Fransızcada Dolaylı Nesne Zamirleri

Kısaca

Fransızcada me, te, lui, nous, vous, leur, belirli fiillerle kullanılan à + kişi ifadesinin yerini alır: Je parle à Deniz → Je lui parle — “Deniz’e konuşuyorum → Ona konuşuyorum.” Bu zamirler normalde fiilden önce gelir; lui hem kadın hem erkek tek bir kişi, leur ise birden fazla kişi için kullanılır. Türkçedeki “bana, sana, ona, bize, size, onlara” biçimleri başlangıç için yararlıdır; ancak doğru zamiri seçerken Türkçe çeviriye değil, Fransızca fiilin kuruluşuna bakmak gerekir.

Genel bakış

Birinden söz ederken her cümlede adını tekrarlamayız: “Elif’e bir ileti yazdım. Ona adresi gönderdim.” Fransızcada da aynı ihtiyaç vardır. Zamir, bir adın ya da ad grubunun yerine geçen sözcüktür. Bu yazıdaki dolaylı nesne zamirleri, özellikle bir sözün, haberin veya verilen şeyin yöneldiği kişiyi gösterir. Fransızca dilbilgisinde bunlara pronoms COI denir; COI, complément d’objet indirect ifadesinin kısaltmasıdır.

A1 düzeyinde ilk hedef, parler à quelqu’un “birine konuşmak”, téléphoner à quelqu’un “birini telefonla aramak” ve donner quelque chose à quelqu’un “birine bir şey vermek” gibi günlük yapıları kullanabilmektir. Buradaki à, sözcükler arasında ilişki kuran bir edattır. Kişiyi zamirle değiştirdiğinizde bu yapılarda ayrıca à yazılmaz: Je téléphone à ma mère → Je lui téléphone — “Annemi telefonla arıyorum → Onu telefonla arıyorum.”

Türkçede “Ona yazıyorum” derken yönelme eki olan “-a/-e” görünür. Fransızcada ise ilişki çoğu zaman ayrı bir kısa sözcükle, örneğin lui ile gösterilir. Üstelik iki dil fiilleri aynı biçimde kurmaz: Türkçede “onu aramak” dediğimiz bir durumda Fransızcada lui téléphoner kullanılır. Bu nedenle zamir listesini öğrenmenin yanında fiilleri de kalıplarıyla öğrenmek gerekir.

Nasıl kullanılır?

Önce kimin ne yaptığını ayırın

Özne, işi yapan veya hakkında bilgi verilen kişidir. Fiil, yapılan işi ya da durumu anlatır. Elle nous écrit — “O bize yazıyor” cümlesinde elle özne, écrit fiil, nous ise yazının yöneldiği kişileri gösteren dolaylı nesne zamiridir.

Bu ayrım önemlidir: nous ve vous hem özne hem nesne olarak aynı yazılır. Hangi görevi üstlendiklerini cümledeki yerlerinden ve anlamlarından anlarsınız:

• Nous écrivons à Léa. — Léa’ya yazıyoruz. Burada nous, “biz” demektir.
• Léa nous écrit. — Léa bize yazıyor. Burada nous, “bize” demektir.

Altı temel biçim

Aşağıdaki Türkçe karşılıklar, parler à “birine konuşmak” ve donner à “birine vermek” gibi yapılar içindir. Başka fiillerde doğal Türkçe çeviri değişebilir.

Gönderme yapılan kişi	Fransızca zamir	Temel Türkçe karşılığı
Konuşan kişi	me / m’	bana
Samimi hitap edilen tek kişi	te / t’	sana
Sözü edilen tek kişi	lui	ona
Konuşan kişinin içinde bulunduğu grup	nous	bize
Birden fazla muhatap veya kibar hitap edilen tek kişi	vous	size
Sözü edilen birden fazla kişi	leur	onlara

Lui cinsiyet belirtmez. Je parle à Paul ve Je parle à Marie cümleleri aynı şekilde kısaltılır: Je lui parle — “Ona konuşuyorum.” Bu bakımdan Türkçedeki “ona” ile benzerlik vardır. Leur de grubun kadınlardan, erkeklerden veya her ikisinden oluşmasına göre değişmez.

Me ve te, sesli harfle ya da okunmayan h ile başlayan bir sözcüğün önünde kısalır: Il m’écrit — “Bana yazıyor”; Je t’offre un café — “Sana bir kahve ısmarlıyorum.” Lui ve leur kısalmaz: Je lui écris — “Ona yazıyorum.”

