Het werkwoord *avere* in het Italiaans

In het kort

Avere betekent meestal hebben, maar het Italiaans gebruikt het ook in situaties waarin het Nederlands zijn gebruikt: ho fame betekent ‘ik heb honger’ en ho vent'anni ‘ik ben twintig jaar’. In de tegenwoordige tijd zijn de vormen ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno; de begin-h wordt niet uitgesproken.

Overzicht

Avere is een van de belangrijkste Italiaanse werkwoorden. Je gebruikt het om bezit en relaties uit te drukken, maar ook om te praten over leeftijd, lichamelijke gewaarwordingen, behoeften en meningen. Daarnaast wordt avere later een hulpwerkwoord bij het passato prossimo, een veelgebruikte verleden tijd. Daarom kom je het al vanaf niveau A1 voortdurend tegen.

Het werkwoord is onregelmatig: de vormen volgen niet simpelweg het patroon van een regelmatig werkwoord op -ere. Je leert ze dus het best als één reeks uit het hoofd. Gelukkig zijn het maar zes vormen en keren ze terug in talloze alledaagse zinnen.

Voor Nederlandstaligen zit de grootste uitdaging meestal niet in de betekenis ‘hebben’, maar in vaste combinaties. Waar je in het Nederlands zegt dat je hongerig, koud of twintig jaar bent, zegt een Italiaan letterlijk dat je honger, kou of twintig jaren hebt. Vertaal zulke zinnen daarom niet woord voor woord vanuit het Nederlands.

Zo werkt het

De vormen in de tegenwoordige tijd

De infinitief (de onbepaalde vorm, zoals ‘hebben’) is avere. De persoonsvorm verandert volgens het onderwerp (wie iets heeft of ervaart).

Persoon	Italiaans	Nederlands
io	ho	ik heb
tu	hai	jij hebt
lui / lei / Lei	ha	hij / zij heeft; u hebt
noi	abbiamo	wij hebben
voi	avete	jullie hebben; u hebt
loro	hanno	zij hebben

De h in ho, hai, ha en hanno is stom: je spreekt hem niet uit. In de spelling is hij wel noodzakelijk. Hij onderscheidt bijvoorbeeld ho van o (‘of’), ha van a (‘aan, naar’) en hanno van anno (‘jaar’).

Zoals bij veel Italiaanse werkwoorden kan het onderwerpvoornaamwoord meestal weg. De vorm vertelt al om welke persoon het gaat:

• Ho tempo. — Ik heb tijd.
• Avete una domanda? — Hebben jullie een vraag?
• Hanno due figli. — Ze hebben twee kinderen.

Gebruik io, tu, lui, lei, noi, voi of loro vooral wanneer je nadruk of contrast wilt aanbrengen: Io ho fame, ma lei no (‘Ík heb honger, maar zij niet’).

Bezit, kenmerken en relaties

In de meest directe betekenis komt avere overeen met Nederlands hebben:

• Marta ha una bicicletta nuova. — Marta heeft een nieuwe fiets.
• Abbiamo un problema. — We hebben een probleem.
• Luca ha gli occhi verdi. — Luca heeft groene ogen.
• Hai fratelli o sorelle? — Heb je broers of zussen?

Bij een enkelvoudig telbaar zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, dier, ding of begrip) staat doorgaans een lidwoord: ho una macchina, niet zomaar ho macchina. Bij familieleden en lichaamskenmerken gelden de gewone Italiaanse regels voor lidwoorden en bezittelijke woorden.

Leeftijd: avere ... anni

Voor leeftijd gebruikt het Italiaans avere, niet essere (‘zijn’):

• Quanti anni hai? — Hoe oud ben je?
• Ho trent'anni. — Ik ben dertig jaar.
• Mia figlia ha sei anni. — Mijn dochter is zes jaar.

Het woord anni hoort erbij wanneer je een precieze leeftijd noemt. Voor een klinker kan een getal soms een apostrof krijgen in de gewone spelling, zoals vent'anni en trent'anni.

