Fransızcada Vurgulu Zamirler

Kısaca

Fransızcada moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles, tek başına cevap verirken, kişiyi öne çıkarırken, edatlardan sonra ve karşılaştırmalarda kullanılan vurgulu zamirlerdir. C’est pour moi. “Bu benim için.”, Moi, je préfère le thé. “Ben çayı tercih ederim.” anlamına gelir. Bu biçimler, sıradan bir cümlede fiilin önündeki je, tu, il gibi özne zamirlerinin yerine gelişigüzel konmaz: “Ben geliyorum.” demek için Je viens. denir, Moi viens. denmez.

Genel bakış

Zamir, bir kişinin veya varlığın adını tekrar etmek yerine kullanılan sözcüktür: “Ayşe” yerine “o” demek gibi. Fransızcada aynı kişiyi gösteren zamirin biçimi, cümledeki görevine göre değişebilir. Je de moi da konuşanı gösterir; ancak biri genellikle fiile bağlıdır, diğeri kendi başına durabilir. Fransızca adıyla pronoms toniques, yani vurgulu zamirler, A1 düzeyinde günlük konuşmalarla birlikte öğrenilir: “Ben!”, “Seninle.”, “Onun evinde.” gibi kısa ifadeler için gereklidir.

“Vurgulu” adı sizi yanıltmasın: Bu zamirlerin her kullanılışında sesinizi yükseltmeniz veya bir karşıtlık kurmanız gerekmez. Avec moi “benimle” ifadesinde moi, yalnızca bu yapının gerektirdiği biçimdir. Buna karşılık Moi, je reste. “Ben kalıyorum.” cümlesinde konuşan kişi gerçekten öne çıkarılır; başkalarının gitmesiyle bir karşıtlık sezilebilir.

Türkçe konuşanlar için iki ayrım özellikle önemlidir. Türkçedeki “ben, bana, benimle” ilişkisi Fransızcaya tek bir ek sistemiyle aktarılmaz. Ayrıca Türkçede “Geliyorum.” tek başına yeterliyken Fransızcada normal bir bildirme cümlesinde çoğunlukla özne, yani işi yapan veya hakkında bilgi verilen kişi, açıkça belirtilir: Je viens. Vurgulu zamir eklemek, bu özne zamirini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Biçimler ve temel kullanım

Hangi kişide hangi biçim kullanılır?

Özne zamiri fiilin kiminle ilgili olduğunu belirtir. Vurgulu biçim ise aşağıda göreceğiniz bağımsız konumlarda kullanılır. Nous ve vous iki sütunda da aynıdır; bu durum görevlerinin de her yerde aynı olduğu anlamına gelmez.

Kişi	Özne zamiri	Vurgulu zamir	Türkçedeki temel karşılığı
Konuşan kişi	je	moi	ben
Yakınlık kurulan tek kişi	tu	toi	sen
Üçüncü kişi, erkek	il	lui	o
Üçüncü kişi, kadın	elle	elle	o
Konuşanın içinde olduğu grup	nous	nous	biz
Birden fazla kişi veya saygılı hitap	vous	vous	siz
Erkeklerden oluşan veya kadın-erkek karışık grup	ils	eux	onlar
Yalnızca kadınlardan oluşan grup	elles	elles	onlar

Türkçede “o” ve “onlar” cinsiyete göre değişmez. Fransızcada ise bir kişiden söz ederken lui / elle, bir gruptan söz ederken eux / elles ayrımına dikkat edilir. Örneğin iki kız kardeş için avec elles “onlarla”, iki erkek kardeş veya bir kız ve bir erkek kardeş için avec eux “onlarla” denir. Buradaki biçimi konuşan kişinin değil, sözü edilen kişilerin kimliği belirler.

Vous, hem “siz” diye seslenilen bir grubu hem de tek bir kişiye saygılı hitabı karşılar. Dolayısıyla pour vous, bağlama göre “sizin için” anlamını tek veya birden fazla kişi için taşıyabilir. Toi ise tu ile kurulan yakın hitaba aittir.

Edatlardan sonra

Edat, kelimeler arasında “ile, için, yanında” gibi bir ilişki kuran sözcüktür. Fransızcada avec “ile”, pour “için”, sans “olmadan”, chez “birinin evinde/iş yerinde”, devant “önünde” gibi edatlardan sonra kişiyi bir zamirle gösterecekseniz vurgulu biçim kullanırsınız.

