Waktu dan Tanggal dalam Bahasa Prancis

Ringkasnya

Untuk menyatakan waktu, gunakan Il est + angka + heure(s): Il est une heure dan Il est trois heures. Tanggal biasanya memakai le + angka + bulan, misalnya le 15 août, sedangkan nama hari tanpa artikel menunjuk hari tertentu dan le + hari menyatakan kebiasaan: lundi berarti “hari Senin”, tetapi le lundi berarti “setiap hari Senin”. Nama hari dan bulan ditulis dengan huruf kecil dalam bahasa Prancis.

Gambaran Umum

Menyebut jam dan tanggal termasuk keterampilan dasar tingkat A1 karena langsung dipakai untuk membuat janji, membaca jadwal, menanyakan waktu keberangkatan, serta menyebut hari ulang tahun. Pola utamanya cukup teratur, terutama jika angka kardinal sudah dikuasai.

Ada beberapa perbedaan penting dari bahasa Indonesia. Bahasa Prancis memakai verba être (“adalah”) dalam ungkapan jam: secara harfiah, Il est trois heures berbentuk “sekarang adalah tiga jam”. Selain itu, kata heure wajib disebut dalam tuturan biasa; angka saja tidak cukup. Nama hari dan bulan juga tidak memakai huruf kapital, berbeda dari kebiasaan ejaan bahasa Indonesia seperti “Senin” dan “Agustus”.

Hal lain yang perlu diperhatikan ialah artikel (kata pendek seperti le yang mendampingi nomina atau kata benda). Pada nama hari, ada atau tidaknya le dapat mengubah makna dari satu hari tertentu menjadi kebiasaan yang berulang. Bagian awal di bawah memuat pola yang perlu dikuasai pemula; variasi gaya dan bentuk yang lebih resmi dibahas terpisah agar tidak membebani tahap awal.

Cara Kerjanya

Menanyakan dan menyebut jam

Pertanyaan netral yang paling umum ialah Quelle heure est-il ? (“Sekarang pukul berapa?”). Jawabannya memakai pola berikut:

Il est + angka + heure(s).

Waktu	Bentuk bahasa Prancis	Penjelasan
01.00	Il est une heure.	une heure berbentuk tunggal
02.00	Il est deux heures.	mulai dari dua, heures berbentuk jamak
12.00 siang	Il est midi.	tidak memakai heure
00.00	Il est minuit.	tidak memakai heure

Kata heure adalah nomina feminin (kata benda berjenis gramatikal feminin). Karena itu, bentuk “satu” yang dipakai ialah une, bukan un. Untuk waktu selain tepat pada jam, tambahkan menit sesudah heure(s):

• 3.05 — Il est trois heures cinq.
• 7.10 — Il est sept heures dix.
• 9.25 — Il est neuf heures vingt-cinq.
• 11.40 — Il est onze heures quarante.

Menit satu sampai sembilan tetap diucapkan tanpa kata yang setara dengan “nol”: 8.05 ialah huit heures cinq, bukan bentuk dengan zéro cinq dalam percakapan biasa.

Seperempat, setengah, dan “kurang”

Dalam percakapan, beberapa pecahan jam mempunyai bentuk khusus:

Waktu	Bentuk umum	Arti harfiah
03.15	trois heures et quart	pukul tiga lewat seperempat
03.30	trois heures et demie	pukul tiga lewat setengah
03.45	quatre heures moins le quart	pukul empat kurang seperempat
02.50	trois heures moins dix	pukul tiga kurang sepuluh menit

Perhatikan ejaan demie pada une heure et demie atau trois heures et demie. Bentuk itu menyesuaikan dengan heure yang feminin. Namun, sesudah midi dan minuit, bentuknya demi: midi et demi, minuit et demi.

Untuk pemula, bentuk berbasis menit selalu aman: 03.45 dapat disebut trois heures quarante-cinq. Bentuk moins le quart terdengar lebih alami dalam banyak percakapan, tetapi maknanya sama.

