Fransızcada miktar ifadeleri

Kısaca

Fransızcada bir şeyin miktarını anlatırken genellikle miktar ifadesi + de + isim kullanılır: beaucoup de livres “çok kitap”, un peu d’eau “biraz su”. Genel bir miktar anlatan bu yapılarda du, de la, des eklenmez; sesli harfle başlayan sözcüklerden önce de, çoğunlukla d’ olur. Bir özelliğin derecesini anlatırken ise de kullanılmaz: très beau “çok güzel”, trop cher “fazla pahalı”, assez grand “yeterince büyük”.

Genel bakış

Alışverişte biraz peynir istemek, işinizin çok olduğunu söylemek veya bir yemeğin fazla tuzlu olduğunu belirtmek için miktar ifadelerine ihtiyaç duyarsınız. Bu konu A1 düzeyinde karşınıza çıkar; az sayıda kalıpla hem nesnelerin miktarını hem de bir durumun derecesini anlatabilirsiniz. Ancak Türkçedeki “çok” sözcüğünün Fransızcada her yerde aynı karşılığı yoktur: “çok insan” ile “çok güzel” farklı yapılar gerektirir.

İlk ayrım, ardından gelen sözcüğün görevidir. İsim, bir kişiyi, şeyi veya kavramı adlandırır: ami “arkadaş”, eau “su”, temps “zaman”. Sıfat, birinin veya bir şeyin özelliğini belirtir: beau “güzel”, cher “pahalı”. Fiil, yapılan işi veya içinde bulunulan durumu anlatır: manger “yemek”, travailler “çalışmak”. Miktar ifadesinin biçimini seçerken önce bu ayrımı yapmanız yeterlidir.

Türkçeyle bir başka önemli fark da çoğuldur. Türkçede “çok arkadaş” deriz; “arkadaşlar” dememiz gerekmez. Fransızcada ise tek tek sayılabilen kişiler ve nesneler, birden fazlası kastedildiğinde çoğul biçimde kullanılır: beaucoup d’amis “çok arkadaş”. Su, para veya sabır gibi toplu bir miktar olarak düşünülen şeylerde ise genellikle tekil isim kullanılır.

Yapı nasıl kurulur?

1. İsimlerden önce miktar ifadesi ve de

Başlangıçta şu yedi kalıbı öğrenmek günlük ihtiyaçların çoğunu karşılar:

Fransızca kalıp	Türkçe karşılığı	Kullanım açıklaması
beaucoup de	çok, birçok	Büyük miktar veya çok sayıda şey
peu de	az	Miktarın azlığını öne çıkarır
trop de	gereğinden fazla	Bir sınırın aşıldığını belirtir
assez de	yeterince, yeterli miktarda	İhtiyacı karşılayan miktar
un peu de	biraz	Küçük ama var olan miktar
plus de	daha çok, daha fazla	Başka bir miktarla karşılaştırma
moins de	daha az	Başka bir miktara göre azlık

Bu ifadelerden sonra genel bir miktar anlatılıyorsa yalnızca de gelir. İsmin önüne ayrıca tanımlık (Fransızcada isimden önce gelip onun belirli veya belirsiz olduğunu gösteren küçük sözcük) eklemeyin.

• J’ai du travail. — İşim var.
• J’ai beaucoup de travail. — Çok işim var.
• Nous avons des voisins. — Komşularımız var.
• Nous avons beaucoup de voisins. — Çok komşumuz var.

İlk ve üçüncü cümledeki du ile des, miktar kalıbı eklendiğinde korunmaz. Başlangıç için beaucoup de yapısını tek bir bütün olarak öğrenmek, iki ayrı kuralı aynı anda düşünmekten daha kolaydır.

De, ismin tekil veya çoğul olmasına göre değişmez. Beaucoup de pain “çok ekmek” ve beaucoup de livres “çok kitap” aynı bağlantıyı kullanır. Ayrıca beaucoup, peu, trop, assez sözcükleri de ismin biçimine göre değişmez; sonlarına çoğul eki getirilmez.

2. De ne zaman d’ olur?

De, sesli harfle başlayan bir sözcükten önce son seslisini kaybeder ve kesme işaretiyle yazılır. Bu kısalma, okurken iki seslinin yan yana gelmesini önler:

• beaucoup d’amis — çok arkadaş
• peu d’eau — az su
• assez d’argent — yeterince para
• un peu d’huile — biraz yağ

Fransızcada bazı h harfleri de bu bakımdan sesli harf gibi davranır: beaucoup d’histoires “çok hikâye”. Ancak her h aynı değildir. Örneğin beaucoup de haricots “çok fasulye” denir; buradaki h kısalmayı engeller. Yeni bir h sözcüğünü öğrenirken sözlükteki kullanımını kontrol etmek, yalnızca yazılışa bakmaktan daha güvenlidir.