• Tu viens avec moi ? — Benimle geliyor musun?
• Ce cadeau est pour toi. — Bu hediye senin için.
• Je vais chez lui. — Onun evine gidiyorum.
• Nous partons sans eux. — Onlar olmadan yola çıkıyoruz.

Türkçede “benimle” tek kelimedir; Fransızcada aynı ilişki avec moi şeklinde iki kelimeyle kurulur. “Ben” karşılığının je olduğunu bilmek burada yeterli değildir: avec sonrasında moi gerekir.

Chez özellikle yararlı bir örnektir. Chez elle “onun evinde”, chez nous “bizim evde” demek olabilir; hareket bildiren fiille bunlar “onun evine”, “bizim eve” diye çevrilebilir. Zamir değişmez, yön veya bulunma anlamını cümlenin bütünü verir. Bağlama göre birinin iş yerini veya muayenehanesini de gösterebilir.

Başlangıçta avec moi, pour toi, chez lui gibi öbekleri birlikte öğrenin. Ancak Türkçedeki her “bana” ifadesini doğrudan à moi yapmayın. Bazı fiiller başka bir zamir düzeni ister; bu ayrımı ilerideki bölümde göreceksiniz.

Kısa cevap verirken

Bir kişi sorusuna tek kelimelik cevap verirken vurgulu zamir kullanılır:

• Qui veut du café ? — Moi ! — Kim kahve ister? — Ben!
• Avec qui tu viens ? — Avec elle. — Kiminle geliyorsun? — Onunla.
• Et vous ? — Ya siz?

Tek başına je veya tu, bu tür cevaplarda doğal değildir. Türkçede hem “Ben geliyorum.” hem de “Kim geliyor? — Ben.” cümlelerinde aynı biçim bulunur. Fransızcada ilkinde je, ikincisinde moi gerekir.

Kişiyi öne çıkarırken

Yaygın kalıp vurgulu zamir + virgül + özne zamiri + fiil şeklindedir:

• Moi, je préfère le thé. — Ben çayı tercih ederim.
• Toi, tu travailles demain ? — Sen yarın çalışıyor musun?
• Eux, ils restent ici. — Onlar burada kalıyor.

Başta bir konuyu, burada kişiyi, öne çıkarıp sonra cümleyi onun hakkında kurarsınız. Türkçede bunu çoğunlukla “ben” veya “onlar” sözcüğünü belirgin söyleyerek yaparız. Fransızcada iki zamirin yan yana gelmesi gereksiz bir tekrar değil, doğal bir yapıdır.

Vurgulu zamir sona da gelebilir: Je préfère le thé, moi. “Ben çayı tercih ederim.” Bu biçim, konuşmada başkalarının tercihine karşı kendi tercihini belirtirken sık duyulur. Virgül, zamirin cümlenin geri kalanından ayrıldığını gösterir.

Karşılaştırmalarda

Kısa karşılaştırmalarda que sonrasında vurgulu zamir kullanılır:

• Elle est plus grande que toi. — O senden daha uzun boylu.
• Il court aussi vite que moi. — O benim kadar hızlı koşuyor.
• Tu es moins fatigué que nous. — Sen bizden daha az yorgunsun.

Türkçe “senden”, “benim kadar”, “bizden” gibi farklı yapılar kullanır. Fransızcada bu örneklerin hepsinde zamir aynı vurgulu diziden seçilir. Buradaki kural, que sonrasında yalnız zamirin bulunduğu kısa karşılaştırmalar içindir; arkasından tam bir cümle geldiğinde yapı farklı olabilir.

C’est ve ce sont ile kişiyi belirtirken

“Benim.”, “O.”, “Onlar.” diyerek birinin kim olduğunu belirtmek için şu kalıplar kullanılır:

• C’est moi. — Benim.
• C’est toi ? — Sen misin?
• C’est lui. — O. / O kişi o.
• C’est nous. — Biziz.
• C’est vous ? — Siz misiniz?
• Ce sont elles. — Onlar.