Sistem 12 jam dan 24 jam

Jadwal kereta, penerbangan, kantor, dan pengumuman resmi lazim memakai sistem 24 jam:

• 14.20 — quatorze heures vingt
• 18.45 — dix-huit heures quarante-cinq
• 23.10 — vingt-trois heures dix

Dalam percakapan, penutur juga sering memakai sistem 12 jam lalu memperjelas bagian hari:

• huit heures du matin — pukul delapan pagi
• deux heures de l’après-midi — pukul dua siang/sore
• sept heures du soir — pukul tujuh malam

Jangan mencampur kedua sistem dalam satu bentuk. Untuk 14.00, pilih quatorze heures atau deux heures de l’après-midi, bukan quatorze heures de l’après-midi.

Menyatakan “pada pukul” dengan à

Jam sebagai jawaban atas “kapan?” didahului preposisi (kata depan) à:

• Le cours commence à neuf heures. — Kelas dimulai pukul sembilan.
• On déjeune à midi. — Kami makan siang pukul dua belas.
• À quelle heure tu pars ? — Kamu berangkat pukul berapa?

Bedakan Il est trois heures (“Sekarang pukul tiga”) dari à trois heures (“pada pukul tiga”). Untuk rentang waktu, gunakan de ... à ...: Le musée est ouvert de dix heures à dix-huit heures (“Museum buka dari pukul sepuluh sampai pukul delapan belas”).

Hari-hari dalam seminggu

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia
lundi	Senin
mardi	Selasa
mercredi	Rabu
jeudi	Kamis
vendredi	Jumat
samedi	Sabtu
dimanche	Minggu

Semua nama hari ditulis dengan huruf kecil. Tiga pola berikut perlu dibedakan:

• Tanpa artikel: Je pars lundi. — Saya berangkat hari Senin (satu Senin yang dimaksud dalam konteks).
• Dengan le: Je travaille le lundi. — Saya bekerja setiap hari Senin.
• Dengan tous les: Je travaille tous les lundis. — Saya bekerja setiap hari Senin; pengulangan dinyatakan sangat jelas.

Dalam bahasa Indonesia, “Saya bekerja hari Senin” bisa dipahami sebagai satu kejadian atau kebiasaan bergantung konteks. Bahasa Prancis sering menandai perbedaan itu secara langsung melalui lundi dan le lundi.

Untuk menanyakan hari, gunakan Quel jour sommes-nous ? atau bentuk percakapan On est quel jour ? Jawabannya dapat berupa Nous sommes lundi atau On est lundi.

Bulan-bulan dalam setahun

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia	Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia
janvier	Januari	juillet	Juli
février	Februari	août	Agustus
mars	Maret	septembre	September
avril	April	octobre	Oktober
mai	Mei	novembre	November
juin	Juni	décembre	Desember

Nama bulan juga ditulis dengan huruf kecil. Aksen pada février, août, dan décembre merupakan bagian dari ejaan dan sebaiknya tidak dihilangkan.

Membentuk tanggal

Urutan dasarnya mirip dengan bahasa Indonesia:

le + tanggal + bulan (+ tahun)

• le 15 août — tanggal 15 Agustus
• le 24 décembre 2026 — tanggal 24 Desember 2026
• Nous sommes le 8 mai. — Sekarang tanggal 8 Mei.

Untuk tanggal satu, gunakan bilangan ordinal (bilangan yang menunjukkan urutan) premier:

• le premier janvier — tanggal 1 Januari
• le premier mai — tanggal 1 Mei

Tanggal lain memakai bilangan kardinal biasa: le deux janvier, le vingt et un juin, le trente et un décembre. Jadi, jangan memakai bentuk ordinal untuk setiap tanggal.

