Fransızcada Miktar ve Seçim Soruları

Kısaca

Fransızcada sayı veya miktar sormak için combien, ardından bir isim geliyorsa combien de kullanılır: Combien de billets ? — “Kaç bilet?” Bir şeyin hangisi olduğunu veya bir özelliğini sormak için quel, quelle, quels, quelles kullanılır; biçim, ilgili ismin cinsiyetine ve tekil ya da çoğul oluşuna göre seçilir. Quel âge as-tu ? “Kaç yaşındasın?”, Quelle heure est-il ? ise “Saat kaç?” demektir; Türkçede “kaç” bulunması her zaman Fransızcada combien kullanılacağı anlamına gelmez.

Genel bakış

Bir kafede fiyat sormak, gişeden bilet almak, arkadaşınızın kaç kardeşi olduğunu öğrenmek veya hangi trene bineceğinizi netleştirmek için bu yapılara ihtiyaç duyarsınız. A1 düzeyinde öğrenilen temel ayrım şudur: Bir miktar mı öğrenmek istiyorsunuz, yoksa bir şeyi tanımlamak ya da seçenekler arasından belirlemek mi? “Kaç kitap?” ile “Hangi kitap?” soruları aynı kelimelerden kurulmaz.

Türkçe konuşanlar için ikinci önemli nokta uyumdur. Türkçede “hangi kitap” ve “hangi kitaplar” derken “hangi” değişmez. Fransızcada ise quel değişir. İsim (kişi, nesne veya kavram adı) eril ya da dişil denen iki dilbilgisel sınıftan birine girer. Bu sınıflar her zaman biyolojik cinsiyeti anlatmaz: livre “kitap” erildir, table “masa” dişildir. Soru kelimesinin biçimi de bu sınıfa uyar.

İlk aşamada combien de + isim kalıbını ve quel kelimesinin dört biçimini öğrenmek yeterlidir. Soru kelimesinin cümledeki yeri, resmiyet farkları ve daha ileri yapılar aşağıda ayrı ayrı ele alınıyor. Hepsini aynı anda üretmeye çalışmak yerine önce günlük birkaç soruyu rahatça kurmayı hedefleyebilirsiniz.

Yapı nasıl kurulur?

1. Bir sayı veya miktar sorarken combien

Combien, “kaç” veya “ne kadar” anlamına gelir. Tek bir biçimi vardır; eril, dişil, tekil ya da çoğul olduğu için değişmez.

Arkasından bir isim gelmiyorsa tek başına kullanılabilir:

• Combien ça coûte ? — Bu ne kadar?
• Ça fait combien ? — Toplam ne kadar ediyor?
• Vous êtes combien ? — Kaç kişisiniz?

Burada neyin miktarının sorulduğu durumdan anlaşılır. Bir kasada Ça fait combien ? fiyatı sorar; bir restoranda Vous êtes combien ? gruptaki kişi sayısını sorar. Her iki kullanımda da hemen ardından sayılan şeyin adı gelmediği için de eklenmez.

Türkçedeki “kaç” ve “ne kadar” ayrımı Fransızcada iki farklı soru kelimesi gerektirmez. Sayılabilen nesneler için de su gibi miktarla ölçülen şeyler için de combien kullanılır. Fark, ismin biçiminde ve verilen cevapta görünür.

2. Sayılan şeyin adını belirtirken combien de

Bir şeyin kaç tane veya ne kadar olduğunu açıkça söylüyorsanız temel kalıp combien de + isim olur:

• Combien de livres as-tu ? — Kaç kitabın var?
• Combien de lait faut-il ? — Ne kadar süt gerekiyor?
• Combien de temps avez-vous ? — Ne kadar vaktiniz var?

De, bu yapıda miktarı sorulan isimle bağlantı kurar; Türkçeye ayrıca bir kelime olarak çevrilmez. Başlangıçta onu kalıbın ayrılmaz bir parçası olarak öğrenmek yararlıdır.

Ünlü sesle başlayan isimlerden önce de → d’ olur. Aynı kısalma, Fransızcada okunmayan bazı h harflerinden önce de görülür:

• Combien d’enfants avez-vous ? — Kaç çocuğunuz var?
• Combien d’eau faut-il ? — Ne kadar su gerekiyor?
• Combien d’heures travaillez-vous ? — Kaç saat çalışıyorsunuz?

