Kata Ganti Relatif où dan dont dalam Bahasa Prancis

Ringkasnya

Où menghubungkan nomina dengan keterangan tempat atau waktu: la ville où j'habite berarti “kota tempat saya tinggal”. Dont menggantikan unsur yang memakai de, misalnya parler de, avoir besoin de, atau hubungan kepemilikan: le livre dont j'ai besoin berarti “buku yang saya perlukan”. Pilihannya ditentukan oleh fungsi kata di dalam anak kalimat, bukan oleh apakah acuannya orang atau benda.

Gambaran Umum

Kata ganti relatif adalah kata penghubung yang merujuk kembali pada sebuah nomina dan menggabungkan dua gagasan tanpa mengulang nomina tersebut. Nomina yang dirujuk disebut anteseden (kata atau kelompok kata yang muncul lebih dahulu). Contohnya, la ville menjadi anteseden dalam la ville où j'habite. Seluruh bagian où j'habite menerangkan kota itu.

Pada tingkat B1, où dan dont melengkapi qui dan que yang biasanya sudah dipelajari lebih dahulu. Perbedaannya terletak pada tugasnya di dalam anak kalimat relatif (bagian kalimat yang menerangkan anteseden): où menyatakan tempat atau waktu, sedangkan dont mewakili pelengkap yang didahului de. Karena bahasa Indonesia sering cukup memakai “yang”, “tempat”, atau “ketika”, pelajar Indonesia perlu memperhatikan pola kata kerja bahasa Prancis sebelum memilih bentuk.

Keduanya tidak berubah menurut jenis kelamin atau jumlah. Orang, benda, serta gagasan dapat menjadi anteseden dont; tempat dan ungkapan waktu dapat menjadi anteseden où. Jadi, tidak perlu menghafalkan bentuk maskulin, feminin, tunggal, atau jamak untuk kedua kata ini.

Cara Kerjanya

Où untuk tempat

Gunakan où jika anteseden berfungsi sebagai tempat berlangsungnya tindakan. Pola dasarnya adalah:

tempat + où + subjek + verba

Dua kalimat J'habite dans cette ville dan Cette ville est calme dapat digabungkan menjadi La ville où j'habite est calme. Unsur dans cette ville tidak diulang; où mengambil fungsinya.

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia	Fungsi
C'est le café où nous nous retrouvons.	Itu kafe tempat kami biasa bertemu.	Tempat berlangsungnya pertemuan
Voici la salle où aura lieu la réunion.	Inilah ruangan tempat rapat akan berlangsung.	Tempat berlangsungnya acara
Le quartier où elle travaille est animé.	Kawasan tempat dia bekerja ramai.	Tempat bekerja

Dalam bahasa Indonesia, terjemahan yang alami tidak selalu memakai “di mana”. Untuk nomina yang jelas menyatakan tempat, “tempat” sering lebih wajar: “restoran tempat kami makan”, bukan harus “restoran di mana kami makan”. Namun, bahasa Prancis tetap memakai où.

Où untuk waktu

Où juga dipakai setelah anteseden yang menyatakan waktu: jour (hari), moment (saat), année (tahun), époque (zaman), atau fois (kali). Dalam fungsi ini, artinya mendekati “ketika”, “saat”, atau “pada waktu itu”.

waktu + où + subjek + verba

Misalnya, Je suis arrivé ce jour-là dan Il pleuvait ce jour-là dapat diringkas menjadi Le jour où je suis arrivé, il pleuvait.

Penting untuk melihat fungsi anteseden. Bandingkan:

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia	Alasan pemilihan
Le moment où il est parti m'a surpris.	Saat dia pergi membuat saya terkejut.	Pada saat itulah tindakan terjadi.
Le moment que j'attends approche.	Saat yang saya nantikan semakin dekat.	J'attends le moment: le moment adalah objek langsung.

Jadi, nomina waktu tidak otomatis diikuti où. Jika nomina itu merupakan objek langsung dari verba, que tetap diperlukan.

D'où untuk asal atau titik keberangkatan

Jika hubungan tempatnya berarti “dari mana” atau “tempat asal”, gunakan d'où. Bentuk ini mempertahankan gagasan de yang menyatakan asal.

• La ville d'où je viens est au bord de la mer. — Kota asal saya berada di tepi laut.
• La fenêtre d'où il regarde la rue est ouverte. — Jendela tempat dia memandang ke arah jalan itu terbuka.

Untuk pembelajar tingkat B1, aturan aman ialah memakai où untuk lokasi tindakan dan d'où untuk titik asal atau arah “dari”.