Kişi ifadesini zamire dönüştürme

Üç adımlı bir yöntem kullanabilirsiniz:

1. Fransızca fiilin kalıbını bulun: écrire à quelqu’un — birine yazmak.
2. À ile belirtilen kişinin kim olduğunu saptayın: à mes parents — anne babama.
3. Bütün kişi ifadesini kaldırıp uygun zamiri fiilin önüne koyun.

J’écris à mes parents → Je leur écris. — “Anne babama yazıyorum → Onlara yazıyorum.”

Burada leur, yalnızca parents sözcüğünün değil, à mes parents grubunun yerini tutar. Bu yüzden à leur biçiminde ikinci bir parça eklenmez.

Sık kullanılan bazı kalıplar şunlardır:

Fransızca kalıp	Türkçe anlamı	Dikkat edilecek nokta
parler à quelqu’un	birine konuşmak	Konuşmanın yöneldiği kişi
téléphoner à quelqu’un	birini telefonla aramak	Türkçede “birini”, Fransızcada à ile kurulur
écrire à quelqu’un	birine yazmak	Yazının gönderildiği kişi
répondre à quelqu’un	birine cevap vermek	Cevabın yöneldiği kişi
donner quelque chose à quelqu’un	birine bir şey vermek	Verilen şey ile alan kişi ayrıdır
montrer quelque chose à quelqu’un	birine bir şey göstermek	Gösterilen şey ile gören kişi ayrıdır
demander quelque chose à quelqu’un	birinden bir şey istemek veya sormak	Türkçede “birinden” denmesi yanıltmasın

Normal cümledeki yeri

Temel sıra şöyledir: özne + dolaylı nesne zamiri + çekimli fiil. Çekimli fiil, kişiye ve zamana göre biçim almış fiildir.

Je lui donne le livre. — “Kitabı ona veriyorum.”

Türkçede “Ona kitabı veriyorum” ve “Kitabı ona veriyorum” diyebiliriz. Fransızcadaki bu kısa zamirlerin yeri aynı ölçüde serbest değildir. Lui, bu cümlede donne fiilinin önünde durur; cümle sonuna taşınmaz.

Olumsuz cümlede standart yazı dilindeki ne … pas, zamir ile fiili birlikte çevreler:

Je ne lui parle pas. — “Ona konuşmuyorum.”

Soru yapıldığında da zamir kendi yerini korur:

• Tu lui téléphones ? — Onu telefonla arıyor musun?
• Est-ce que vous leur écrivez ? — Onlara yazıyor musunuz?

İlk cümlede soru, konuşurken ses tonuyla; ikincide est-ce que soru kalıbıyla kurulur. İkisinde de nesne zamiri fiilden önce gelir.

Doğrudan nesneden farkı

Doğrudan nesne, Fransızcada fiile araya à gibi bir edat girmeden bağlanan kişi ya da şeydir. Üçüncü kişide bu görev için genellikle le, la, les kullanılır. Dolaylı nesnede ise burada öğrendiğimiz lui, leur kullanılır.

• Je vois Marie → Je la vois. — Marie’yi görüyorum → Onu görüyorum.
• Je parle à Marie → Je lui parle. — Marie’ye konuşuyorum → Ona konuşuyorum.

Me, te, nous, vous biçimleri iki görevde de kullanılabilir. Örneğin Il me voit “Beni görüyor” ama Il me parle “Bana konuşuyor” demektir. Dolayısıyla me sözcüğünü her yerde yalnızca “bana” diye çevirmek doğru olmaz. Görevi belirleyen şey, fiilin nasıl kurulduğudur.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde kişiyle kurulan ilişkiye ve zamirin yerine dikkat edin. Özellikle Türkçedeki ek ile Fransızcadaki yapının farklılaştığı örnekleri karşılaştırın.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Je te parle.	Sana konuşuyorum.	Te, konuşmanın yöneldiği kişidir.
Il lui téléphone.	Onu telefonla arıyor.	Aranan kişi kadın da erkek de olabilir.
Elle nous écrit.	Bize yazıyor.	Yazının gönderildiği kişiler biziz.
Je leur donne le livre.	Kitabı onlara veriyorum.	Leur, kitabı alan kişileri belirtir.
Tu me prêtes ton stylo ?	Kalemini bana ödünç verir misin?	Günlük bir rica.
Je vous apporte un verre d’eau.	Size bir bardak su getiriyorum.	Vous, kibar tekil hitap da olabilir.
Le médecin lui pose une question.	Doktor ona bir soru soruyor.	Sorunun yöneldiği kişi.
Nous leur montrons les photos.	Fotoğrafları onlara gösteriyoruz.	Fotoğraflar ile gören kişiler ayrı öğelerdir.
Mes voisins m’offrent des tomates.	Komşularım bana domates veriyor.	Me, sesli harften önce m’ olur.
Je ne lui réponds pas maintenant.	Ona şimdi cevap vermiyorum.	Olumsuzlukta zamir fiilin yanında kalır.
Est-ce que tu leur écris souvent ?	Onlara sık sık yazıyor musun?	Soruda da leur fiilden önce gelir.
Je vais lui envoyer l’adresse.	Adresi ona göndereceğim.	Zamir, ilgili ikinci fiilin önündedir.