3. Tekil mi, çoğul mu?

Bir şeyleri tek tek sayabiliyorsanız, birden çok olduklarında isim çoğul olur. Maddeyi veya kavramı bir bütün olarak düşünüyorsanız genellikle tekil kullanılır:

Fransızca	Türkçe	Açıklama
beaucoup de questions	çok soru	Sorular tek tek sayılabilir.
peu de places	az yer	Burada oturulacak veya ayrılacak yerler kastedilir.
trop de bruit	fazla gürültü	Gürültü toplu bir miktar olarak anlatılır.
assez de patience	yeterince sabır	Soyut bir kavramın miktarı anlatılır.

Türkçedeki “biraz” da her zaman un peu de değildir. Un peu de pain “biraz ekmek” için uygundur; fakat “birkaç arkadaş” derken quelques amis daha doğal seçimdir. Quelques, sayılabilen birkaç kişiyi veya şeyi belirtir. Başlangıçta “biraz su” ile “birkaç şişe” ayrımını koruyun.

4. Sıfatlardan önce très, trop ve assez

Bir şeyin ne kadar büyük, güzel veya pahalı olduğunu anlatırken miktarı değil, özelliğin derecesini belirtirsiniz. Burada de gerekmez:

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Ce sac est très lourd.	Bu çanta çok ağır.	Yüksek derece; tek başına sınırın aşıldığını söylemez.
Ce sac est trop lourd.	Bu çanta fazla ağır.	Taşımak gibi bir amaç için gereğinden ağırdır.
Ce sac est assez grand.	Bu çanta yeterince büyük.	Gerekli büyüklüğü karşılar.
Ce sac est un peu lourd.	Bu çanta biraz ağır.	Özelliği daha düşük derecede belirtir.

Dolayısıyla “çok” için iki temel yol vardır: isimden önce beaucoup de, sıfattan önce très. Beaucoup de travail “çok iş” demektir; très difficile ise “çok zor”. Türkçede aynı sözcüğün bulunması, Fransızcada aynı kalıbın kullanılacağı anlamına gelmez.

Assez, bağlama göre “oldukça” anlamına da gelebilir: Le quartier est assez calme “Semt oldukça sakin.” Yeterlilik anlamını açıklaştırmak için bir amaç eklenebilir: La chambre est assez grande pour deux personnes “Oda iki kişi için yeterince büyük.”

5. Fiille kullanılan miktar ifadeleri

Ardından isim gelmiyorsa miktar ifadesinden sonra de eklenmez. Fiille kullanılan beaucoup, peu, trop, assez, plus, moins, eylemin miktarını veya yoğunluğunu anlatabilir:

• Elle travaille beaucoup. — Çok çalışıyor.
• Tu manges trop ! — Fazla yiyorsun!
• Je dors peu. — Az uyuyorum.
• Nous sortons moins. — Daha az dışarı çıkıyoruz.

Basit cümlelerde bu sözcükler genellikle çekimli fiilden sonra gelir. Çekimli fiil, kimin yaptığını ve zamanı gösteren fiil biçimidir; örneğin travaille “çalışıyor”. Geçmiş zaman gibi yapılarda yerleri biraz farklı olabilir; bu ayrıntıyı ileri kullanım bölümünde bulabilirsiniz.