Lichamelijke gewaarwordingen

Een aantal zeer gewone combinaties bestaat uit avere plus een zelfstandig naamwoord:

Italiaanse combinatie	Natuurlijke Nederlandse betekenis
avere fame	honger hebben
avere sete	dorst hebben
avere sonno	slaperig zijn / slaap hebben
avere caldo	het warm hebben
avere freddo	het koud hebben
avere paura (di)	bang zijn (voor)

Let vooral op caldo en freddo. Ho freddo gaat over hoe iemand zich voelt: ‘ik heb het koud’. La stanza è fredda beschrijft de kamer: ‘de kamer is koud’. Bij avere veranderen caldo en freddo niet mee met geslacht of aantal: zowel een man als een vrouw zegt ho freddo.

Behoefte, zin en oordeel

Ook veel niet-lichamelijke betekenissen worden met avere gevormd:

Uitdrukking	Betekenis	Opbouw
avere bisogno di	nodig hebben	gevolgd door een naamwoord of infinitief
avere voglia di	zin hebben in / om	gevolgd door een naamwoord of infinitief
avere ragione	gelijk hebben	zonder di
avere torto	ongelijk hebben	zonder di
avere fretta	haast hebben	vaak met di + infinitief
avere tempo (di/per)	tijd hebben (om/voor)	constructie hangt af van wat volgt

Na bisogno en voglia is di essentieel:

• Ho bisogno di aiuto. — Ik heb hulp nodig.
• Abbiamo bisogno di parlare. — We moeten praten.
• Hai voglia di un caffè? — Heb je zin in koffie?
• Non ho voglia di uscire. — Ik heb geen zin om uit te gaan.

De infinitief na di noemt de handeling zonder persoon of tijd, zoals parlare (‘praten’) en uscire (‘uitgaan’).

Ontkenningen en vragen

Zet voor een ontkenning non direct vóór de persoonsvorm:

• Non ho fame. — Ik heb geen honger.
• Non abbiamo tempo. — We hebben geen tijd.
• Marco non ha ragione. — Marco heeft geen gelijk.

Voor een ja-neevraag blijft de woordvolgorde vaak gelijk; in gesproken taal maakt de intonatie er een vraag van: Hai sete? (‘Heb je dorst?’). Met een vraagwoord krijg je bijvoorbeeld Che cosa hai? (‘Wat heb je?’), Quanti anni avete? (‘Hoe oud zijn jullie?’) en Perché hai fretta? (‘Waarom heb je haast?’).

Voorbeelden in context

Italiaans	Nederlands	Toelichting
Ho fame. Mangiamo qualcosa?	Ik heb honger. Zullen we iets eten?	Avere fame
Quanti anni hai?	Hoe oud ben je?	Leeftijd met avere
Mio nonno ha ottantadue anni.	Mijn opa is tweeëntachtig jaar.	Letterlijk ‘heeft ... jaar’
Abbiamo bisogno di aiuto.	We hebben hulp nodig.	Di vóór een naamwoord
Ho bisogno di riposare.	Ik moet rusten.	Di vóór een infinitief
Hanno ragione: il museo è chiuso.	Ze hebben gelijk: het museum is gesloten.	Vast: avere ragione
Hai sete? C'è dell'acqua in frigo.	Heb je dorst? Er staat water in de koelkast.	Gewaarwording
Sara ha freddo e mette il cappotto.	Sara heeft het koud en trekt haar jas aan.	De persoon ervaart kou
Oggi abbiamo molto caldo.	Vandaag hebben we het erg warm.	Molto versterkt de uitdrukking
Avete voglia di andare al cinema?	Hebben jullie zin om naar de bioscoop te gaan?	Di + infinitief
Non ho tempo per il caffè.	Ik heb geen tijd voor koffie.	Ontkenning met non
Paolo e Giulia hanno due gatti.	Paolo en Giulia hebben twee katten.	Bezit
Lei ha una prenotazione, signora?	Hebt u een reservering, mevrouw?	Beleefd Lei met ha
Io ho sonno, ma tu hai ancora energia.	Ik ben slaperig, maar jij hebt nog energie.	Voornaamwoorden voor contrast
Perché avete fretta?	Waarom hebben jullie haast?	Vraagwoord + avere fretta

Veelgemaakte fouten

Essere gebruiken voor leeftijd

• Onjuist: Sono venticinque anni.
• Juist: Ho venticinque anni.
• Waarom: het Nederlands gebruikt ‘zijn’ in ‘ik ben vijfentwintig’, maar het Italiaans gebruikt avere en noemt ook anni.