Sayılan nesnelerde isim normal olarak çoğuldur: livres “kitaplar”, enfants “çocuklar”. Türkçede “kaç kitap” deriz; “kaç kitaplar” demeyiz. Fransızcaya Türkçedeki bu alışkanlığı taşımayın: “Kaç kitap?” sorusu Combien de livres ? olur. Buna karşılık bir madde veya toplam süre sorulduğunda lait, eau, temps gibi isimler tekil kalır.

Bu temel miktar yapısında ismin önüne ayrıca les veya des getirilmez. Bu kelimeler başka yerlerde kullanılan tanımlıklardır (ismin belirli olup olmadığını veya nasıl sunulduğunu gösteren kısa sözcükler). “Kaç kitap?” için combien de livres yeterlidir. Belirli bir grubun içinden “kaçı?” anlamındaki farklı yapı ileri bölümde açıklanıyor.

3. Hangisi veya ne tür bir şey olduğunu sorarken quel

Quel, bir ismin hangi kişi, nesne veya seçenek olduğunu sorar. Her zaman yalnızca “hangi” diye çevrilmez; bağlama göre “ne”, “nasıl bir” veya kalıplaşmış bir soruda “kaç” karşılığı da olabilir.

Biçimi, konuştuğunuz kişinin değil, sorulan ismin özelliklerine göre seçilir:

İsmin özellikleri	Biçim	Örnek	Türkçesi
Eril, tekil	quel	Quel livre ?	Hangi kitap?
Dişil, tekil	quelle	Quelle langue ?	Hangi dil?
Eril, çoğul	quels	Quels livres ?	Hangi kitaplar?
Dişil, çoğul	quelles	Quelles langues ?	Hangi diller?

Bu ilişkiye uyum denir: Bir kelimenin biçimi, bağlı olduğu isme göre değişir. Türkçede böyle bir cinsiyet uyumu bulunmadığından isimleri tek başına değil, un livre “bir kitap” ve une langue “bir dil” gibi öğrenmek işinizi kolaylaştırır; un ve une, cinsiyeti hatırlamanıza yardım eder.

Quel normal olarak ismin önünde yer alır ve bu konumda ayrıca bir tanımlık kullanılmaz:

• Quel train prenez-vous ? — Hangi trene biniyorsunuz?
• Quelle adresse cherchez-vous ? — Hangi adresi arıyorsunuz?
• Quelles chaussures préfères-tu ? — Hangi ayakkabıları tercih ediyorsun?

Bir isimden önce gelmesi, araya hiçbir kelime giremeyeceği anlamına gelmez. Quelle autre solution proposes-tu ? “Başka hangi çözümü öneriyorsun?” cümlesinde autre “başka” araya girer; uyumu yine solution “çözüm” belirler.

4. Être ile kullanılan quel

Quel, her zaman sorulan isme bitişik olmaz. Être (“olmak”) fiiliyle, bir şeyin ne olduğunu sormak için de kullanılır:

• Quel est votre nom ? — Adınız nedir?
• Quelle est votre adresse ? — Adresiniz nedir?
• Quels sont vos projets ? — Planlarınız neler?
• Quelles sont vos disponibilités ? — Hangi zamanlarda müsaitsiniz?

Est tekil, sont çoğul için kullanılan fiil biçimleridir. Quel biçimini seçerken fiilden sonraki isme bakın: nom eril tekil, adresse dişil tekil, projets eril çoğul, disponibilités dişil çoğuldur. Aradaki fiil, isimle kurulan uyumu ortadan kaldırmaz.

5. Yaş ve saat sorularını kalıp olarak öğrenin

Türkçede sayı beklenen iki yaygın soru Fransızcada quel ile kurulur:

• Quel âge as-tu ? — Kaç yaşındasın?
• Quelle heure est-il ? — Saat kaç?

Âge “yaş” eril tekildir; bu nedenle quel kullanılır. Fransızcada yaş, avoir (“sahip olmak”) fiiliyle ifade edilir: J’ai vingt ans. — “Yirmi yaşındayım.” Türkçedeki cümle yapısını kelime kelime aktarmak yerine soru ile cevabı birlikte öğrenin.

Heure “saat” dişil tekildir; bu yüzden quelle kullanılır. Saatin kaç olduğunu sorarken tekil heure, bir şeyin kaç saat sürdüğünü sorarken çoğul heures görürsünüz:

• Quelle heure est-il ? — Saat kaç?
• Combien d’heures dure le voyage ? — Yolculuk kaç saat sürüyor?

