Fransızcada temel soru cümleleri

Kısaca

Fransızcada aynı evet-hayır sorusu üç biçimde sorulabilir: Tu viens ?, Est-ce que tu viens ?, Viens-tu ?; üçü de “Geliyor musun?” demektir. İlkinde ses tonu, ikincisinde est-ce que kalıbı, üçüncüsünde fiil ile öznenin yer değiştirmesi soruyu belirtir. Bilgi isterken qui “kim”, que/quoi “ne”, où “nerede/nereye”, quand “ne zaman”, comment “nasıl” ve pourquoi “neden” kullanılır.

Genel bakış

Bir kafede sipariş verirken, adres sorarken ya da yeni tanıştığınız biriyle konuşurken soru cümlelerine hemen ihtiyaç duyarsınız. Bu nedenle temel sorular A1 düzeyinin ilk konularındandır. Başlangıçta bütün biçimleri aynı rahatlıkla kullanmanız gerekmez: est-ce que ile güvenilir bir soru kurmayı öğrenmek ve günlük konuşmadaki tonlama sorularını tanımak iyi bir başlangıçtır.

Türkçede “Geliyorsun” cümlesini “Geliyor musun?” yapmak için ayrı yazılan mı/mi/mu/mü soru parçasını kullanırız. Fransızcada bunun bire bir karşılığı yoktur. Ayrıca Türkçedeki “Nerede oturuyorsun?” cümlesinde “sen” demek zorunda değilken, Fransızcada çoğunlukla tu gibi bir özne gerekir. Özne, cümlede işi yapan ya da hakkında bir şey söylenen kişi veya şeydir; Tu habites ici cümlesinde “sen” anlamındaki tu öznedir.

İki soru türünü ayırmak işinizi kolaylaştırır. Evet-hayır soruları, bir bilginin doğru olup olmadığını sorar: Tu habites ici ? — “Burada mı oturuyorsun?” Bilgi soruları ise eksik bilgiyi ister: Où habites-tu ? — “Nerede oturuyorsun?” Aynı temel soru yapıları her iki türde de karşınıza çıkar.

Soru cümlesi nasıl kurulur?

1. Sözcük sırasını koruyup tonlamayı değiştirin

En kolay yol, normal cümleyi soru olarak söylemektir. Yazıda soru işareti kullanılır; konuşmada özellikle evet-hayır sorularında ses genellikle sona doğru yükselir.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Tu travailles ici.	Burada çalışıyorsun.	Bir bilgi veriliyor.
Tu travailles ici ?	Burada mı çalışıyorsun?	Sözcüklerin sırası değişmiyor.
Vous avez une réservation ?	Rezervasyonunuz var mı?	Günlük bir hizmet konuşmasında doğal bir soru.

Bu yapı yalnızca çok samimi konuşmalara özgü değildir. Bir görevli müşteriye de Vous avez une réservation ? diyebilir. Ancak resmî bir yazıda başka yapılar tercih edilebilir. Soru sözcüğü bulunan cümlelerde sesin mutlaka sona doğru yükselmesini beklemeyin; soru anlamını zaten sözcüğün kendisi gösterebilir.

2. Cümlenin başına est-ce que getirin

Est-ce que + özne + fiil kalıbı, soru kurmanın yaygın ve kullanışlı yoludur. Fiil, yapılan işi veya durumu anlatan sözcüktür; örneğin parler “konuşmak”, habiter “oturmak” demektir. Est-ce que eklemek, fiilin kişiyle uyumlu biçimini değiştirmez.

• Tu parles français. — “Fransızca konuşuyorsun.”
• Est-ce que tu parles français ? — “Fransızca konuşuyor musun?”
• Est-ce que vous avez le temps ? — “Vaktiniz var mı?”

Est-ce que kalıbını sözcük sözcük Türkçeye çevirmeyin; bir bütün olarak soru başlatır. Türkçedeki soru parçasının aksine başa gelir ve kişiye göre değişmez.