Pertanyaan yang netral ialah Quelle est la date ? Dalam percakapan juga terdengar On est le combien ? (“Sekarang tanggal berapa?”). Untuk menyebut hari dan tanggal sekaligus: Nous sommes lundi 15 août atau On est lundi 15 août.

Contoh dalam Konteks

Bahasa Prancis	Terjemahan Indonesia	Catatan
Quelle heure est-il ? — Il est une heure.	Sekarang pukul berapa? — Pukul satu.	une heure berbentuk tunggal
Il est trois heures et demie.	Sekarang pukul setengah empat.	Secara harfiah: tiga lewat setengah
Le train part à six heures et quart.	Kereta berangkat pukul enam lewat seperempat.	à menandai waktu kejadian
Il est neuf heures moins dix.	Sekarang pukul sembilan kurang sepuluh.	Artinya 08.50
Le film commence à vingt heures trente.	Film dimulai pukul 20.30.	Sistem 24 jam
À quelle heure tu pars ?	Kamu berangkat pukul berapa?	Wajar dalam percakapan santai
Je pars lundi matin.	Saya berangkat Senin pagi.	Satu hari Senin tertentu
Le lundi, elle travaille à la maison.	Setiap Senin, dia bekerja di rumah.	le lundi menyatakan kebiasaan
Nous sommes mercredi.	Sekarang hari Rabu.	Nama hari tanpa artikel
Mon anniversaire est le 15 août.	Ulang tahun saya tanggal 15 Agustus.	Pola tanggal biasa
Le rendez-vous est fixé au premier avril.	Janji itu dijadwalkan pada tanggal 1 April.	Tanggal satu memakai premier
On est le combien aujourd’hui ? — Le 22 novembre.	Hari ini tanggal berapa? — Tanggal 22 November.	Bentuk percakapan
Le magasin est ouvert de neuf heures à dix-neuf heures.	Toko buka dari pukul sembilan sampai pukul sembilan belas.	Rentang de ... à ...
Je suis en vacances en juillet.	Saya berlibur pada bulan Juli.	Bulan berdiri dengan en di luar tanggal

Kesalahan Umum

Menghilangkan heure

• Keliru: Il est trois.
• Benar: Il est trois heures.
• Alasannya: Saat menyebut jam biasa, bahasa Prancis memerlukan heure(s). Pengecualian utamanya ialah midi dan minuit.

Memakai un untuk pukul satu

• Keliru: Il est un heure.
• Benar: Il est une heure.
• Alasannya: Heure berjenis gramatikal feminin, sehingga angka satu berbentuk une.

Menyamakan lundi dengan le lundi

• Keliru: Je vais chez le médecin le lundi. jika maksudnya satu janji Senin mendatang.
• Benar: Je vais chez le médecin lundi.
• Alasannya: Le lundi biasanya berarti kegiatan berulang setiap Senin. Tanpa artikel, lundi menunjuk satu Senin yang dipahami dari konteks.

Menulis nama hari dan bulan dengan huruf kapital

• Keliru: Lundi 15 Août
• Benar: lundi 15 août
• Alasannya: Tidak seperti ejaan bahasa Indonesia, nama hari dan bulan dalam bahasa Prancis biasanya diawali huruf kecil, kecuali berada pada awal kalimat.

Memakai ordinal untuk semua tanggal

• Keliru: le quinzième août untuk tanggal 15 Agustus.
• Benar: le 15 août atau saat dibaca le quinze août.
• Alasannya: Hanya tanggal satu yang secara umum memakai premier; tanggal lain memakai angka kardinal.

Salah memilih demi dan demie

• Keliru: trois heures et demi
• Benar: trois heures et demie
• Alasannya: Sesudah heure, bentuknya menyesuaikan menjadi feminin demie. Gunakan demi pada midi et demi dan minuit et demi.