Aynı sözcüğün iki kullanımını yan yana çalışmak yararlıdır: Il mange beaucoup “Çok yiyor”; Il mange beaucoup de légumes “Çok sebze yiyor.” İkinci cümlede miktarın hangi şeyle ilgili olduğu açıkça söylendiği için de légumes eklenir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örnekler günlük konuşmalarda kullanılabilecek tam cümlelerdir. Her birinde önce miktarın mı yoksa bir özelliğin derecesinin mi anlatıldığına bakın.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
J’ai beaucoup d’amis.	Çok arkadaşım var.	Sayılabilen isim çoğuldur; sesliden önce kısalma vardır.
Il y a peu d’eau.	Az su var.	Suyun azlığı vurgulanır.
Je voudrais un peu de fromage.	Biraz peynir rica ediyorum.	Küçük bir miktar istenir.
Tu mets trop de sucre dans ton café.	Kahvene fazla şeker koyuyorsun.	Uygun miktarın aşıldığı söylenir.
Nous avons assez de chaises pour tout le monde.	Herkese yetecek kadar sandalyemiz var.	Yeterlilik belirtilir.
Il me faut plus de temps.	Daha fazla zamana ihtiyacım var.	Mevcut zamanın artırılması istenir.
Cette recette demande moins de beurre.	Bu tarif daha az tereyağı gerektiriyor.	Miktarlar karşılaştırılır.
C’est très beau.	Bu çok güzel.	Bir özelliğin derecesi anlatılır.
Ce manteau est trop cher pour moi.	Bu palto benim için fazla pahalı.	Fiyat kişinin bütçesini aşar.
La soupe est assez chaude.	Çorba yeterince sıcak.	İstenen sıcaklığa ulaşılmıştır.
Tu manges trop !	Fazla yiyorsun!	Ardından isim gelmediği için bağlantı sözcüğü yoktur.
Aujourd’hui, je travaille moins.	Bugün daha az çalışıyorum.	Eylemin miktarı karşılaştırılır.

Sık yapılan hatalar

1. Miktar kalıbından sonra du veya des bırakmak

• Yanlış: J’ai beaucoup des livres.
• Doğru: J’ai beaucoup de livres. — Çok kitabım var.
• Neden? Genel olarak çok sayıda kitap kastediliyorsa beaucoup de kullanılır. Buradaki de, ismin çoğul olması nedeniyle des olmaz. Belirli bir grubun içinden seçim yapılan farklı kullanımlar aşağıda açıklanmıştır.

2. Très ile isim miktarı anlatmak

• Yanlış: Il y a très de monde.
• Doğru: Il y a beaucoup de monde. — Çok insan var.
• Neden? Monde burada insan topluluğunu adlandıran bir isimdir. Très, doğrudan isim miktarı belirtmez; très calme “çok sakin” gibi bir özelliğin derecesini artırır.

3. Beaucoup ile sıfatı doğrudan güçlendirmek

• Yanlış: Cette rue est beaucoup calme.
• Doğru: Cette rue est très calme. — Bu sokak çok sakin.
• Neden? Calme bir sıfattır. “Çok sakin” için très calme kullanılır. “Çok daha sakin” anlamındaki beaucoup plus calme ayrı bir yapıdır.

4. Türkçedeki gibi tekil isim kullanmak

• Yanlış: Elle a beaucoup de livre.
• Doğru: Elle a beaucoup de livres. — Çok kitabı var.
• Neden? Birden fazla sayılabilir nesne söz konusu olduğunda isim çoğul yazılır. Sondaki s çoğu zaman duyulmadığından bu hata özellikle yazarken gözden kaçabilir.

5. Peu de ile un peu de ifadelerini eş anlamlı sanmak

• Yanlış seçim: “Biraz vaktim var, yardımcı olabilirim” demek isterken J’ai peu de temps kullanmak.
• Uygun seçim: J’ai un peu de temps, je peux vous aider. — Biraz vaktim var, size yardımcı olabilirim.
• Neden? Peu de temps “az vaktim var” diyerek kısıtlılığı öne çıkarır. Un peu de temps ise az da olsa zaman bulunduğunu söyler. Peu de, her bağlamda kesin olarak “yetersiz” demek değildir; fakat dikkatleri azlığa çeker.

6. Trop sözcüğünü nötr bir “çok” gibi kullanmak

• Yanlış seçim: Yalnızca “Çok işim var” demek isterken J’ai trop de travail demek.
• Uygun seçim: J’ai beaucoup de travail. — Çok işim var.
• Neden? J’ai trop de travail “Gereğinden fazla işim var” anlamına gelir; yetişememe veya yük altında olma düşüncesi taşır. Beaucoup miktarı, trop ise miktarın bir sınırı aşmasını belirtir.

Kullanım notları

İstekleri yumuşatmak

Un peu de, küçük bir miktar istemek için çok kullanışlıdır: Vous avez un peu de pain ? “Biraz ekmeğiniz var mı?” Daha nazik bir istek için Je voudrais un peu de pain, s’il vous plaît “Biraz ekmek rica ediyorum, lütfen” denebilir. Nezaketi yalnızca un peu sağlamaz; cümlenin bütünü ve ses tonu da önemlidir.