Moi, toi, nous, vous ile c’est kullanılır. Özenli yazı dilinde eux ve elles için ce sont tercih edilir: Ce sont eux. “Onlar.” Günlük konuşmada C’est eux. ve C’est elles. biçimlerini de sık duyarsınız. Başlangıçta yazıda ce sont eux / elles kalıbını benimsemek güvenli bir seçimdir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde çeviriyi kelime kelime eşleştirmek yerine kişinin cümlede nasıl yer aldığını izleyin. Özellikle Türkçede tek kelimeyle verilen “benimle, senden, bizde” ifadelerinin Fransızcada nasıl kurulduğuna dikkat edin.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
C’est pour moi.	Bu benim için.	Edattan sonra vurgulu biçim.
Je vais chez lui.	Onun evine gidiyorum.	Bir erkeğin bulunduğu yere gitme.
Moi, je préfère le thé.	Ben çayı tercih ederim.	Konuşan kendi tercihini öne çıkarıyor.
Elle est plus grande que toi.	O senden daha uzun boylu.	Kısa karşılaştırma.
Tu déjeunes avec nous ?	Bizimle öğle yemeği yiyecek misin?	Birliktelik.
Sans vous, c’est difficile.	Siz olmadan zor.	Tek kişiye saygılı hitap da olabilir.
Ces deux places sont pour elles.	Bu iki yer onlar için.	Sözü edilen kişiler kadın.
Qui veut commencer ? — Moi !	Kim başlamak ister? — Ben!	Bağımsız kısa cevap.
Et toi, tu habites où ?	Ya sen, nerede oturuyorsun?	Soru karşıdaki kişiye yöneltiliyor.
C’est elle, la nouvelle voisine.	Yeni komşu o.	Kişinin kim olduğunu belirtme.
Ce sont eux, nos voisins.	Komşularımız onlar.	Çoğul kişileri tanıtma.
Ma sœur et moi, nous préparons le dîner.	Kız kardeşimle ben akşam yemeğini hazırlıyoruz.	Birlikte anılan kişiler.
Je suis d’accord avec toi.	Seninle aynı fikirdeyim.	Sık kullanılan bir ifade.
Lui aussi, il prend le train.	O da trene biniyor.	Başka bir kişinin de aynı şeyi yapması.
Tu restes chez toi ce soir ?	Bu akşam evde mi kalıyorsun?	Kişinin kendi evi.

Sık yapılan hatalar

1. Edattan sonra özne zamiri kullanmak

• Yanlış: Tu viens avec je ?
• Doğru: Tu viens avec moi ? — Benimle geliyor musun?
• Neden? Je, normalde fiilin öznesidir. Avec gibi bir edattan sonra moi kullanılır. Türkçedeki “ben” biçimini doğrudan Fransızca cümleye yerleştirmeyin; tüm öbeği “benimle = avec moi” diye düşünün.

2. Vurgulu zamiri özne zamiri yerine koymak

• Yanlış: Moi préfère le thé.
• Doğru: Moi, je préfère le thé. — Ben çayı tercih ederim.
• Neden? Sıradan bir bildirme cümlesinde moi, tek başına je görevini üstlenmez. Vurgu gerekmiyorsa yalnızca Je préfère le thé. de yeterlidir.

3. Kısa karşılaştırmada tu kullanmak

• Yanlış: Elle est plus grande que tu.
• Doğru: Elle est plus grande que toi. — O senden daha uzun boylu.
• Neden? Burada que sonrasında yalnızca kişi belirtiliyor; fiilli yeni bir cümle kurulmuyor. Bu konumda vurgulu biçim gerekir.

4. Kişinin kim olduğunu söylerken özne biçimini seçmek

• Yanlış: C’est je.
• Doğru: C’est moi. — Benim.
• Neden? C’est ile kişi belirtirken vurgulu zamir kullanılır. “Kapıdaki kim?” sorusuna verilecek “Benim.” cevabını C’est moi. olarak bir bütün halinde öğrenin.

5. Türkçedeki “onlar”ı her zaman eux ile karşılamak

• Yanlış: Je pars avec eux. — Yalnızca iki kadın arkadaş kastediliyorsa.
• Doğru: Je pars avec elles. — Onlarla yola çıkıyorum.
• Neden? Yalnız kadınlardan oluşan gruplar için elles kullanılır. Erkeklerden oluşan veya kadın-erkek karışık gruplar için eux gerekir.

6. Her “ona” karşılığını à lui yapmak

• Yanlış: Je à lui téléphone.
• Doğru: Je lui téléphone. — Ona telefon ediyorum.
• Neden? Bazı fiillerde kişiyi gösteren kısa nesne zamiri fiilin önüne gelir. Nesne, burada eylemin yöneldiği kişidir. Bu örnekteki lui, avec lui içindeki vurgulu lui ile aynı yazılsa da başka bir görev üstlenir. À lui öbeği bu konuma yerleştirilemez.