Son örnekte iki fiil vardır. Bu tür cümlelerin ayrıntısı ileri kullanım bölümünde yer alıyor; başlangıçta ilk on bir örnekteki yerleşimi sağlamlaştırmak yeterlidir.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki eki Fransızcaya doğrudan aktarmak

• Yanlış: Je le téléphone.
• Doğru: Je lui téléphone. — Onu telefonla arıyorum.
• Neden? Türkçede “onu aramak” denir, fakat Fransızca kalıp téléphoner à quelqu’un biçimindedir. Buna karşılık appeler quelqu’un “birini aramak” doğrudan nesne alır: Je l’appelle — “Onu arıyorum.” Benzer anlam taşıyan iki Fransızca fiil bile farklı zamir gerektirebilir.

2. Kadın bir kişiden söz ederken dolaylı nesnede la kullanmak

• Yanlış: Je la donne un livre.
• Doğru: Je lui donne un livre. — Ona bir kitap veriyorum.
• Neden? Kitabı alan kişinin kadın olması lui biçimini değiştirmez. La, “kadın için kullanılan her türlü nesne zamiri” değildir; doğrudan nesne görevindedir.

3. Kısa zamiri fiilden sonra bırakmak

• Yanlış: Je donne lui le livre.
• Doğru: Je lui donne le livre. — Kitabı ona veriyorum.
• Neden? Normal bildirme cümlesinde kısa nesne zamiri çekimli fiilden önce gelir. Olumlu emirler bunun önemli bir istisnasıdır; onları ayrı bir kalıp olarak öğrenmek gerekir.

4. Leur biçimine çoğul eki eklemek

• Yanlış: Je leurs écris.
• Doğru: Je leur écris. — Onlara yazıyorum.
• Neden? Dolaylı nesne zamiri leur değişmez ve sonuna -s almaz. Leurs livres — “onların kitapları” ifadesindeki leurs, sahiplik bildiren başka bir sözcüktür.

5. Her à + kişi grubunu lui veya leur ile değiştirmek

• Yanlış: Je lui pense. — “Onu düşünüyorum” anlamında.
• Doğru: Je pense à lui / à elle. — Onu düşünüyorum.
• Neden? À görmek tek başına yeterli değildir. Penser à quelqu’un kalıbında bu kısa zamirler değil, edattan sonra kullanılan lui, elle, eux, elles gibi biçimler gerekir. Bu ayrımın başka örnekleri aşağıdadır.

Kullanım notları

Samimi ve kibar hitap

Te, samimi olarak “sen” diye hitap edilen kişi için; vous, “siz” diye hitap edilen bir veya birden fazla kişi için kullanılır. Türkçedeki sen–siz ayrımı burada iyi bir kılavuzdur:

• Je te réponds ce soir. — Sana bu akşam cevap vereceğim.
• Je vous réponds ce soir. — Size bu akşam cevap vereceğim.

Doğrudan muhatabınıza kibarca seslenirken lui kullanmayın. Lui, o sırada “ona” diye sözünü ettiğiniz kişiyi gösterir; “size” anlamına gelmez.

Konuşmada ne sözcüğünün düşmesi

Gündelik konuşmada ne sıkça söylenmez: Je lui parle pas — “Ona konuşmuyorum.” Bu kullanımda da lui, fiilden önce durur. Standart yazıda ve dil sınavlarında Je ne lui parle pas biçimini kullanmak güvenli seçimdir. Bir parçanın konuşmada atılması, zamirin yerinin serbest olduğu anlamına gelmez.