Sonraki sözcük ünlüyle veya okunmayan h ile başlıyorsa que, qu’ olur. Bu kısalma, iki sözcük arasına kesme işareti konmasıyla yazılır:

• Est-ce qu’il travaille ici ? — “O burada mı çalışıyor?”
• Est-ce qu’elle habite à Lyon ? — “O Lyon’da mı oturuyor?”

Est-ce que zaten soru yapısını kurduğu için ardından normal özne-fiil sırası gelir. Başlangıç için bu kalıbı tek parça hâlinde öğrenmek, konuşurken yapıyı tekrar tekrar çözümlemeye çalışmaktan daha yararlıdır.

3. Fiil ile özne zamirinin yerini değiştirin

Devrik soru yapısı, fiilin özneden önce gelmesidir. Burada önce zamirlerle, yani bir kişinin veya şeyin adının yerine kullanılan tu, il, elle, vous gibi sözcüklerle kurulan biçimi öğrenin. Fiil ile özne zamiri kısa çizgiyle bağlanır:

• Tu habites à Paris. — “Paris’te oturuyorsun.”
• Habites-tu à Paris ? — “Paris’te mi oturuyorsun?”
• Parlez-vous français ? — “Fransızca konuşuyor musunuz?”
• Êtes-vous prêt ? — “Hazır mısınız?”

Bu biçim yazıda ve özenli konuşmada sık görülür. Yine de yalnızca çok resmî durumlarda kullanılmaz: Comment allez-vous ? — “Nasılsınız?” gibi kalıplar günlük yaşamda da yerleşmiştir.

Bazı üçüncü kişi biçimlerinde, il, elle, on öncesine telaffuzu kolaylaştıran -t- eklenir. Bu ekin ayrı bir anlamı yoktur:

• Parle-t-elle français ? — “O Fransızca konuşuyor mu?”
• A-t-il une voiture ? — “Onun arabası var mı?”
• Arrive-t-on bientôt ? — “Yakında varıyor muyuz?”

Fiilde zaten t veya d varsa bir t daha eklenmez: Est-il prêt ? — “O hazır mı?”; Prend-elle le train ? — “O trene mi biniyor?” Her fiile mekanik olarak -t- eklemeyin.

4. İhtiyacınız olan soru sözcüğünü seçin

Türkçedeki soru sözcükleri Fransızcaya her zaman tek bir sözcükle karşılık gelmez. Özellikle “ne” için que ve quoi arasındaki fark önemlidir.

Soru sözcüğü	Türkçe karşılığı	Neyi sorar?
qui	kim	Bir kişiyi sorar.
que / quoi	ne	Bir şeyi, olayı veya yapılan işi sorar.
où	nerede / nereye	Yeri veya gidilen yeri sorar.
quand	ne zaman	Zamanı sorar.
comment	nasıl	Yöntemi, durumu veya bir şeyin nasıl olduğunu sorar.
pourquoi	neden / niçin	Sebebi sorar.

Où, fiile ve bağlama göre “nerede” veya “nereye” anlamına gelir: Où habites-tu ? — “Nerede oturuyorsun?”; Où vas-tu ? — “Nereye gidiyorsun?” Türkçede adlara, yani kişi, yer veya şey bildiren sözcüklere eklediğimiz yer ve yön ekleri, Fransızcada farklı sözcükler ve yapılarla karşılanabilir. Bu yüzden yalnızca sözlük karşılığına değil, fiille birlikte oluşan anlama bakın.

Où, quand, comment, pourquoi ile başlangıçta şu kalıbı kullanabilirsiniz:

Soru sözcüğü + est-ce que + özne + fiil

• Où est-ce que tu habites ? — “Nerede oturuyorsun?”
• Quand est-ce que le cours commence ? — “Ders ne zaman başlıyor?”
• Comment est-ce que vous venez ? — “Nasıl geliyorsunuz?”
• Pourquoi est-ce que tu apprends le français ? — “Neden Fransızca öğreniyorsun?”

Günlük konuşmada est-ce que olmadan normal sıra da kullanılır: Pourquoi tu apprends le français ? — “Neden Fransızca öğreniyorsun?” Daha özenli bir biçim olarak Pourquoi apprends-tu le français ? denebilir.

