Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne w języku angielskim

W skrócie

Rzeczowniki policzalne można liczyć jako osobne sztuki: one book, two books. Mają liczbę mnogą, a w liczbie pojedynczej mogą występować z a lub an. Rzeczowniki niepoliczalne oznaczają zwykle substancję, materiał albo pojęcie traktowane jako całość, np. water, money, information; zazwyczaj nie mają liczby mnogiej i łączą się z much, a nie z many.

Omówienie

Rzeczownik to wyraz nazywający osobę, rzecz, miejsce, substancję albo pojęcie, np. teacher, chair, London, milk, advice. W języku angielskim ważne jest nie tylko znaczenie rzeczownika, lecz także to, czy gramatyka traktuje go jako policzalny (countable) czy niepoliczalny (uncountable). Od tego zależą rodzajnik, liczba mnoga, forma czasownika oraz wybór takich słów jak many i much.

To jedno z podstawowych zagadnień poziomu A1. Najważniejsza reguła jest prosta: osobne osoby i przedmioty zwykle można policzyć, natomiast substancje i ogólne pojęcia zwykle mierzy się lub określa ich ilość. Nie zawsze jednak można zaufać polskiej intuicji. Po polsku mówimy „informacje”, „rady”, „meble” i „pieniądze”, ale angielskie information, advice, furniture i money są niepoliczalne.

Nie chodzi więc o to, czy coś da się policzyć w rzeczywistości. Ziarenka ryżu istnieją osobno, lecz rice oznacza ryż jako masę. Gdy chcemy podać dokładną liczbę, dodajemy jednostkę: three grains of rice albo two bags of rice.

Jak to działa

Rzeczowniki policzalne

Rzeczownik policzalny nazywa element, który można potraktować jako jedną sztukę: an apple, a question, a student. Ma dwie podstawowe formy:

Forma	Angielski przykład	Objaśnienie
liczba pojedyncza	a book, one apple	jedna książka, jedno jabłko
liczba mnoga	books, three apples	co najmniej dwie sztuki

W liczbie pojedynczej taki rzeczownik zwykle potrzebuje słowa określającego. Nie powiemy po prostu I bought book. Poprawne są na przykład I bought a book, I bought this book albo I bought one book.

Z rzeczownikami policzalnymi stosujemy między innymi:

• a/an oraz liczebniki: a ticket, an orange, four tickets;
• many — dużo: many people;
• a few — kilka, wystarczająco dużo: a few minutes;
• few — niewiele, mniej niż potrzeba: few opportunities;
• each i every z liczbą pojedynczą: each student, every day;
• these i those z liczbą mnogą: these shoes, those houses.

Rzeczowniki niepoliczalne

Rzeczownik niepoliczalny ujmuje coś jako masę, materiał, kategorię lub abstrakcyjną całość. Typowe grupy to:

• płyny i substancje: water, milk, oil, rice, sugar;
• materiały: wood, paper, glass;
• pojęcia i stany: information, advice, knowledge, luck, progress;
• czynności ujmowane ogólnie: work, travel, research, homework;
• zbiory traktowane jako całość: furniture, equipment, luggage, traffic.

W swoim podstawowym znaczeniu takie rzeczowniki:

1. nie przyjmują końcówki liczby mnogiej: information, nie informations;
2. nie występują z a/an: some advice, nie an advice;
3. łączą się z czasownikiem w liczbie pojedynczej: The information is useful;
4. odpowiadają na pytanie z much: How much time do we have?

Z rzeczownikami niepoliczalnymi stosujemy między innymi:

• much — dużo, zwłaszcza w pytaniach i przeczeniach: much time;
• a little — trochę, wystarczająco: a little patience;
• little — mało, mniej niż potrzeba: little hope;
• some i any: some water, any information;
• this i that: this music, that furniture.

Najważniejsze określenia ilości

Określenie ilości to słowo lub wyrażenie pokazujące, ile czegoś jest, np. many albo a lot of.

Określenie	Z policzalnym	Z niepoliczalnym	Przykłady
a/an	tak, tylko liczba pojedyncza	nie	a chair, an idea
liczebnik	tak	nie bez jednostki	two chairs, three ideas
many	tak, liczba mnoga	nie	many chairs
much	nie	tak	much water
a few / few	tak, liczba mnoga	nie	a few questions
a little / little	nie	tak	a little time
some / any	tak, liczba mnoga	tak	some apples, some milk
a lot of / lots of	tak, liczba mnoga	tak	a lot of books, lots of work
enough	tak, liczba mnoga	tak	enough plates, enough food

W codziennej wypowiedzi twierdzącej a lot of często brzmi naturalniej niż much: We have a lot of time. Słowo much jest bardzo częste w pytaniach i przeczeniach: Do we have much time? We don't have much time.