Dont menggantikan de + unsur yang dirujuk

Gunakan dont jika, dalam kalimat asal, unsur yang dirujuk muncul setelah de. Cara paling dapat diandalkan adalah mengembalikan anak kalimat ke bentuk lengkapnya.

• Je parle de cet homme. → L'homme dont je parle.
• J'ai besoin de ce livre. → Le livre dont j'ai besoin.
• Elle est fière de son travail. → Le travail dont elle est fière.

Pola umumnya:

anteseden + dont + subjek + verba atau adjektiva

Kata dont sudah memuat makna de. Karena itu, jangan menambahkan de lagi sesudahnya.

Kata kerja yang lazim diikuti de

Banyak penggunaan dont berasal dari pola kata kerja + de. Beberapa pola yang sering ditemui ialah:

Pola bahasa Prancis	Arti dalam bahasa Indonesia	Contoh relatif
parler de	membicarakan	le sujet dont nous parlons
avoir besoin de	memerlukan	l'aide dont elle a besoin
se souvenir de	mengingat	le voyage dont je me souviens
rêver de	memimpikan	la maison dont ils rêvent
s'occuper de	mengurus	le dossier dont il s'occupe
être fier de	bangga akan	le résultat dont vous êtes fiers

Terjemahan Indonesia tidak selalu memperlihatkan kata yang setara dengan de. “Memerlukan sesuatu”, misalnya, langsung diikuti objek. Akan tetapi, bentuk Prancisnya tetap avoir besoin de quelque chose, sehingga bentuk relatifnya memakai dont, bukan que.

Dont untuk hubungan kepemilikan

Dont juga dapat menunjukkan bahwa sesuatu merupakan milik atau bagian yang berkaitan dengan anteseden. Dalam bahasa Indonesia, hubungan ini sering dinyatakan dengan akhiran “-nya”, “yang ...-nya”, atau susunan “yang memiliki”.

• Je connais une femme. Son fils est médecin.
• Je connais une femme dont le fils est médecin.
• Saya mengenal seorang perempuan yang anak laki-lakinya dokter.

Setelah dont, benda yang dimiliki biasanya tetap memakai artikelnya: dont le fils, dont la voiture, dont les idées. Jangan memakai penentu kepunyaan seperti son atau sa pada nomina yang sama, karena hubungan kepemilikannya sudah dinyatakan oleh dont.

Memilih antara qui, que, où, dan dont

Sebelum memilih kata ganti relatif, tanyakan fungsi unsur yang hilang di dalam anak kalimat.

Fungsi unsur yang dirujuk	Kata ganti	Tes sederhana
Pelaku atau subjek (yang melakukan tindakan)	qui	Sesudahnya biasanya langsung ada verba.
Objek langsung (yang dikenai tindakan tanpa preposisi)	que / qu'	Bentuk asalnya: subjek + verba + unsur itu.
Tempat atau waktu terjadinya tindakan	où	Bentuk asalnya memakai keterangan tempat atau waktu.
Pelengkap dengan de atau hubungan kepemilikan	dont	Bentuk asalnya mengandung de + unsur itu.

Bandingkan empat bentuk yang memakai anteseden serupa:

• La personne qui téléphone — orang yang menelepon; orang itu subjek.
• La personne que j'appelle — orang yang saya telepon; orang itu objek langsung.
• La ville où elle habite — kota tempat dia tinggal.
• La personne dont je parle — orang yang saya bicarakan; pola asalnya parler de cette personne.

Contoh dalam Konteks

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia	Catatan
La ville où j'habite est très verte.	Kota tempat saya tinggal sangat hijau.	où untuk tempat
Le jour où je suis arrivé, les magasins étaient fermés.	Pada hari ketika saya tiba, toko-toko tutup.	où untuk waktu
Tu connais un endroit où l'on peut déjeuner dehors ?	Kamu tahu tempat untuk makan siang di luar?	Tempat berlangsungnya kegiatan
C'était une époque où les voyages coûtaient plus cher.	Itu zaman ketika perjalanan lebih mahal.	Anteseden berupa periode waktu
La gare d'où part le train est près d'ici.	Stasiun tempat kereta itu berangkat berada dekat sini.	d'où menunjukkan titik keberangkatan
L'homme dont je parle travaille avec Léa.	Pria yang saya bicarakan bekerja bersama Léa.	parler de quelqu'un
Le livre dont j'ai besoin n'est pas disponible.	Buku yang saya perlukan tidak tersedia.	avoir besoin de quelque chose
C'est une décision dont elle est très fière.	Itu keputusan yang sangat dia banggakan.	être fier/fière de
Nous avons retrouvé les photos dont tu te souvenais.	Kami menemukan kembali foto-foto yang kamu ingat.	se souvenir de
J'ai rencontré un voisin dont la fille étudie à Lyon.	Saya bertemu tetangga yang anak perempuannya kuliah di Lyon.	Hubungan kepemilikan
Ils ont acheté une maison dont le jardin donne sur la rivière.	Mereka membeli rumah yang tamannya menghadap sungai.	Bagian dari rumah
Voilà exactement ce dont nous avons besoin.	Itulah tepatnya yang kami perlukan.	ce dont tanpa nomina tertentu