“Birine” ve “biri için” her zaman aynı şey değildir

Lui biçimini gelişigüzel “ona veya onun için” diye kullanmayın. Örneğin Je travaille pour elle — “Onun için çalışıyorum” cümlesindeki pour elle, bu kuralla lui yapılmaz. Buna karşılık Je lui achète un cadeau — “Ona bir hediye alıyorum” cümlesi doğaldır. Hangi yapının mümkün olduğu fiile ve vermek istediğiniz anlama bağlıdır; bütün pour + kişi gruplarını tek bir zamire dönüştüren genel bir kural yoktur.

Temelin ötesinde: ileride karşılaşacağınız yapılar

Bu bölümdeki kuralları A1 aşamasında hemen üretmeniz gerekmiyor. Önce tek fiilli cümlelerde me, te, lui, nous, vous, leur biçimlerini rahatça kullanın. Sonraki konularda bu zamirlerin nasıl davrandığını bilmek, karşılaştığınız cümleleri çözmenizi kolaylaştırır.

İki fiilli cümleler ve birleşik geçmiş

Mastar, fiilin kişiye göre çekimlenmemiş sözlük biçimidir: parler “konuşmak”, écrire “yazmak” gibi. Bir çekimli fiilden sonra mastar geliyorsa nesne zamiri çoğunlukla anlamca bağlı olduğu mastarın önüne yerleşir:

• Je veux lui parler. — Onunla konuşmak istiyorum.
• Nous allons leur écrire. — Onlara yazacağız.
• Je ne peux pas vous répondre. — Size cevap veremiyorum.

Burada konuşulan, yazılan veya cevap verilen kişi ikinci fiile bağlıdır. Bu yüzden zamiri ilk fiilin önüne taşımayın.

Passé composé, geçmişteki olayları anlatan yaygın bir birleşik zamandır. Bu yapıda bir yardımcı fiil, yani zamanı kurmaya yarayan çekimli fiil ile geçmiş ortaç, yani ana fiilin bu yapıda kullanılan biçimi bir araya gelir. Nesne zamiri yardımcı fiilin önüne geçer:

Je lui ai écrit. — “Ona yazdım.” Olumsuzu: Je ne lui ai pas écrit — “Ona yazmadım.”

Dolaylı nesne zamiri tek başına geçmiş ortacın sonunu değiştirmez: J’ai parlé à mes amies → Je leur ai parlé — “Kadın arkadaşlarıma konuştum → Onlara konuştum.” Burada arkadaşların kadın ve çoğul olması nedeniyle parlé biçimine ek getirilmez. Başka nesne zamirlerinin de bulunduğu cümlelerde ek kurallar vardır.

Olumlu ve olumsuz emirler

Emir, birinden bir şey yapmasını veya yapmamasını isteyen fiil biçimidir. Olumlu emirde zamir fiilden sonra gelir ve kısa çizgiyle bağlanır:

• Parle-lui ! — Onunla konuş!
• Écrivez-leur ! — Onlara yazın!
• Donne-moi le livre ! — Kitabı bana ver!

Olumlu emirde tek başına kullanılan me ve te, moi ve toi biçimini alır: Téléphone-moi ! — “Beni telefonla ara!”

Olumsuz emirde ise normal fiil öncesi yerleşime dönülür: Ne lui parle pas ! — “Onunla konuşma!”; Ne me téléphone pas maintenant ! — “Beni şimdi telefonla arama!” Olumlu emirdeki yerleşimi bütün cümlelere yaymayın.

Aynı cümlede iki nesne zamiri

Je donne le livre à Léa — “Kitabı Léa’ya veriyorum” cümlesinde hem verilen şey hem alan kişi zamirle değiştirilebilir. İki zamirin sırası rastgele değildir.

Fransızca	Türkçe	Sıralama
Je le lui donne.	Onu ona veriyorum.	Le, lui biçiminden önce gelir.
Elle me le donne.	Onu bana veriyor.	Me, le biçiminden önce gelir.
Nous les leur montrons.	Onları onlara gösteriyoruz.	Les, leur biçiminden önce gelir.
Donne-le-moi !	Onu bana ver!	Olumlu emirde farklı bir sıra kullanılır.