Jak policzyć coś niepoliczalnego

Niepoliczalną rzecz można policzyć po dodaniu nazwy porcji, opakowania, miary lub sztuki. Liczbę mnogą otrzymuje wtedy ta jednostka, a nie sam rzeczownik:

Konstrukcja angielska	Znaczenie po polsku
a piece of advice	jedna rada
two pieces of information	dwie informacje
three pieces of furniture	trzy meble
a bottle of water	butelka wody
two cups of coffee	dwie filiżanki kawy
a loaf of bread	bochenek chleba
three slices of bread	trzy kromki chleba
a grain of rice	ziarnko ryżu

Dobór jednostki zależy od sytuacji. Można powiedzieć a glass of water, gdy chodzi o szklankę do wypicia, ale a litre of water, gdy ważna jest dokładna miara.

Zgodność z czasownikiem

Rzeczownik policzalny w liczbie mnogiej wymaga czasownika w liczbie mnogiej: The apples are fresh. Rzeczownik niepoliczalny zachowuje się gramatycznie jak liczba pojedyncza: The milk is fresh oraz The furniture is new.

Szczególną pułapką jest news. Końcówka -s nie oznacza tu liczby mnogiej: The news is good. Podobnie mówimy Your advice was helpful i This information comes from a reliable source.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
I need some water.	Potrzebuję trochę wody.	Water jest niepoliczalne.
How many apples do we need?	Ile jabłek potrzebujemy?	Apples to policzalna liczba mnoga.
How much money have you got?	Ile masz pieniędzy?	Mimo polskiej liczby mnogiej money jest niepoliczalne.
I have some information for you.	Mam dla ciebie pewne informacje.	Nie używamy formy informations.
There are three chairs in the kitchen.	W kuchni są trzy krzesła.	Liczebnik łączy się z rzeczownikiem policzalnym.
We don't have much time.	Nie mamy dużo czasu.	Much pasuje do niepoliczalnego time.
She asked a few questions after the meeting.	Po spotkaniu zadała kilka pytań.	A few oznacza kilka sztuk.
Could you give me a little advice?	Czy możesz udzielić mi kilku rad?	Advice jest niepoliczalne.
The furniture is very comfortable.	Meble są bardzo wygodne.	Po angielsku używamy czasownika w liczbie pojedynczej.
We bought two loaves of bread.	Kupiliśmy dwa bochenki chleba.	Liczymy bochenki, nie bread.
Is there any milk in the fridge?	Czy w lodówce jest mleko?	Any może występować z rzeczownikiem niepoliczalnym.
There aren't many buses after midnight.	Po północy nie jeździ wiele autobusów.	Many łączy się z policzalną liczbą mnogą.
Her luggage is already in the car.	Jej bagaż jest już w samochodzie.	Luggage nie ma zwykłej liczby mnogiej.
Would you like a cup of coffee?	Masz ochotę na filiżankę kawy?	Jednostka cup pozwala policzyć porcję.
The news was surprising.	Wiadomości były zaskakujące.	News wymaga czasownika w liczbie pojedynczej.

Częste błędy

Dodawanie liczby mnogiej do information i advice

• Błędnie: I need some informations and advices.
• Poprawnie: I need some information and advice.
• Dlaczego: oba rzeczowniki są po angielsku niepoliczalne. Jeśli liczba jest ważna, można powiedzieć two pieces of information lub three pieces of advice.

Używanie a/an przed rzeczownikiem niepoliczalnym

• Błędnie: She gave me an advice.
• Poprawnie: She gave me some advice.
• Także poprawnie: She gave me a piece of advice.
• Dlaczego: a/an wskazuje jedną policzalną sztukę. Samo advice nie nazywa osobnej sztuki.

Mylenie many i much

• Błędnie: How much books did you buy?
• Poprawnie: How many books did you buy?
• Dlaczego: books można policzyć, więc potrzebne jest many. Z niepoliczalnym rzeczownikiem używamy much: How much water?

Dosłowne przenoszenie polskiej liczby mnogiej

• Błędnie: The furnitures are expensive.
• Poprawnie: The furniture is expensive.
• Dlaczego: polskie „meble” są w liczbie mnogiej, lecz angielskie furniture jest niepoliczalne. Pojedynczy mebel to np. a chair, a table albo ogólnie a piece of furniture.

Zły czasownik po rzeczowniku niepoliczalnym

• Błędnie: The news are good.
• Poprawnie: The news is good.
• Dlaczego: news wygląda jak liczba mnoga, ale gramatycznie jest rzeczownikiem niepoliczalnym w liczbie pojedynczej.

Mylenie few z a few oraz little z a little

• Błędnie w neutralnym sensie: I have few friends here, gdy chodzi o „mam tu kilku znajomych”.
• Poprawnie: I have a few friends here.
• Dlaczego: a few i a little zwykle znaczą „trochę, pewna wystarczająca ilość”. Bez a wyrażenia few i little podkreślają niedobór: I have few friends here oznacza „mam tu niewielu znajomych, prawie nikogo”.