5. Qui ile sorulan kişi işi mi yapıyor, işten mi etkileniyor?

Qui sorularında sorulan kişinin cümledeki görevi önemlidir. Özne işi yapar; nesne, yapılan işin yöneldiği kişi veya şeydir. Türkçede “Kim arıyor?” ile “Kimi arıyorsun?” arasındaki ayrım bunu gösterir.

• Qui appelle ? — “Kim arıyor?” Burada qui, arayan kişinin yerindedir; ayrıca il veya elle eklenmez.
• Qui est-ce qui appelle ? — “Kim arıyor?” Aynı sorunun daha uzun biçimidir.
• Qui est-ce que tu appelles ? — “Kimi arıyorsun?” Burada arayan kişi tu, aranan kişi ise qui ile soruluyor.
• Qui appelles-tu ? — “Kimi arıyorsun?” Devrik soru biçimidir.

Qui est-ce ? — “Bu kim?” veya duruma göre “Kim o?” demektir. Kapıdaki kişiyi, telefondaki sesi ya da fotoğraftaki birini sorarken kullanılabilir. Bunu genel bir “kim” kalıbı olarak tanıyın; ardından mutlaka başka bir fiil gelmesi gerekmez.

6. Que, qu’est-ce que ve quoi arasındaki fark

“Ne yapıyorsun?” sorusu için üç yaygın biçim şöyledir:

Fransızca	Türkçe	Kullanım
Qu’est-ce que tu fais ?	Ne yapıyorsun?	Yaygın, başlangıç için güvenilir biçim.
Tu fais quoi ?	Ne yapıyorsun?	Günlük konuşmada doğal.
Que fais-tu ?	Ne yapıyorsun?	Daha özenli veya yazılı anlatıma uygun.

Que, bu tür sorularda çekimli fiilin önünde kullanılır ve ünlü önünde qu’ olur: Qu’aimes-tu ? — “Neyi seversin?” Quoi ise günlük sorularda çoğunlukla sonda bulunur. Bu nedenle Tu fais que ? denmez.

Bir edattan sonra da quoi kullanılır. Edat, sözcükler arasında ilişki kuran à, de, avec gibi kısa bir sözcüktür:

• À quoi tu penses ? — “Ne düşünüyorsun?”
• De quoi est-ce que vous parlez ? — “Ne hakkında konuşuyorsunuz?”
• Avec quoi écris-tu ? — “Neyle yazıyorsun?”

Eğer “ne”, işi yapan şeyin yerindeyse qu’est-ce qui gerekir: Qu’est-ce qui se passe ? — “Ne oluyor?” Başlangıçta şu farkı örneklerle öğrenmek yeterlidir: Qu’est-ce que tu regardes ? — “Ne izliyorsun?” sorusunda izleyen kişi tu; Qu’est-ce qui fait ce bruit ? — “Bu sesi çıkaran ne?” sorusunda ise sesi çıkaran şey soruluyor.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki sorular, gündelik konuşmalarda farklı ihtiyaçları karşılar. Türkçe çevirilerde Fransızca sözcük sırasını taklit etmek yerine doğal karşılıklar kullanılmıştır.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Qui est-ce ?	Kim o?	Kapıdaki veya telefondaki kişinin kimliğini sorarken.
Qu’est-ce que tu fais ce soir ?	Bu akşam ne yapıyorsun?	Arkadaşınızın planını öğrenirken.
Où habites-tu ?	Nerede oturuyorsun?	Devrik yapıyla yer sorusu.
Pourquoi tu apprends le français ?	Neden Fransızca öğreniyorsun?	Konuşma dilinde normal sözcük sırası.
Est-ce que vous avez une table pour deux ?	İki kişilik boş masanız var mı?	Restoranda yer sorarken.
Vous acceptez la carte ?	Kart kabul ediyor musunuz?	Tonlamayla kurulan günlük bir soru.
Quand est-ce que le musée ferme ?	Müze ne zaman kapanıyor?	Kapanış zamanını öğrenirken.
Comment allez-vous ?	Nasılsınız?	Kibar hitapta yerleşmiş bir kalıp.
Tu vas où après le travail ?	İşten sonra nereye gidiyorsun?	Soru sözcüğünün sonda olduğu konuşma biçimi.
Qui vient avec nous ?	Bizimle kim geliyor?	Gelen kişi soruluyor; ek özne gerekmiyor.
Qui est-ce que vous cherchez ?	Kimi arıyorsunuz?	Aranan kişi soruluyor.
À quoi sert ce bouton ?	Bu düğme ne işe yarıyor?	Edattan sonra ne sorusu.
Qu’est-ce qui se passe ?	Ne oluyor?	Olayın kendisi soruluyor.
Parle-t-elle turc ?	O Türkçe konuşuyor mu?	Devrik soruda araya gelen t.
Pourquoi le train est-il en retard ?	Tren neden gecikti?	İleri düzeyde adla kurulan devrik soru.