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki sorular alışverişte, yolculukta ve tanışma sırasında kullanılabilir. Türkçe karşılıklar kelime kelime değil, aynı durumda doğal söylenecek biçimde verilmiştir.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Combien ça coûte ?	Bu ne kadar?	Fiyat sorulur; ardından isim gelmez.
Combien de frères as-tu ?	Kaç erkek kardeşin var?	Sayılan isim çoğuldur.
Quel âge as-tu ?	Kaç yaşındasın?	Yaş sorusunda kalıplaşmış kullanım.
Quelle heure est-il ?	Saat kaç?	Şu anki saati sorar.
Combien de billets voulez-vous ?	Kaç bilet istiyorsunuz?	Bilet sayısı sorulur.
Combien d’eau faut-il pour la soupe ?	Çorba için ne kadar su gerekiyor?	Madde miktarı; isim tekil kalır.
Vous restez combien de jours ?	Kaç gün kalıyorsunuz?	Konuşmada soru öbeği sona yakın olabilir.
Quel bus va à la gare ?	Hangi otobüs istasyona gidiyor?	Otobüsün hangisi olduğu sorulur.
Quelle taille faites-vous ?	Kaç beden giyiyorsunuz?	Mağazada beden sormak için kullanılır.
Quels documents faut-il apporter ?	Hangi belgeleri getirmek gerekiyor?	Eril çoğul isimle uyum vardır.
Quelles langues parlez-vous ?	Hangi dilleri konuşuyorsunuz?	Dişil çoğul isimle uyum vardır.
À quelle heure commence le cours ?	Ders saat kaçta başlıyor?	Belirli bir olayın saati sorulur.
Dans quelle ville habitez-vous ?	Hangi şehirde yaşıyorsunuz?	Yer bildiren kelime soru öbeğinin önündedir.
Combien de temps dure la visite ?	Gezi ne kadar sürüyor?	Toplam süre sorulur.

Sık yapılan hatalar

1. Combien ile isim arasındaki de sözcüğünü atlamak

• Yanlış: Combien livres as-tu ?
• Doğru: Combien de livres as-tu ? — Kaç kitabın var?
• Neden? Sayılan şeyin adı belirtiliyorsa temel kalıp combien de + isim olur. Türkçede “kaç” ile isim arasında bir kelime olmaması sizi yanıltmasın.

2. De yerine des kullanmak

• Yanlış: Combien des billets voulez-vous ?
• Doğru: Combien de billets voulez-vous ? — Kaç bilet istiyorsunuz?
• Neden? Burada genel olarak bilet sayısı soruluyor; çoğul olduğu için de değişmez. Belirli bir grubun içinden kaç tanesinin seçildiğini soran farklı kullanım bununla karıştırılmamalıdır.

3. Sayılan ismi Türkçedeki gibi tekil bırakmak

• Yanlış: Combien de frère as-tu ?
• Doğru: Combien de frères as-tu ? — Kaç erkek kardeşin var?
• Neden? Fransızcada bu tür sayı sorularında sayılan isim çoğul kullanılır. Cevabın “bir” olması da sorudaki çoğulu değiştirmez.

4. Quel biçimini kişiye göre seçmek

• Yanlış: Quel langue parlez-vous ?
• Doğru: Quelle langue parlez-vous ? — Hangi dili konuşuyorsunuz?
• Neden? Langue dişil tekildir. Soruyu bir erkeğe de bir kadına da yöneltseniz quelle gerekir. Birden fazla dil soruluyorsa Quelles langues parlez-vous ? denir.

5. Türkçedeki her “kaç” sorusunu combien ile kurmak

• Yanlış: Combien âge as-tu ?
• Doğru: Quel âge as-tu ? — Kaç yaşındasın?
• Neden? Yaş sorma biçimi ayrı bir kalıptır. Aynı nedenle “Saat kaç?” için Quelle heure est-il ? öğrenilmelidir; soru kelimesi yalnızca Türkçedeki karşılığına bakılarak seçilmez.

6. Olayın saatini sorarken à sözcüğünü unutmak

• Yanlış: Quelle heure commence le film ?
• Doğru: À quelle heure commence le film ? — Film saat kaçta başlıyor?
• Neden? Türkçedeki “kaçta” anlamını burada à sağlar. Bu bir edattır: İsimle cümlenin geri kalanı arasında zaman, yer veya başka bir ilişki kuran kısa kelime. “Saat kaç?” ile “Saat kaçta başlıyor?” ayrı yapılardır.