Konuşma dilinde trop

Gündelik konuşmada C’est trop bien ! “Bu harika!” gibi ifadeler duyabilirsiniz. Burada trop, gerçek bir aşırılık şikâyeti değil, güçlü beğeni bildirir. Yine de bunu her cümleye taşımayın: trop de sel çoğunlukla “fazla tuz” demektir. Nötr veya resmî anlatımda “çok güzel” için très beau gibi yapılar daha güvenlidir.

Plus sözcüğünün iki anlamına dikkat

Je veux plus de café “Daha fazla kahve istiyorum” demektir. Je ne veux plus de café ise bağlama göre “Artık kahve istemiyorum” anlamına gelir. Konuşmada ne sık sık söylenmediği için kulağınıza gelen plus her zaman “daha fazla” değildir.

Olumlu miktar ifadesi olan plus de café içinde plus sözcüğünün sonundaki s çoğunlukla duyulur; olumsuz anlamda ise duyulmaz. Bununla birlikte başka yapılarda ve ses bağlantılarında telaffuz değişebilir. Tek bir telaffuz kuralını bütün plus kullanımlarına uygulamak yerine cümleyi anlamıyla birlikte öğrenin.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız ayrıntılar

Bu bölümü başlangıçta ezberlemeniz gerekmez. Temel kuralınız genel miktarlarda de, sıfatlarla de olmadan derece ifadesidir. Aşağıdaki ayrımlar, okuma ve dinleme sırasında görülen istisnaları anlamaya yardımcı olur.

Belirli bir grubun içinden miktar belirtmek

“Çok kitap” ile “aldığım kitapların birçoğu” aynı şey değildir. İlkinde genel bir miktar, ikincisinde ise önceden belirlenmiş bir grubun içindeki pay anlatılır:

• Beaucoup de livres sont intéressants. — Birçok kitap ilginçtir.
• Beaucoup des livres que j’ai achetés sont intéressants. — Aldığım kitapların birçoğu ilginç.

İkinci cümlede les livres que j’ai achetés, “aldığım kitaplar” diye tanımlanmış bir gruptur. De + les, des biçiminde birleşir. Bu yüzden beaucoup des her durumda yanlış değildir; genel miktar anlatırken yanlıştır. Başlangıçta bu istisnayı kullanmaya çalışmaktan çok, gördüğünüzde anlamaya odaklanın.

Aynı ayrım beaucoup de mes amis “arkadaşlarımın birçoğu” ve beaucoup de ces livres “bu kitapların birçoğu” içinde de görülür. Mes ve ces belirli bir grubu gösterir; önlerinde de kalır.

Her miktar sözcüğü aynı kalıbı izlemez. Örneğin “insanların çoğu” için çok kullanılan yapı la plupart des gens olur. Bu yapıdaki des biçimini, temel beaucoup de gens “çok insan” kalıbına taşımayın.

Olumsuzlukta miktarı tamamen silmek gerekmez

Olumsuzluk, cümlenin bildirdiği şeyi reddetmesidir; Fransızcada temel yazı dili kalıbı ne … pas olur. Miktar ifadesi olumsuz cümlede de korunabilir:

• Je n’ai pas beaucoup de temps. — Çok vaktim yok.
• Je n’ai pas assez d’argent. — Yeterince param yok.
• Je n’ai pas de temps. — Vaktim yok.

İlk cümle zamanın az olduğunu söyler; zamanın hiç bulunmadığını zorunlu olarak söylemez. İkinci cümlede yeterlilik reddedilir. Üçüncü cümlede ise doğrudan zamanın yokluğu anlatılır. Türkçede de “çok param yok” ile “param yok” arasındaki farkı düşünmek bu ayrımı hatırlatır.

En ile aynı ismi tekrarlamamak

Zamir, daha önce söylenen bir ismin yerine kullanılan sözcüktür. Fransızcada en, miktarı konuşulan şeyi yeniden söylememenizi sağlayabilir:

• Vous avez du pain ? — Oui, j’en ai un peu. — Ekmeğiniz var mı? — Evet, biraz var.
• Tu as des amis ici ? — Oui, j’en ai beaucoup. — Burada arkadaşların var mı? — Evet, çok var.
• Tu veux du café ? — Non merci, j’en ai assez. — Kahve ister misin? — Hayır, teşekkürler; yeterince var.