Normal fiil öncesi dizilimde me / te / se / nous / vous, ardından le / la / les, ardından lui / leur, sonra y, sonra en gelir. Bu, her cümlede bütün zamirlerin kullanılabileceği anlamına gelmez; yalnızca mümkün birleşimlerdeki göreli sırayı gösterir. Başlangıçta Je le lui donne ve Elle me le donne örneklerini birer bütün olarak çalışmak daha yararlıdır.

Edattan sonra kullanılan zamirler

Fransızcada vurgulu zamirler, özellikle edatlardan sonra veya karşıtlık kurarken kullanılan bağımsız biçimlerdir: moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles. Lui sözcüğü iki dizide de bulunur, ama görevleri farklıdır.

• Je lui parle. — Ona konuşuyorum. Burada lui, fiil önündeki kısa zamirdir ve kadın veya erkek olabilir.
• Je pense à lui. — Onu düşünüyorum. Burada lui, à sonrasındadır ve erkek bir kişiyi belirtir.
• Je pense à elle. — Onu düşünüyorum. Burada kadın bir kişi için elle gerekir.

Tenir à quelqu’un “birine değer vermek” de benzer davranır: Je tiens à elle — “Ona değer veriyorum.” Dolayısıyla öğrenilecek soru yalnızca “à var mı?” değil, “Bu fiil hangi zamir yapısına izin veriyor?” olmalıdır.

Bir kişiye değil bir şeye gönderme yapıldığında da farklı zamirler gerekebilir: Je réponds à Léa → Je lui réponds — “Léa’ya cevap veriyorum → Ona cevap veriyorum”; ama Je réponds à la question → J’y réponds — “Soruyu cevaplıyorum → Onu cevaplıyorum.” Y, burada à la question grubunun yerini alır. De ile kurulan yapılarda ise çoğu zaman en veya edatlı başka biçimler gündeme gelir; bu yazıdaki altı zamiri her dolaylı tamamlayıcıya uygulamayın.

Dönüşlü kullanım ve vurgu

Dönüşlü kullanım, yapılan işin öznenin kendisine yöneldiği yapıdır. Il se parle — “Kendi kendine konuşuyor” cümlesindeki se, işi yapan kişiyle konuşulan kişinin aynı olduğunu gösterir. Il lui parle — “Ona konuşuyor” ise olağan yorumda başka bir kişiye yönelir. Dönüşlü yapılarda üçüncü kişi için se kullanılır; buradaki lui/leur kuralı doğrudan uygulanmaz.

Birini özellikle karşılaştırmak için kısa zamiri tek başına vurgulamak yerine bağımsız zamir eklenebilir: À elle, je lui réponds tout de suite — “Ona gelince, ona hemen cevap veririm.” Buradaki cümle başına alma, konuşmada karşılaştırma veya konu değiştirme amacı taşır. Başlangıç için tarafsız Je lui réponds tout de suite — “Ona hemen cevap veririm” cümlesi yeterlidir.

Alıştırma önerileri

1. Fiilleri kalıplarıyla eşleştirin. Bir sayfaya parler à quelqu’un, téléphoner à quelqu’un, appeler quelqu’un yazın. Her birini önce bir kişi adıyla, sonra zamirle kullanın: Je téléphone à Selin → Je lui téléphone — “Selin’i telefonla arıyorum → Onu telefonla arıyorum.” Böylece Türkçe çevirinin yönlendirdiği hataları azaltırsınız.
2. Tek kişi–birden fazla kişi dönüşümü yapın. Je lui écris — “Ona yazıyorum” cümlesini Je leur écris — “Onlara yazıyorum” biçimine çevirin. Sonra olumsuzunu ve sorusunu kurun. Fiilin öznesi değişmedikçe yalnızca alıcı çoğullaştı diye fiili değiştirmeyin.
3. Günlük üç durum seçin. Birine adres göndermek, bir arkadaşınıza cevap vermek, bir müşteriye bilgi vermek gibi durumlar için kısa cümleler yazın. Örneğin Je vous donne mon numéro — “Size numaramı veriyorum.” Her cümlede “Kim yapıyor?”, “Ne veriliyor?” ve “Kime yöneliyor?” sorularını ayrı ayrı cevaplayın. İlerledikçe aynı cümleleri geçmiş zamanda veya emir biçiminde yeniden kurun.

İlgili konular

• Önce öğrenin: Özne zamirleri — je, tu, il, elle, nous, vous, ils, elles biçimleriyle işi yapan kişiyi belirtmeyi ve özne ile nesneyi ayırmayı öğrenin.