Kesalahan Umum

1. Memakai que padahal verba menuntut de

• Salah: Le livre que j'ai besoin est cher.
• Benar: Le livre dont j'ai besoin est cher.
• Alasannya: Bentuk dasarnya ialah J'ai besoin de ce livre. Karena ada de, unsur tersebut diganti dengan dont.

2. Mengulang de setelah dont

• Salah: La collègue dont je parle d'elle arrive demain.
• Benar: La collègue dont je parle arrive demain.
• Alasannya: Dont sudah menggantikan de cette collègue. Menambahkan d'elle membuat pelengkapnya muncul dua kali.

3. Memakai où hanya karena antesedennya tempat

• Salah: La ville où je visite chaque été est magnifique.
• Benar: La ville que je visite chaque été est magnifique.
• Alasannya: Dalam Je visite la ville, la ville adalah objek langsung dari visiter, bukan keterangan tempat. Karena tidak ada preposisi, bentuk yang diperlukan ialah que.

4. Memakai dont untuk tempat asal

• Kurang tepat untuk aturan dasar: La ville dont je viens est petite.
• Bentuk yang dianjurkan: La ville d'où je viens est petite.
• Alasannya: Untuk asal geografis atau titik keberangkatan, bahasa Prancis lazim memakai d'où. Simpan dont terutama untuk pelengkap verba, adjektiva, nomina, dan kepemilikan.

5. Menggandakan penanda kepemilikan

• Salah: J'ai un ami dont sa sœur vit à Paris.
• Benar: J'ai un ami dont la sœur vit à Paris.
• Alasannya: Dont sudah menghubungkan saudara perempuan itu dengan un ami. Gunakan artikel la, bukan penentu kepunyaan sa.

6. Menganggap dont hanya mengacu pada orang

• Salah: Menghindari dont dalam le problème de ce projet karena antesedennya benda.
• Benar: C'est un projet dont le principal problème est le coût.
• Alasannya: Dont dapat mengacu pada orang, benda, maupun gagasan. Yang menentukan adalah hubungan dengan de.

Catatan Penggunaan

Terjemahkan gagasan, bukan kata per kata

Satu bentuk Prancis dapat memiliki beberapa padanan Indonesia. Où dapat diterjemahkan sebagai “tempat”, “di mana”, “ketika”, atau bahkan dilebur agar kalimat alami. Dont dapat menjadi “yang”, “yang ...-nya”, “tentang yang”, atau tidak tampak sebagai kata tersendiri. Karena itu, menerjemahkan “yang” langsung menjadi satu kata ganti Prancis sering menghasilkan pilihan yang salah.

Strategi yang lebih aman ialah menyusun kalimat dasar dalam bahasa Prancis. Jika muncul dans/à + tempat atau sebuah keterangan waktu, pertimbangkan où. Jika muncul de, pertimbangkan dont. Jika tidak ada preposisi dan unsur itu menjadi objek langsung, gunakan que.

Dont berlaku untuk orang dan benda

Tidak seperti pembedaan “siapa” dan “apa” yang mungkin muncul dalam terjemahan, bentuk dont tetap sama:

• La personne dont je me souviens — orang yang saya ingat.
• L'histoire dont je me souviens — cerita yang saya ingat.

Demikian pula, dont tidak berubah menjadi bentuk jamak ketika antesedennya jamak: les personnes dont je parle.

Register lisan dan tulisan

Où dan dont wajar dalam percakapan maupun tulisan. Dalam percakapan sangat santai, penutur kadang memecah informasi menjadi dua kalimat atau memakai susunan yang lebih longgar. Namun, pola baku dengan dont tetap umum dan penting dikuasai, terutama karena penghilangan atau pengulangan de mudah terdengar keliru.

Dalam tulisan, dont membantu menghindari pengulangan dan membuat hubungan logis lebih ringkas. Meski demikian, jangan memilih dont hanya agar kalimat terdengar resmi; pastikan memang ada hubungan gramatikal dengan de.

Penggunaan Lanjutan

Bagian ini memperluas aturan inti B1. Tidak semuanya harus langsung aktif digunakan, tetapi bentuk-bentuk berikut sering muncul dalam bacaan dan percakapan yang lebih kaya.