Kullanım notları

Vurgulu biçimler her zaman sert bir vurgu taşımaz

Pour moi “benim için” veya chez vous “sizin evde” derken kimseyle karşı karşıya gelmeniz gerekmez. Buna karşılık moi, je… yapısı bağlama göre “bense…” havası verebilir. Her cümleyi böyle başlatmak, konuşmayı gereğinden fazla kendinize çevirebilir. Bu yapıyı özellikle tercih, görüş veya karşıtlık belirtirken kullanmak daha doğaldır.

Pour moi bazen yararlanan kişiyi değil, görüşü belirtir: Pour moi, c’est trop cher. “Bence bu çok pahalı.” Türkçede “benim için” ile “bence” arasında yaptığımız seçim burada bağlama bağlıdır.

“Ben de” ve “ben de değil”

Olumlu bir söze katılırken aussi, olumsuz bir söze katılırken non plus kullanılır:

• J’aime le café. — Moi aussi. — Kahveyi severim. — Ben de.
• Je n’aime pas le café. — Moi non plus. — Kahveyi sevmem. — Ben de sevmem.

Türkçede iki kısa cevapta da “Ben de.” denebilir; olumluluk veya olumsuzluğu önceki cümleden anlarız. Fransızcada bu ayrım kısa cevabın içinde görünür. Toi aussi “sen de”, elle non plus “o da değil/o da yapmıyor” gibi biçimler de aynı mantıkla kurulur.

Birden fazla kişiyi birlikte anmak

Et “ve” ile iki kişi bağlandığında vurgulu biçim kullanılır: Léa et moi “Léa ile ben”, toi et lui “sen ve o”. Kişinin kendisini en sona koyması yaygın bir nezaket alışkanlığıdır.

Özne zamirini tekrar etmek zorunlu değildir: Léa et moi préparons le dîner. “Léa ile ben akşam yemeğini hazırlıyoruz.” cümlesi doğrudur. Konuşmada Léa et moi, nous préparons le dîner. biçimi de doğaldır. Burada birden fazla kişiden oluşan bütün bir grup özne olduğu için, tek başına yanlış olan Moi prépare… yapısıyla aynı durum söz konusu değildir.

Bir adım ötesi: ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrımları A1 düzeyinde hemen kullanmanız gerekmez. Önce temel tabloyu ve avec moi, c’est toi, que lui gibi kalıpları yerleştirin. Aşağıdaki noktalar, daha sonra karşılaşacağınız cümleleri doğru yorumlamanıza yardımcı olur.

Fiile bağlı kısa zamirlerle vurgulu zamirlerin farkı

Fransızcada fiilin önünde kullanılan me, te, le, la, lui, nous, vous, leur gibi nesne zamirleri vardır. Bunlar vurgulu zamir tablosunun başka yazılışları değildir; fiile göre ayrı bir kullanım düzenine sahiptir.

• Je le vois. — Onu görüyorum.
• Je lui parle. — Onunla konuşuyorum.
• Je pense à lui. — Onu düşünüyorum.

Özellikle son iki örnek öğreticidir. Bir kişiye konuşmak anlamında parler à quelqu’un yapısı, zamirle lui parler olur. Bir kişiyi düşünmek anlamında penser à quelqu’un ise penser à lui / à elle olur. Demek ki “Türkçede kişiye yönelme var, öyleyse hep aynı Fransızca biçimi seçerim” kuralı işlemez. Fiili, kullandığı yapıyla birlikte öğrenmek gerekir.

Vurgulu zamir bir nesneyi de öne çıkarabilir: Lui, je le connais. “Onu tanıyorum.” Burada baştaki lui konuşmanın konusu olan kişiyi belirtir; fiile bağlı le ise “onu” görevini taşır. Başta gördüğünüz vurgulu zamir, kişinin mutlaka cümlenin öznesi olduğunu göstermez.

Lui için ayrıca iki ayrımı unutmayın: Vurgulu lui bir erkeği gösterir; elle onun kadın karşılığıdır. Buna karşılık Je lui téléphone. “Ona telefon ediyorum.” cümlesindeki kısa lui, hem erkek hem kadın için kullanılabilir. Biçimin hangi dizinin parçası olduğunu konumundan anlarsınız.

Olumlu emirlerde moi ve toi

Emir, birine bir şey yapmasını söyleyen fiil biçimidir. Olumlu emirlerde me / te yerine çoğu zaman moi / toi gelir ve fiile kısa çizgiyle bağlanır:

• Donne-moi le livre. — Kitabı bana ver.
• Assieds-toi. — Otur.

