Fransızcada En Zamiri

Kısaca

En, daha önce sözü edilen bir şeyin miktarını, de ile bağlanan bir ifadeyi veya gelinen yeri yeniden söylemekten kurtarır: Tu veux du café ? — Oui, j’en veux. “Kahve ister misin? — Evet, isterim.” Sayı varsa sayı kalır: J’en ai deux. “İki tane var.” Genellikle fiilden önce kullanılan en, Türkçeye bağlama göre “ondan”, “bundan”, “oradan” diye çevrilebilir; bazen de Türkçe cümlede ayrı bir karşılığı olmaz.

Genel bakış

Zamir, bir adın ya da daha uzun bir ifadenin yerine kullanılan sözcüktür. Fransızcadaki en zamiri özellikle alışverişte, yemek konuşmalarında, ihtiyaç belirtirken ve bir yerden geldiğinizi söylerken sık karşınıza çıkar. A2 düzeyinde öğrenilen temel fikir şudur: Konuşulan şey zaten belliyse onu her seferinde baştan söylemek gerekmez.

Türkçede “Kaç kardeşin var?” sorusuna yalnızca “İki” ya da “İki kardeşim var” diyebiliriz. Fransızcada tam bir cümleyle cevap verirken J’en ai deux denir. Burada en, kardeşlerden söz edildiğini hatırlatır; deux ise sayıyı bildirir. Dolayısıyla Türkçede ayrı bir sözcük kullanmamak, Fransızcada da hiçbir şey kullanmamak gerektiği anlamına gelmez.

Bu konuyu öğrenirken her en için tek bir Türkçe karşılık aramayın. Bunun yerine iki soru sorun: “Hangi ifadeyi tekrar etmiyorum?” ve “Miktarı söylemeye devam ediyor muyum?” Önce miktar ve basit cümlelerdeki yeri üzerinde durmak yeterlidir. Birden fazla zamirin sırası ve bazı özel kullanımlar ilerideki bölümde ayrıca ele alınmıştır.

Nasıl kullanılır?

1. Belirsiz bir miktarı yeniden söylemez

Fransızcada du, de la, de l’ gibi bölümsel tanımlıklar, yani bir şeyin tamamını değil belirsiz bir miktarını gösteren küçük sözcükler kullanılır. Des de çoğul, belirsiz adlarla karşımıza çıkar. Bu sözcüklerle birlikte kullanılan ad, yani insanı, nesneyi veya kavramı adlandıran sözcük, daha önce anılmışsa en ile karşılanabilir.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Je bois du thé. → J’en bois.	Çay içiyorum. → İçiyorum.	Çay sözcüğü yeniden söylenmez.
Elle achète de la farine. → Elle en achète.	Un alıyor. → Ondan alıyor.	Belirsiz miktarda un söz konusudur.
Nous avons des idées. → Nous en avons.	Fikirlerimiz var. → Var.	Hangi tür şeyden söz edildiği bağlamdan anlaşılır.

En, yalnızca de sözcüğünü değil, ilgili ad grubunu karşılar. Bu yüzden “Çay içiyorum” yerine J’en bois du thé demek, tarafsız bir cümlede aynı bilgiyi gereksiz yere tekrar eder. Doğrudan J’en bois deyin.

2. Sayı veya miktar ifadesi cümlede kalır

Ad kaldırıldığında, onun kaç tane veya ne kadar olduğunu bildiren bölüm genellikle korunur:

Fransızca	Türkçe	Kalan miktar ifadesi
J’ai trois billets. → J’en ai trois.	Üç biletim var. → Üç tane var.	Sayı kalır.
Elle a une sœur. → Elle en a une.	Bir kız kardeşi var. → Bir tane var.	Bir sayısı dişil biçimiyle kalır.
Il boit beaucoup de café. → Il en boit beaucoup.	Çok kahve içiyor. → Çok içiyor.	Miktar bildiren sözcük kalır.
Nous avons assez de pain. → Nous en avons assez.	Yeterince ekmeğimiz var. → Yeterince var.	Yeterlilik bildiren sözcük kalır.
Je prends un kilo de pommes. → J’en prends un kilo.	Bir kilo elma alıyorum. → Bir kilo alıyorum.	Ölçü birimi korunur.

Un ve une özellikle önemlidir. Bunlar bir adet bildiriyorsa silinmez: Tu as un stylo ? — Oui, j’en ai un. “Kalemin var mı? — Evet, bir tane var.” En değişmez; fakat “bir tane” anlamındaki un / une, yerine geçtiği adın dilbilgisel cinsiyetine, yani Fransızcadaki eril veya dişil sınıfına uyar.