Essere gebruiken bij honger, dorst of kou

• Onjuist: Sono fame of sono freddo wanneer je bedoelt dat je honger of kou voelt.
• Juist: Ho fame en ho freddo.
• Waarom: deze gewaarwordingen vormen vaste combinaties met avere. Sono freddo betekent eerder ‘ik ben een koud persoon’ of beschrijft letterlijk dat iemands lichaam koud is; het is niet de gewone manier om ‘ik heb het koud’ te zeggen.

De stomme h weglaten

• Onjuist: O fame; Marco a sonno; Loro anno fretta.
• Juist: Ho fame; Marco ha sonno; Loro hanno fretta.
• Waarom: de h klinkt niet, maar voorkomt verwarring met o (‘of’), a (‘aan, naar’) en anno (‘jaar’).

Di vergeten na bisogno of voglia

• Onjuist: Abbiamo bisogno aiuto; Ho voglia uscire.
• Juist: Abbiamo bisogno di aiuto; Ho voglia di uscire.
• Waarom: avere bisogno di en avere voglia di zijn vaste constructies. Ook vóór een infinitief blijft di staan.

Een Nederlandse bezitsconstructie letterlijk overnemen

• Onjuist: La macchina è di me wanneer je gewoon ‘ik heb een auto’ bedoelt.
• Juist: Ho una macchina.
• Waarom: gewoon bezit druk je meestal direct met avere uit. È mia (‘hij/zij is van mij’) gebruik je wanneer je bezit tegenover iets anders zet of een eigenaar aanwijst.

Het onderwerp altijd noemen

• Minder natuurlijk zonder nadruk: Io ho fame. Io ho sete. Io ho sonno.
• Natuurlijk: Ho fame. Ho sete. Ho sonno.
• Waarom: de vorm ho maakt al duidelijk dat het onderwerp ‘ik’ is. Io is niet fout, maar herhaling klinkt zwaar tenzij er contrast is.

Gebruiksnotities

De beleefde aanspreekvorm Lei krijgt dezelfde werkwoordsvorm als ‘zij’: Lei ha. In een winkel of hotel kun je dus horen: Ha bisogno di aiuto? (‘Hebt u hulp nodig?’). Het voornaamwoord wordt vaak weggelaten; de situatie en de beleefde aanspreekvorm maken de betekenis duidelijk. Voor meer dan één aangesproken persoon is avete in het moderne Italiaans de normale vorm.

Bij familie, vrienden en leeftijdgenoten is tu hai gebruikelijk; tegen meerdere personen gebruik je voi avete. Welke aanspreekvorm passend is, hangt af van leeftijd, streek en situatie, maar de vervoeging verandert niet.

In spontaan gesproken Italiaans worden vaste uitdrukkingen vaak verkort wanneer de rest al duidelijk is. Op Hai fame? kan iemand gewoon Sì, molta (‘ja, veel’) of No, per niente (‘nee, helemaal niet’) antwoorden. De volledige werkwoordsvorm hoeft dan niet te worden herhaald.

Let ook op het verschil tussen hebben en er is/zijn. Ho un problema betekent ‘ik heb een probleem’; C'è un problema betekent ‘er is een probleem’. Nederlands ‘hebben’ kan in informele zinnen soms onpersoonlijk klinken, zoals ‘we hebben hier een probleem’, maar in het Italiaans kies je bewust tussen bezit/betrokkenheid met avere en aanwezigheid met c'è of ci sono.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar ze verklaren vormen die je al snel zult tegenkomen.

