet ve sayilardaki isimlerle birlestirin: il primo giorno, la prima notte, i primi mesi, le prime ore. Bu, uyumu dogal bir sekilde egitir ve sira sayilarini tam cumlelerde kullanmaya hazirlar.

Ilgili Kavramlar

• On kosul: Asil Sayilar — bilesik sira sayilarinin turetildigi temel sayilar
• Sonraki adim: Saat ve Tarihler — Italyancada saat ve tarihleri ifade etmek icin sayilarin (asil ve sira) nasil kullanilacagi