Kullanım notları

Aynı sorunun farklı söylenişleri

Fransızcada bir soruyu yalnızca soru kelimesini seçerek tamamlamış olmazsınız; sözcük sırası da konuşma ortamına göre değişebilir. Örneğin şu üç soru aynı bilgiyi ister:

• Tu as combien de frères ? — Kaç erkek kardeşin var? Günlük konuşmada çok doğaldır.
• Combien de frères est-ce que tu as ? — Kaç erkek kardeşin var? Est-ce que, soru kurmaya yarayan bir kalıptır; ayrıca çevrilmez.
• Combien de frères as-tu ? — Kaç erkek kardeşin var? Daha özenli veya resmî bir söyleyiştir.

Son biçimde devrik soru vardır: Özne (cümlede kimin veya neyin söz konusu olduğunu gösteren bölüm) ile fiilin sırası değişir. Tu as yerine as-tu gelir ve araya kısa çizgi konur. Başlangıçta tüm fiillerle bunu uygulamaya çalışmak yerine birkaç sık soruyu kalıp olarak öğrenebilirsiniz.

Quel içeren bir öbek de günlük konuşmada sona gelebilir: Tu prends quel train ? — “Hangi trene biniyorsun?” Başta olduğunda Quel train prends-tu ? biçimi daha özenlidir. Ancak Quel bus va à la gare ? “Hangi otobüs istasyona gidiyor?” sorusunda quel bus zaten öznedir; ayrıca est-ce que eklemek veya sırayı ters çevirmek gerekmez.

Yazılış farkları her zaman duyulmaz

Quel, quelle, quels, quelles tek başına söylendiğinde aynı şekilde duyulur. Dolayısıyla yalnızca kulağınıza güvenerek doğru yazımı seçemezsiniz; ismin cinsiyetini ve sayısını bilmeniz gerekir. Konuşmada bazı bağlantılar duyulabilir: Quels amis ? “Hangi arkadaşlar?” ifadesinde normalde duyulmayan çoğul s, ardından ünlü geldiği için bir /z/ sesiyle okunur. Buna ulama, yani kelimeler arasında ses bağlantısı denir.

Fransızca yazımda soru işaretinden önce genellikle boşluk bırakılır: Quel jour ? — “Hangi gün?” Bu, soru yapısından ayrı bir yazım alışkanlığıdır.

Temel bilgilerin ötesinde

Bu bölümdeki ayrıntıları ilk günden kullanmanız gerekmez. Temel kalıpları öğrendikten sonra okurken veya dinlerken karşılaşabileceğiniz farkları tanımak için yararlıdır.

Combien de ile quel arasındaki anlam farkı

Aynı isimle iki yapıyı karşılaştırmak hangi bilgiyi istediğinizi netleştirir:

• Combien de langues parlez-vous ? — Kaç dil konuşuyorsunuz? Cevap bir sayı olabilir: Trois. — “Üç.”
• Quelles langues parlez-vous ? — Hangi dilleri konuşuyorsunuz? Cevap dil adlarıdır: Le turc, le français et l’italien. — “Türkçe, Fransızca ve İtalyanca.”

Quel mutlaka önceden sayılmış seçeneklerden birini seçtirmez. Quelle est votre profession ? “Mesleğiniz nedir?” sorusunda ortada görünür bir seçenek listesi yoktur. Önemli olan, miktar değil kimlik veya özellik sorulmasıdır.

İsim söylenmiyorsa lequel

Türkçede “hangi kitap?” ile “hangisi?” arasında bir fark vardır. Fransızcada da isim belirtilmediğinde çoğu kez başka bir kelime gerekir:

• Quel livre préfères-tu ? — Hangi kitabı tercih ediyorsun?
• Lequel préfères-tu ? — Hangisini tercih ediyorsun?

Lequel bir zamirdir (ismin yerini tutan kelime). Eril tekil için lequel, dişil tekil için laquelle, eril çoğul için lesquels, dişil çoğul için lesquelles kullanılır. Bu biçimler, yerine geçtikleri isme uyar. Dolayısıyla quel kelimesinin arkasındaki ismi silmek her durumda yeterli değildir. Bununla birlikte Quel est votre nom ? “Adınız nedir?” gibi être yapılarında isim cümlede bulunduğundan quel kullanılmaya devam eder.