Sık yapılan hatalar

1. Est-ce que ile devrik yapıyı üst üste kullanmak

• Yanlış: Est-ce que parlez-vous français ?
• Doğru: Est-ce que vous parlez français ? — “Fransızca konuşuyor musunuz?”
• Diğer doğru biçim: Parlez-vous français ? — “Fransızca konuşuyor musunuz?”

İki ayrı soru kurma yolundan birini seçin. Est-ce que sonrasında normal özne-fiil sırası korunur.

2. Türkçedeki gibi özneyi düşürmek

• Yanlış: Où habites ?
• Doğru: Où est-ce que tu habites ? — “Nerede oturuyorsun?”
• Diğer doğru biçim: Où habites-tu ? — “Nerede oturuyorsun?”

Türkçede “oturuyorsun” biçimi kişiyi gösterir. Fransızcada bu soruda tu gerekir. Buna karşılık Qui habite ici ? — “Burada kim oturuyor?” cümlesinde qui zaten öznedir; başka özne eklemeyin.

3. Que ve quoi sözcüklerini her yerde birbirinin yerine koymak

• Yanlış: Tu veux que ?
• Doğru: Tu veux quoi ? — “Ne istiyorsun?”
• Daha nötr seçenek: Qu’est-ce que tu veux ? — “Ne istiyorsun?”

Günlük sorunun sonunda quoi kullanılır. Que için farklı bir yapı gerekir: Que veux-tu ? — “Ne istiyorsun?” Ayrıca bu sorunun nezaketi yalnızca dil bilgisine değil, ses tonuna da bağlıdır.

4. Qui est-ce qui ile qui est-ce que ayrımını kaçırmak

• Yanlış: Qui est-ce que vient ?
• Doğru: Qui est-ce qui vient ? — “Kim geliyor?”

Gelen kişi sorulduğu için qui gerekir. Qui est-ce que tu invites ? — “Kimi davet ediyorsun?” sorusunda ise davet eden kişi tu, sorulan kişi davet edilen kişidir.

5. Devrik soruda çizgileri ve t sesini yanlış yazmak

• Yanlış: Parle elle français ?
• Doğru: Parle-t-elle français ? — “O Fransızca konuşuyor mu?”
• Yanlış: Est-t-il ici ?
• Doğru: Est-il ici ? — “O burada mı?”

İlk örnekte araya -t- gerekir. İkincide fiil zaten t ile bittiği için eklenmez. Bunları yalnızca yazım ayrıntısı olarak değil, bütün soru biçiminin parçaları olarak öğrenin.

6. Pourquoi sorusuna yine pourquoi ile cevap vermek

• Uygun olmayan cevap: Pourquoi j’aime cette langue.
• Doğru cevap: Parce que j’aime cette langue. — “Çünkü bu dili seviyorum.”

Pourquoi “neden” diye sorar; parce que “çünkü” diyerek gerekçe verir. Örneğin Pourquoi tu apprends le français ? sorusuna bu şekilde cevap verebilirsiniz.