Olumsuz emirlerde kısa biçim fiilin önüne döner: Ne me téléphone pas. “Bana telefon etme.” Daha ileri aşamada en gibi başka zamirlerle birleşen özel biçimleri de göreceksiniz: Donne-m’en. “Ondan bana ver.” Burada moi değil m’ kullanılır. Bu nedenle “Her emirde mutlaka moi vardır” diye ezberlemek yerine önce olumlu ve olumsuz temel kalıpları ayırın.

Soi ile genel olarak kişinin kendisi

Soi, belirli bir “o” kişisinden çok, genel olarak insanın kendisini anlatır:

• Chacun rentre chez soi. — Herkes kendi evine dönüyor.
• Il faut avoir confiance en soi. — İnsanın kendine güvenmesi gerekir.

Belirli bir kişi için Elle rentre chez elle. “Kendi evine dönüyor.” denir. Bu yüzden soi, tablodaki lui / elle biçimlerinin her yerde kullanılabilen eş anlamlısı değildir. En başta sık geçen chez soi ve confiance en soi ifadelerini tanımak yeterlidir.

Moi-même, toi-même ve diğer pekiştirmeler

Même, zamire eklenince “kendim, kendin, bizzat” anlamını güçlendirebilir:

• Je le fais moi-même. — Bunu kendim yapıyorum.
• Elle le fait elle-même. — Bunu kendisi yapıyor.
• Ils le font eux-mêmes. — Bunu kendileri yapıyor.

Biçimler moi-même, toi-même, lui-même, elle-même, nous-mêmes, vous-mêmes, eux-mêmes, elles-mêmes şeklindedir. Tek kişiye saygılı hitapta vous-même, birden fazla kişiye hitapta vous-mêmes kullanılır. Türkçedeki “kendisi” bazen yalnızca kimin kastedildiğini açıklarken, bu Fransızca biçimler çoğu durumda işi bizzat yapmayı özellikle vurgular.

C’est moi qui… yapısında fiil uyumu

C’est moi qui… türündeki yapılarda qui, “yapan kişi”yi sonraki fiile bağlar. Fiilin kişi uyumu, yani sonunun kişiye göre seçilmesi, zamire göre yapılır:

• C’est moi qui ai la clé. — Anahtar bende. / Anahtarı olan benim.
• C’est toi qui as raison. — Haklı olan sensin.
• C’est nous qui avons réservé. — Rezervasyonu yapan biziz.

İlk iki cümlede c’est bulunduğu için sonraki fiili de üçüncü kişi yapmak yanlıştır. Moi ile ai, toi ile as, nous ile avons gelir. Bu yapı, yalnızca bir kişiyi tanıtmak yerine tam olarak kimin bir şeyi yaptığını veya bir özelliğe sahip olduğunu öne çıkarır.

Çalışma önerileri

1. Aynı kişi için üç konum çalışın. “Ben geliyorum.”, “Benimle gel.” ve “Kim geliyor? — Ben.” ifadelerini karşılaştırın: Je viens. / Viens avec moi. / Qui vient ? — Moi. Ardından aynı çalışmayı tu / toi ve il / lui ile yapın. Amaç listeyi ezberlemekten çok, konuma göre biçim seçmektir.

2. Kendi çevrenizden küçük sahneler kurun. Bir hediye, bir ev ziyareti ve bir yemek planı seçin. C’est pour elle. “Bu onun için.”, Je vais chez eux. “Onların evine gidiyorum.”, Tu manges avec nous ? “Bizimle yemek yiyecek misin?” gibi cümleler yazın. Her cümlede kişinin tek mi çoğul mu olduğunu ve hangi zamirin gerektiğini kontrol edin.

3. Kısa cevapları sesli tekrar edin. Qui veut venir ? “Kim gelmek ister?” sorusuna farklı kişiler adına cevap verin: Moi ! “Ben!”, Lui ! “O!”, Elles ! “Onlar!” Sonra olumlu ve olumsuz görüşlere Moi aussi. “Ben de.” ve Moi non plus. “Ben de değil/ben de yapmıyorum.” ile karşılık verin. Bir konuşma dinlerken de bu bağımsız cevaplarla fiilin önündeki özne zamirlerini ayrı ayrı fark etmeye çalışın.

İlgili konular

• Önce öğrenin: Özne zamirleri — je / moi, tu / toi, il / lui ayrımını anlamak için fiilin öznesini belirleme alışkanlığı kazandırır.