Avere als hulpwerkwoord

In het passato prossimo staat een vervoegde vorm van avere vóór een voltooid deelwoord (een werkwoordsvorm zoals Nederlands ‘gemaakt’ of ‘gezien’):

• Ho mangiato. — Ik heb gegeten / Ik at.
• Hai visto il film? — Heb je de film gezien?
• Abbiamo comprato i biglietti. — We hebben de kaartjes gekocht.

Niet elk Italiaans werkwoord kiest hetzelfde hulpwerkwoord als zijn Nederlandse vertaling. Leer daarom bij nieuwe werkwoorden of ze in deze verleden tijd avere of essere nemen. Bij avere blijft het voltooid deelwoord in de basisregel onveranderd: Maria ha comprato, i ragazzi hanno comprato.

Later leer je een belangrijke verfijning: als een lijdend-voorwerpsvoornaamwoord (een kort woord dat vervangt wie of wat de handeling ondergaat) vóór het werkwoord staat, kan of moet het deelwoord soms overeenkomen. Zo betekent La torta? L'ho mangiata ‘De taart? Ik heb hem opgegeten’; mangiata past zich hier aan la torta aan.

Ce l'ho en andere voornaamwoorden

Voor ‘ik heb het’ hoor je meestal ce l'ho, niet alleen l'ho. Het deeltje ce hoort in deze constructie bij avere:

• Hai una penna? — Sì, ce l'ho. — Heb je een pen? — Ja, die heb ik.
• Avete i documenti? — No, non ce li abbiamo. — Hebben jullie de documenten? — Nee, die hebben we niet bij ons.

Dit is een onderwerp voor later, omdat verschillende voornaamwoorden hier samenkomen. Onthoud voorlopig vooral ce l'ho als veelvoorkomende eenheid.

Andere vormen en vaste toepassingen

Het voltooid deelwoord van avere is avuto: Ho avuto paura (‘ik ben bang geweest’ of ‘ik schrok’). De gerundiumvorm (een vorm die vaak een gelijktijdige of begeleidende handeling uitdrukt) is avendo: Avendo tempo, possiamo visitare anche il museo (‘Als we tijd hebben, kunnen we ook het museum bezoeken’). Zulke constructies horen bij een hoger niveau.

Daarnaast bestaan vaste verbindingen die niet letterlijk over ‘hebben’ gaan, zoals avere luogo (‘plaatsvinden’) en avere a che fare con (‘te maken hebben met’). De constructie avere da + infinitief drukt uit dat er iets te doen is: Ho da fare betekent ‘ik heb het druk’ of ‘ik heb dingen te doen’. Dit klinkt anders dan het neutralere devo lavorare (‘ik moet werken’), maar komt geregeld voor.

Oefentips

1. Leer de zes vormen als ritme. Zeg dagelijks hardop: ho, hai, ha; abbiamo, avete, hanno. Schrijf daarna drie vormen uit het hoofd op, met de stomme h.
2. Maak twee kolommen Nederlands–Italiaans. Zet Nederlandse zinnen met ‘zijn’ links — ‘ik ben twintig’, ‘we hebben het koud’, ‘zij is slaperig’ — en bouw rechts bewust zinnen met avere: ho vent'anni, abbiamo freddo, ha sonno.
3. Oefen in kleine vraag-antwoordparen. Bijvoorbeeld Hai fame? — No, ma ho sete en Avete bisogno di aiuto? — Sì, grazie. Zo train je tegelijk de vorm, de vaste combinatie en het weglaten van het onderwerp.

Verwante onderwerpen

• Eerst nuttig: Onderwerpvoornaamwoorden — laat zien wie de handeling uitvoert en waarom io, tu en andere voornaamwoorden vaak kunnen worden weggelaten.
• Volgende stap: Passato prossimo — gebruikt avere als hulpwerkwoord in vormen als ho mangiato en abbiamo visto.