Catatan Pemakaian

Dalam bahasa Indonesia, “jam” dapat berarti waktu pada arloji maupun durasi. Bahasa Prancis membedakan keduanya melalui susunan kalimat. Le cours commence à deux heures berarti kelas dimulai pukul dua, sedangkan Le cours dure deux heures berarti kelas berlangsung selama dua jam. Jika perlu menekankan durasi, pendant deux heures berarti “selama dua jam”.

Tulisan jadwal dalam bahasa Prancis sering memakai huruf h, misalnya 9 h 15 dan 18 h 30. Bentuk rapat seperti 9h15 juga sangat sering dijumpai pada pesan dan tampilan digital. Ketika dibaca, 9 h 15 menjadi neuf heures quinze. Tanggal numerik umumnya mengikuti urutan hari/bulan/tahun, misalnya 15/08/2026.

Pertanyaan À quelle heure tu pars ? lazim dalam percakapan santai. Bentuk yang lebih lengkap dan netral ialah À quelle heure est-ce que tu pars ?; bentuk dengan pembalikan, À quelle heure pars-tu ?, terdengar lebih resmi atau lebih banyak dijumpai dalam tulisan. Ketiganya menanyakan hal yang sama.

Untuk bulan tanpa tanggal, en sering dipakai: en avril, en août, en décembre. Namun, di dalam tanggal jangan menambahkan en: katakan le 15 août, bukan le 15 en août.

Lebih Lanjut: Pemakaian Tingkat Lanjut

Bagian ini belum harus dikuasai pada tingkat A1, tetapi bentuk-bentuknya akan sering terlihat.

Ketika suatu tanggal menjadi pelengkap sesudah preposisi à, gabungan à + le berubah menjadi au: La réunion est reportée au 15 juin (“Rapat ditunda ke tanggal 15 Juni”). Sesudah de, de + le berubah menjadi du: du 3 au 7 octobre berarti “dari tanggal 3 sampai 7 Oktober”. Ini adalah kontraksi, yaitu peleburan dua kata menjadi satu bentuk.

Untuk tanggal bersejarah, tahun dapat didahului en: La Révolution française commence en 1789. Akan tetapi, tanggal lengkap tetap dapat muncul tanpa en sesudah hari dan bulan: le 14 juillet 1789. Tahun biasanya dibaca sebagai bilangan biasa; 2026 ialah deux mille vingt-six.

Hari berulang juga dapat dibuat lebih khusus. Le lundi menyatakan kebiasaan umum pada hari Senin, sedangkan un lundi sur deux berarti “setiap dua Senin sekali”. Bentuk jamak les lundis juga dapat menunjukkan semua hari Senin dalam suatu pola: Le musée est fermé les lundis. Untuk pemula, le lundi dan tous les lundis sudah cukup sebagai pola utama.

Dalam perkiraan waktu, gunakan vers (“sekitar”): J’arrive vers huit heures. Kata environ juga dapat dipakai: Le trajet dure environ deux heures. Perhatikan bahwa contoh pertama menyebut titik waktu, sedangkan yang kedua menyebut lamanya waktu.

Kiat Latihan

1. Baca jam secara berpasangan. Pilih lima waktu setiap hari lalu ucapkan masing-masing dengan sistem angka dan bentuk percakapan: 03.30 menjadi trois heures trente dan trois heures et demie.
2. Buat kalender satu minggu. Tulis satu kejadian tertentu dengan nama hari tanpa artikel, lalu satu kebiasaan dengan le: Je vois Paul mardi dibandingkan dengan Je fais du sport le mardi.
3. Latih tanggal yang dekat dengan kehidupan sendiri. Ucapkan tanggal lahir, hari libur, janji berikutnya, dan tanggal hari ini. Beri perhatian khusus pada premier, huruf kecil nama bulan, serta urutan hari–bulan–tahun.

Konsep Terkait

• Prasyarat: Bilangan Kardinal — diperlukan untuk membaca jam, menit, tanggal, dan tahun dengan lancar.