En bu kullanımda insanlardan da söz edebilir: Tu as des enfants ? — Oui, j’en ai deux. “Çocuğun var mı? — Evet, iki çocuğum var.” “En insan için hiç kullanılmaz” şeklinde bir kural doğru değildir.

3. Fiilin istediği de ile kurulan ifadeyi karşılar

Bazı Fransızca fiiller ve kalıplar de ile tamamlanır. Edat, sözcükler arasında ilişki kuran küçük sözcüktür; buradaki de, Türkçedeki tek bir eke her zaman karşılık gelmez. Fiili mümkünse bu bağlantısıyla birlikte öğrenin:

• avoir besoin de quelque chose — bir şeye ihtiyaç duymak;
• parler de quelque chose — bir şeyden söz etmek;
• se souvenir de quelque chose — bir şeyi hatırlamak;
• être content de quelque chose — bir şeyden memnun olmak.

Örneğin J’ai besoin de ce document “Bu belgeye ihtiyacım var” cümlesi, belge zaten biliniyorsa J’en ai besoin olur: “Ona ihtiyacım var.” Türkçede “-e”, Fransızcada de kullanıldığına dikkat edin. Zamir seçimini Türkçe eke bakarak değil, Fransızca yapıya bakarak yapmalısınız.

Benzer biçimde Nous parlons du projet “Projeden söz ediyoruz” yerine Nous en parlons denir: “Ondan söz ediyoruz.” Buradaki du, de + le birleşimidir; en seçilmesinin nedeni fiilin parler de yapısıdır.

4. Gelinen veya çıkılan yeri karşılar

Bir yerden gelmek, dönmek veya çıkmak anlatılıyorsa de + yer ifadesinin yerine en gelebilir:

• Tu viens de Paris ? — Oui, j’en viens. — Paris’ten mi geliyorsun? — Evet, oradan geliyorum.
• Elle sort de la bibliothèque. → Elle en sort. — Kütüphaneden çıkıyor. → Oradan çıkıyor.
• Nous revenons du marché. → Nous en revenons. — Pazardan dönüyoruz. → Oradan dönüyoruz.

Bu kullanım bir köken, hareketin başladığı yer veya dönüş noktası anlatır. “Oraya” ile “oradan” ayrımını koruyun. Y, çoğunlukla bulunulan ya da gidilen yeri; en ise çıkılan veya gelinen yeri karşılar: J’y vais “Oraya gidiyorum”; J’en viens “Oradan geliyorum.”

5. Cümledeki yeri

Basit bir cümlede en, çekimli fiilden, yani kişi ve zamana göre biçimlenen fiilden önce gelir. Türkçede zamiri vurgulamak için farklı yerlere taşıyabiliriz; Fransızcadaki en ise bu bakımdan serbest değildir.

Fransızca	Türkçe	Yerleşim
J’en veux.	İstiyorum.	Çekimli fiilden önce.
Nous en avons deux.	İki tane var.	Sayı fiilden sonra kalır.
Je n’en veux pas.	İstemiyorum.	Olumsuzluk, zamir ve fiili çevreler.
J’en ai acheté trois.	Üç tane aldım.	Yardımcı fiilden önce.
Je vais en acheter.	Ondan alacağım.	Satın alma fiilinin önünde.
Tu peux en prendre.	Ondan alabilirsin.	Alma fiilinin önünde.

J’en ai acheté trois örneğinde ai, geçmiş zamanı kurmaya yardım eden bir yardımcı fiildir. En bu yardımcı fiilden önce gelir; J’ai en acheté trois denmez.

Acheter, “satın almak” anlamındaki mastar, yani fiilin sözlükteki biçimidir. Je vais en acheter cümlesinde en, hangi eylemle ilgiliyse onun önüne gelir: Burada alınacak şeyin yerini tuttuğu için acheter önündedir. Başlangıçta vouloir, pouvoir, aller + mastar yapılarında bu düzeni çalışmak yeterlidir.

Je, en önünde j’ olur: j’en ai. Olumsuzlukta ise je n’en ai pas yazılır. Ayrıca en sesli harfle başlar; vous en avez gibi dizilerde sözcükler birbirine bağlanarak okunur.

6. Olumsuz cevaplarda sayı her zaman korunmaz

“İki tane var” ifadesini olumsuz yapınca ne söylemek istediğinizi düşünün:

• J’en ai deux. — İki tane var.
• Je n’en ai pas. — Hiç yok.
• Je n’en ai pas deux, j’en ai trois. — İki değil, üç tane var.