Kullanıma ilişkin notlar

Yapı seçimi ve hitap birbirinden ayrıdır

Tu yakınlık bildiren “sen”, vous ise çoğul “siz” veya kibar tekil “siz” olabilir. Türkçede de “sen/siz” ayrımı olduğu için bu fark tanıdıktır; yine de her ortamın yakınlık alışkanlığı aynı değildir. Tanımadığınız bir yetişkine hitap ederken çoğu durumda vous güvenli bir seçimdir.

Buna karşılık normal sözcük sırasıyla sorulan her soruyu kaba, devrik kurulan her soruyu kibar saymayın. Vous avez un instant ? — “Bir dakikanız var mı?” gayet nazik olabilir. Sözcükler, ses tonu ve durum birlikte değerlendirilir. Kibar bir rica için Pouvez-vous m’aider, s’il vous plaît ? — “Bana yardım edebilir misiniz, lütfen?” gibi bütün bir kalıp öğrenmek yararlıdır.

Soru sözcüğü her zaman başta olmak zorunda değildir

Konuşmada Tu habites où ? — “Nerede oturuyorsun?” ve Tu pars quand ? — “Ne zaman gidiyorsun?” çok doğaldır. Türkçede de soru sözcüğü çoğunlukla sorduğumuz bilginin yerinde durabildiğinden bu biçimler tanıdık gelebilir.

Ancak bütün soru sözcüklerine aynı kuralı uygulamayın. Pourquoi genellikle başta kullanılır. Tu pars pourquoi ? — “Neden gidiyorsun?” bağlama göre duyulabilir; başlangıç için Pourquoi tu pars ? veya Pourquoi est-ce que tu pars ? daha güvenilir seçimlerdir.

Kısa sorular ve yazım

Bağlam açıksa tek sözcüklük sorular mümkündür: Quand ? — “Ne zaman?”, Où ? — “Nerede?”, Pourquoi ? — “Neden?” Tek başına Quoi ? — “Ne?” ise ses tonuna göre şaşkın veya sert duyulabilir. Duyamadığınız bir şeyi yeniden söyletmek için Pardon ? — “Efendim?” daha nazik bir başlangıçtır.

Où üzerindeki işareti unutmayın: où “nerede/nereye”, ou ise “veya” demektir. Fransızca yazımda soru işaretinden önce genellikle bir boşluk bırakılır; bu, Türkçe yazım alışkanlığından farklıdır.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız yapılar

Bu bölümdeki ayrıntıları A1 düzeyinde hemen kullanmanız gerekmez. Önce normal sıra, est-ce que ve yaygın devrik soru kalıpları yeterlidir.

Adla başlayan devrik sorular

Özne bir kişinin adı veya bir ad grubu olduğunda, her zaman yalnızca iki sözcüğün yerini değiştirerek soru kuramayız. Yaygın bir yapıda ad başta kalır, fiilden sonra onu karşılayan bir zamir gelir:

• Marie vient-elle ce soir ? — “Marie bu akşam geliyor mu?”
• Le train est-il en retard ? — “Tren gecikti mi?”

Türkçeye çevirirken bu zamiri ayrı bir “o” olarak eklemeniz gerekmez. Başlangıçta daha kolay seçenekler kullanabilirsiniz: Est-ce que Marie vient ce soir ? — “Marie bu akşam geliyor mu?” Bazı soru sözcükleriyle başka devrik düzenler de vardır; bunların ayrıntısı karmaşık devrik soru yapıları konusuna girer.

Geçmiş zamanda hangi fiil yer değiştirir?

Bazı geçmiş zaman biçimleri iki parçalıdır: yardımcı fiil, yani zamanı kurmaya yardım eden çekimli fiil, ve asıl eylemi bildiren biçim. Devrik soruda zamir ilk parçaya bağlanır:

• As-tu compris ? — “Anladın mı?”
• Quand êtes-vous arrivé ? — “Ne zaman geldiniz?”

Burada amaç geçmiş zamanın bütün kurallarını öğrenmek değil, soru yapısının nereye uygulandığını görmektir. Est-ce que kullanılırsa normal sıra yine korunur: Est-ce que tu as compris ? — “Anladın mı?”