Bu cevaplarda miktar sözcüğü kalır, fakat ardından de pain veya d’amis gelmez. En, söz konusu şeyi zaten temsil eder. Türkçede “Biraz var” diyerek ismi kolayca söylemeden geçebiliriz; Fransızcada en kullanımı bu yüzden özellikle çalışmaya değerdir.

Karşılaştırma ve miktar farkını güçlendirme

Plus de ve moins de, açık bir karşılaştırmayla kullanılabilir:

• J’ai plus de travail que toi. — Senden daha çok işim var.
• Elle boit moins de café qu’avant. — Eskisine göre daha az kahve içiyor.

Buradaki que, iki tarafı karşılaştırmaya bağlar. Türkçedeki “senden” veya “eskisine göre” ifadesini her zaman ayrı bir sözcükle çevirmeye çalışmayın; Fransızca kalıbı bütün olarak öğrenin.

Daha büyük fark belirtmek için beaucoup plus de temps “çok daha fazla zaman” ve beaucoup moins de bruit “çok daha az gürültü” denebilir. Sıfatlarla da beaucoup plus cher “çok daha pahalı” kullanılır. Bu yapı, doğrudan beaucoup cher demekle aynı değildir: beaucoup burada karşılaştırmanın ne kadar güçlü olduğunu anlatır.

Geçmiş zamanda sözcüğün yeri ve çoğul fiil

Birleşik geçmiş zaman, Fransızcada iki fiil parçasıyla kurulan yaygın bir geçmiş zaman yapısıdır. Bu yapıda kısa miktar sözcükleri çoğunlukla iki parçanın arasına girer: J’ai beaucoup travaillé “Çok çalıştım”; J’ai trop mangé “Fazla yedim”. Ancak ardından isim geliyorsa miktar grubu birlikte durur: J’ai mangé beaucoup de légumes “Çok sebze yedim”.

Miktar grubu cümlede özne (hakkında bir şey söylenen kişi veya şey) olduğunda fiilin biçimine de bakın. Beaucoup de gens travaillent ici “Burada çok insan çalışıyor” cümlesinde insanlar çoğuldur; fiil de çoğul biçimdedir. Türkçedeki “çok insan çalışıyor” yapısının tekil görünüşü sizi yanıltmasın.

Son olarak, bütün très kullanımlarını yalnızca sıfat kuralıyla açıklayamayabilirsiniz. J’ai très faim “Çok açım” ve J’ai très soif “Çok susadım” yerleşmiş kalıplardır. Bunları başlangıçta ayrı bütünler olarak öğrenin; genel isim miktarı kuralını değiştirdiklerini düşünmeyin.

Çalışma önerileri

1. Üç sütunlu bir günlük liste hazırlayın. Bir sütuna şeyleri, birine özellikleri, birine yaptığınız işleri yazın. Sonra beaucoup de messages “çok mesaj”, très fatigué “çok yorgun”, travailler beaucoup “çok çalışmak” gibi örnekler üretin. Her seferinde “isim mi, özellik mi, eylem mi?” diye sorun.
2. Aynı durumu farklı miktarlarla anlatın. Zamanınızı düşünerek J’ai peu de temps “Az vaktim var”, J’ai un peu de temps “Biraz vaktim var” ve J’ai assez de temps “Yeterince vaktim var” cümlelerini söyleyin. Her cümlenin ardından ne yapabileceğinizi düşünün; anlam farkı böyle daha kalıcı olur.
3. Kısa alışveriş konuşmaları kurun. Önce Je voudrais un peu de fromage “Biraz peynir rica ediyorum” gibi bir istek söyleyin. Sonra C’est trop cher “Bu fazla pahalı” veya C’est assez “Bu yeterli” ile devam edin. Yazılı çalışmada özellikle de/d’ ve çoğul -s biçimlerini kontrol edin.

İlgili konular

• Kısmi miktar tanımlıkları — Miktar belirtilmeden kullanılan ekmek, su ve benzeri isimlerdeki tanımlıkları karşılaştırın.
• Belirli tanımlıklar — Genel bir miktarla belirli bir grubun içindeki pay arasındaki farkı anlamayı kolaylaştırır.
• Temel olumsuzluk — “Çok yok”, “yeterince yok” ve “hiç yok” anlamlarını ayırın.
• En zamiri — Miktarı koruyup aynı ismi tekrarlamadan cevap vermeyi öğrenin.
• Karşılaştırmalar — “Daha çok”, “daha az” ve “çok daha” yapılarını geliştirin.