Uwagi o użyciu

Nie wszystkie języki dzielą rzeczowniki tak samo

Najlepiej uczyć się angielskiego rzeczownika razem z typowym połączeniem, a nie jako samotnego tłumaczenia. Zapis advice — some advice — a piece of advice daje więcej niż samo „rada”. Szczególnej uwagi wymagają wyrazy, których polski odpowiednik ma inną liczbę:

Angielski	Polski odpowiednik	Wzorzec angielski
information	informacja, informacje	some information; a piece of information
advice	rada, rady	some advice; a piece of advice
furniture	meble	some furniture; a piece of furniture
money	pieniądze	some money; much money
luggage	bagaż, bagaże	some luggage; two bags/suitcases
homework	praca domowa, prace domowe	some homework; two assignments
hair	włosy	Her hair is long; a hair

Ogólna ilość a konkretna liczba

Pytanie How much coffee do you drink? dotyczy ilości kawy jako napoju. How many cups of coffee do you drink? pyta o liczbę filiżanek. Oba zdania mogą opisywać tę samą sytuację, ale mierzą ją inaczej.

Podobnie I don't eat much fruit mówi o owocach jako kategorii żywności, a I ate three apples liczy konkretne sztuki. Dlatego sama rzecz w świecie nie decyduje o konstrukcji — ważne jest, jak przedstawiamy ją w danym zdaniu.

Some nie zawsze oznacza „kilka”

Z policzalną liczbą mnogą some books można przetłumaczyć jako „kilka książek” lub „pewne książki”. Z rzeczownikiem niepoliczalnym some water oznacza nieokreśloną ilość wody, czyli „trochę wody”. Nie należy z tego tworzyć liczby mnogiej.

Poziom wyżej: znaczenie może zmienić policzalność

Na poziomie A1 nie trzeba jeszcze opanować wszystkich takich zmian. Warto jednak wiedzieć, że podział nie jest na zawsze przypisany do zapisu słowa. Ten sam rzeczownik może być niepoliczalny w jednym znaczeniu i policzalny w innym.

Słowo	Użycie niepoliczalne	Użycie policzalne	Różnica znaczenia
chicken	We had chicken for dinner.	They keep six chickens.	mięso / zwierzęta
paper	The printer needs paper.	I wrote three papers.	materiał / artykuły lub prace
glass	The table is made of glass.	We need four glasses.	materiał / naczynia
room	There isn't much room.	The flat has three rooms.	wolne miejsce / pomieszczenia
experience	Experience is important.	It was an unusual experience.	ogólna wiedza życiowa / konkretne przeżycie
time	I don't have much time.	I've called three times.	czas / liczba powtórzeń
coffee	I don't drink coffee.	Two coffees, please.	napój / dwie zamówione porcje

Formy takie jak two coffees są naturalnym skrótem od „dwie filiżanki lub porcje kawy”, zwłaszcza w kawiarni. Podobnie a water może w rozmowie oznaczać butelkę albo szklankę wody, lecz początkujący bezpieczniej powie a bottle of water lub a glass of water.

Niektóre rzeczowniki niepoliczalne otrzymują liczbę mnogą, gdy mowa o rodzajach lub odmianach: Italian wines, the waters of the Atlantic. To użycie specjalistyczne albo stylistyczne nie zmienia podstawowej reguły: w codziennej rozmowie o ogólnej substancji mówimy some wine i some water.

W bardziej starannym stylu warto też odróżniać fewer i less. Fewer łączy się z rzeczownikami policzalnymi: fewer cars. Less odnosi się do ilości niepoliczalnej: less traffic. W codziennej angielszczyźnie less bywa używane także przed liczbami i miarami, np. less than ten minutes.

Jak ćwiczyć

1. Ucz się całych połączeń. Przy nowym rzeczowniku zapisz przykład: a suggestion / two suggestions, ale some advice / a piece of advice. Dzięki temu od razu utrwalasz jego typ.
2. Zrób dwie listy z własnego otoczenia. W kuchni znajdź pięć rzeczy policzalnych (plates, cups, apples) i pięć niepoliczalnych (water, rice, bread). Ułóż pytania z How many...? i How much...?.
3. Ćwicz zmianę jednostki. Przekształcaj ogólną ilość w konkretną liczbę: some bread → two slices of bread, some information → three pieces of information. Następnie sprawdź, który wyraz otrzymuje liczbę mnogą.

Powiązane zagadnienia

• Najpierw warto znać: Liczba pojedyncza i mnoga rzeczowników — pokazuje, jak angielskie rzeczowniki policzalne tworzą liczbę mnogą.
• Następny krok: Określanie ilości: some i any — rozwija użycie nieokreślonej ilości z rzeczownikami policzalnymi i niepoliczalnymi w zdaniach, pytaniach i przeczeniach.