Ce dont: “hal yang” dengan de

Jika tidak ada nomina tertentu sebagai anteseden, gunakan ce dont untuk menyatakan “hal yang” ketika konstruksi berikutnya memerlukan de:

• Je comprends ce dont vous parlez. — Saya memahami hal yang Anda bicarakan.
• Dis-moi ce dont tu as besoin. — Katakan apa yang kamu perlukan.

Bandingkan ce qui untuk subjek, ce que untuk objek langsung, dan ce dont untuk pelengkap dengan de. Pembahasan lengkap kelompok ini biasanya dipelajari bersama kata ganti relatif majemuk pada tingkat berikutnya.

Là où dan partout où

Où dapat muncul tanpa nomina tempat yang disebutkan secara khusus:

• Reste là où tu es. — Tetaplah di tempatmu sekarang.
• Partout où elle va, elle se fait des amis. — Ke mana pun dia pergi, dia mendapat teman.

Di sini, là où berarti “di tempat yang/di mana”, sedangkan partout où berarti “di mana pun” atau “ke mana pun”, sesuai verbanya.

Dont setelah nomina atau adjektiva

Hubungan de tidak hanya berasal dari kata kerja. Dont juga dapat melengkapi nomina atau adjektiva:

• un résultat dont nous sommes satisfaits berasal dari être satisfait de ce résultat;
• un sujet dont l'importance est évidente menyatakan “topik yang kepentingannya jelas”.

Pada contoh kedua, dont menghubungkan anteseden dengan nomina importance. Dalam bahasa Indonesia, hasilnya sering lebih alami jika diubah menjadi susunan kepemilikan.

Dont dan duquel tidak selalu dapat dipertukarkan

Setelah preposisi majemuk yang berakhir dengan de, seperti à côté de, près de, atau à cause de, bahasa Prancis biasanya memakai bentuk duquel/de laquelle/desquels/desquelles, bukan dont:

• La maison à côté de laquelle se trouve l'école... — Rumah yang di sebelahnya terdapat sekolah ...
• bukan: la maison à côté dont...

Dont menggantikan pelengkap yang langsung diperkenalkan oleh de. Jika de merupakan bagian dari kelompok preposisi yang lebih panjang, diperlukan kata ganti relatif majemuk. Ini termasuk materi B2, tetapi perbedaannya penting untuk mengenali batas aturan dont.

Partisip lampau dan fungsi dont

Dalam bentuk lampau dengan avoir, que dapat memicu persesuaian partisip lampau karena que mewakili objek langsung: les lettres que j'ai écrites. Dont bukan objek langsung, sehingga tidak menimbulkan persesuaian semacam itu: les lettres dont j'ai parlé. Parlé tetap tidak berubah karena pola asalnya ialah j'ai parlé de ces lettres.

Dont yang berarti “termasuk”

Di luar fungsi penghubung biasa, dont juga dapat berarti “di antaranya” atau “termasuk” ketika menyebut bagian dari suatu jumlah:

• J'ai lu cinq romans, dont deux en français. — Saya sudah membaca lima novel, dua di antaranya dalam bahasa Prancis.
• L'équipe compte douze personnes, dont trois stagiaires. — Tim itu terdiri atas dua belas orang, termasuk tiga peserta magang.

Pola ini berguna dalam tulisan informatif dan percakapan, tetapi berbeda dari pola nomina + dont + anak kalimat yang menjadi inti pelajaran B1.

Tips Latihan

1. Kembalikan ke dua kalimat. Untuk setiap contoh relatif, tulis bentuk asalnya. Jika hasilnya je parle de ce sujet, pilih dont; jika hasilnya j'habite dans cette ville, pilih où. Cara ini lebih kuat daripada menghafalkan terjemahan “yang”.
2. Buat kelompok pola dengan de. Catat lima ungkapan seperti avoir besoin de, parler de, se souvenir de, rêver de, dan être fier de. Buat satu kalimat biasa dan satu kalimat dengan dont untuk setiap pola.
3. Latih kontras empat arah. Ambil satu nomina, lalu buat kalimat dengan qui, que, où, atau dont sesuai fungsi. Saat membaca teks Prancis, tandai kata sebelum dan verba setelah kata ganti relatif, lalu jelaskan alasan pemilihannya.

Konsep Terkait

• Prasyarat: Kata Ganti Relatif qui dan que — dasar untuk membedakan subjek, objek langsung, tempat atau waktu, dan pelengkap dengan de.
• Langkah berikutnya: Kata Ganti Relatif Majemuk — membahas lequel, auquel, duquel, serta bentuk seperti ce qui, ce que, dan ce dont.