Belirli bir grubun içinden kaç tanesi?

Başlangıç kuralı olan combien de livres “kaç kitap” ile belirli bir grubun içinden “kaçı” anlamını ayırın:

• Combien de livres as-tu lus ? — Kaç kitap okudun?
• Combien de ces livres as-tu lus ? — Bu kitapların kaçını okudun?
• Combien des livres que je t’ai prêtés as-tu lus ? — Sana ödünç verdiğim kitapların kaçını okudun?

Son cümledeki des, de + les birleşmesidir. Burada kitaplar belirli bir gruptur: konuşanın ödünç verdiği kitaplar. Bu kullanım, genel miktar sorusunda gelişigüzel des kullanılabileceği anlamına gelmez. Önce combien de + isim kalıbını yerleştirin; belirli bir bütünün içinden parça sorma ayrımını daha sonra çalışabilirsiniz.

Önceden söylenen miktarı en ile hatırlatmak

Fransızcada en, daha önce adı geçen şeyden bir miktarı yeniden uzun uzun söylememeyi sağlar:

• Vous avez des enfants ? Vous en avez combien ? — Çocuğunuz var mı? Kaç tane?
• J’en ai deux. — İki tane var.

Buradaki en, miktarı konuşulan çocuklara gönderme yapar; Türkçede çoğu zaman ayrı bir kelimeyle çevrilmez. Vous avez combien ? sorusunun neye ilişkin olduğu bağlamdan çıkarılabilse de en kullanılan bu yapı çok yaygındır. Her combien sorusuna en eklenmez; özellikle Combien ça coûte ? “Bu ne kadar?” sorusu buna ihtiyaç duymaz.

Dolaylı sorular ve ünlemler

Dolaylı soru, doğrudan sormak yerine bilmek, sormak veya merak etmek gibi bir ifadenin içine yerleştirilen sorudur. Bu durumda doğrudan sorudaki devrik sıra kullanılmaz:

• Quelle heure est-il ? — Saat kaç?
• Je voudrais savoir quelle heure il est. — Saatin kaç olduğunu öğrenmek istiyorum.
• Je me demande combien ça coûte. — Bunun ne kadar olduğunu merak ediyorum.

Ayrıca aynı dört quel biçimi soru değil, duygu bildiren ünlem kurabilir:

• Quelle bonne idée ! — Ne güzel fikir!
• Quels beaux jardins ! — Ne güzel bahçeler!

Burada bir cevap beklenmez; beğeni veya şaşkınlık ifade edilir. Yine de isimle cinsiyet ve sayı uyumu korunur. Bu yüzden quel gördüğünüz her cümleyi otomatik olarak soru kabul etmeyin.

Çalışma önerileri

1. Miktar ve seçim çiftleri kurun. Evde gördüğünüz beş nesneyle iki ayrı soru hazırlayın: Combien de livres as-tu ? “Kaç kitabın var?” ve Quels livres préfères-tu ? “Hangi kitapları tercih ediyorsun?” gibi. İlkine sayı, ikincisine isim veya tanımla cevap verin. Böylece iki yapının yalnızca biçimini değil, ne işe yaradığını da çalışmış olursunuz.

2. İsimleri dört kutuda toplayın. Bir sayfayı eril tekil, dişil tekil, eril çoğul ve dişil çoğul olarak bölün. Train, ville, documents, langues gibi kelimeleri uygun yere yazıp başlarına doğru soru biçimini ekleyin. Sonra tamamını bir soruya dönüştürün. Yazılışı kontrol ederken konuştuğunuz kişiye değil, kutudaki isme bakın.

3. Kısa bir günlük konuşma kaydedin. Bir mağazada fiyat, restoranda kişi sayısı ve istasyonda tren seçimi soruyormuş gibi üç küçük konuşma hazırlayın. Her birine cevap da ekleyin. Son kontrolde üç noktayı arayın: İsimden önce de var mı, sayılan isim çoğul mu, quel isme uyuyor mu? Yaş ve saat sorularını da ayrı kalıplar olarak tekrar edin.

İlgili konular

• Önce öğrenilmesi yararlı: Temel sorular — Soru tonlamasını, est-ce que kalıbını ve devrik soru düzenini öğrenmek, burada ele alınan miktar ve seçim sorularını farklı ortamlarda kurmayı kolaylaştırır.