Je “ben” zamiriyle devrik sorular da her fiilde aynı rahatlıkla kurulmaz. Puis-je entrer ? — “Girebilir miyim?” gibi yerleşmiş biçimleri tanımak yararlıdır; bütün fiillere aynı işlemi uygulamak yerine başlangıçta est-ce que je… kalıbını tercih edin.

Dolaylı sorularda doğrudan soru sırasını korumayın

Dolaylı soru, bir sorunun başka bir cümlenin içinde aktarılmasıdır. Türkçedeki “Nerede oturuyorsun?” ile “Nerede oturduğunu bilmiyorum” arasındaki farkı düşünün.

• Où habites-tu ? — “Nerede oturuyorsun?”
• Je ne sais pas où tu habites. — “Nerede oturduğunu bilmiyorum.”

İkinci cümlede est-ce que kullanılmaz ve özne ile fiil devrilmez. Evet-hayır sorusu aktarılıyorsa si gelir: Je voudrais savoir si vous êtes libre demain. — “Yarın müsait olup olmadığınızı öğrenmek istiyorum.” Bu si, burada “olup olmadığını” bağlantısını kurar.

“Ne” sorusu da biçim değiştirir: Qu’est-ce que tu veux ? — “Ne istiyorsun?” sorusu, Dis-moi ce que tu veux. — “Ne istediğini söyle.” biçiminde aktarılır. Bunları doğrudan soruların kalıplarıyla karıştırmamaya daha ileri düzeyde dikkat edeceksiniz.

Olumsuz sorulara cevap verirken si

Tu ne viens pas ? — “Gelmiyor musun?” gibi olumsuz, yani bir şeyin yapılmadığını veya olmadığını belirten sorularda özel bir cevap vardır:

• Si, je viens. — “Yok, geliyorum.”
• Non, je ne viens pas. — “Hayır, gelmiyorum.”

Buradaki si, sorudaki olumsuzluğu çürütür. Türkçedeki “Gelmiyor musun?” sorusuna “Geliyorum” diye açık cevap verme alışkanlığı burada işe yarar: Fransızcada da başlangıçta yalnızca tek sözcük söylemek yerine fiille birlikte cevap vermek anlamı netleştirir.

Çalışma önerileri

1. Aynı soruyu üç biçimde söyleyin. Örneğin “Burada çalışıyor musunuz?” için Vous travaillez ici ?, Est-ce que vous travaillez ici ?, Travaillez-vous ici ? biçimlerini sırayla seslendirin. Sonra aynı işlemi “Yarın geliyor musun?” gibi başka bir soruyla yapın. Her seferinde özneyi ve fiili birlikte koruduğunuzu kontrol edin.
2. Bir günlük plan üzerinden altı bilgi sorun. Bir buluşma düşündüğünüzü varsayın: kim geliyor, ne yapıyorsunuz, nerede buluşuyorsunuz, ne zaman başlıyor, nasıl gidiyorsunuz, neden o yeri seçiyorsunuz? Önce qui, que/quoi, où, quand, comment, pourquoi arasından uygun sözcüğü seçin; ardından soruyu kurun. Her soruya kısa bir Fransızca cevap ekleyin.
3. Duyduğunuz soruları yapılarına göre ayırın. Kısa bir konuşma kaydında soruları not edip “tonlama”, “est-ce que” ve “devrik yapı” diye sınıflandırın. Özellikle Tu fais quoi ? ve Tu vas où ? gibi biçimlere dikkat edin. Yazılı alıştırmada alıştığınız baştaki soru sözcüğünün konuşmada sonda bulunabildiğini böylece daha kolay fark edersiniz.

İlgili konular

• Miktar ve seçim soruları — “Kaç?”, “Ne kadar?” ve “Hangi?” gibi sorularla ihtiyaç duyduğunuz bilgiyi daha ayrıntılı sorun.
• Karmaşık devrik yapılar — Adlarla kurulan soruları ve daha ileri düzeydeki özenli anlatım biçimlerini inceleyin.