Tam yokluk anlatırken un / une çoğunlukla kullanılmaz: Tu as une voiture ? — Non, je n’en ai pas. “Araban var mı? — Hayır, yok.” Buna karşılık Je n’en ai pas une, j’en ai deux “Bir değil, iki tane var” diyerek özellikle sayıyı düzeltir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki konuşmalarda Türkçe karşılığın bazen en için ayrı bir sözcük içermediğine dikkat edin. Fransızca cümlede zamirin görevi yine de devam eder.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Tu veux du café ? — Oui, j’en veux.	Kahve ister misin? — Evet, isterim.	Belirsiz miktar.
Combien de frères as-tu ? — J’en ai deux.	Kaç erkek kardeşin var? — İki tane var.	Sayı korunur.
Tu viens de Paris ? — Oui, j’en viens.	Paris’ten mi geliyorsun? — Evet, oradan geliyorum.	Gelinen yer.
Garde ce plan, j’en ai besoin.	Bu planı sakla, ona ihtiyacım var.	İhtiyaç bildiren kalıp.
Il reste de la soupe ? — Oui, il en reste un peu.	Çorba kaldı mı? — Evet, biraz kaldı.	Az miktar.
Vous avez des sacs ? — Non, nous n’en avons plus.	Poşetiniz var mı? — Hayır, artık kalmadı.	Artık bulunmama.
Tu prends une pêche ? — Oui, j’en prends une.	Bir şeftali alır mısın? — Evet, bir tane alayım.	Dişil adla bir sayısı.
Ces biscuits sont bons ; j’en ai mangé trois.	Bu bisküviler güzel; üç tane yedim.	Geçmiş zamanda miktar.
Je vais au marché. Tu veux des tomates ? — Oui, prends-en un kilo.	Pazara gidiyorum. Domates ister misin? — Evet, bir kilo al.	Olumlu emirde fiilden sonra.
Tu peux m’en donner un peu ?	Bana ondan biraz verebilir misin?	İki zamir birlikte.
Votre proposition est intéressante ; nous allons en parler demain.	Öneriniz ilginç; yarın onu konuşacağız.	Bir konudan söz etme.
Tu te souviens de notre voyage ? — Oui, je m’en souviens très bien.	Yolculuğumuzu hatırlıyor musun? — Evet, çok iyi hatırlıyorum.	Hatırlama kalıbı.
Elle sort du bureau ; elle en sort toujours vers dix-huit heures.	Ofisten çıkıyor; oradan her zaman saat altı civarında çıkar.	Çıkılan yer.
Il y a du pain ? — Oui, il y en a dans la cuisine.	Ekmek var mı? — Evet, mutfakta var.	Varlık bildiren yapı.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçede söylenmediği için en kullanmamak

• Yanlış: Tu as des billets ? — Oui, j’ai deux.
• Doğru: Tu as des billets ? — Oui, j’en ai deux.
• Neden? “Biletin var mı? — Evet, iki tane var” cevabında, Fransızca tam cümle adın yerini en ile doldurur. Yalnızca Deux “İki” gibi kısa bir cevap vermek ayrı bir seçenektir.

2. Sayıyı da silmek

• Yanlış: Tu as une sœur ? — Oui, j’en ai.
• Doğru: Tu as une sœur ? — Oui, j’en ai une.
• Neden? “Bir kız kardeşin var mı? — Evet, bir tane var” cevabında sayı belirtilmelidir. J’en ai başka bağlamlarda doğru olabilir, fakat burada “bir tane” bilgisini vermez.

3. Zamiri fiilden sonraya koymak

• Yanlış: Je veux en.
• Doğru: J’en veux.
• Neden? “İstiyorum” anlamındaki normal bildirme cümlesinde zamir fiilden önce gelir. Olumlu emir cümlesi bu düzenin önemli bir istisnasıdır.

4. Her “onu” karşılığında en seçmek

• Yanlış: Tu as lu ce livre ? — Oui, j’en ai lu.
• Doğru: Tu as lu ce livre ? — Oui, je l’ai lu.
• Neden? “Bu kitabı okudun mu? — Evet, okudum” örneğinde belli bir kitabın tamamı söz konusudur. Le / la / les, eylemin doğrudan yöneldiği belirli kişiyi veya şeyi karşılayabilir; burada le, sesli harf önünde l’ olur. Buna karşılık J’en ai lu trois “Üç tane okudum” miktar bildirir.

5. Gelinen yer ile gidilen yeri karıştırmak

• Yanlış: Tu vas à Lyon ? — Oui, j’en vais.
• Doğru: Tu vas à Lyon ? — Oui, j’y vais.
• Neden? “Lyon’a mı gidiyorsun? — Evet, oraya gidiyorum” yönelme anlatır. Tu reviens de Lyon ? — Oui, j’en reviens ise “Lyon’dan mı dönüyorsun? — Evet, oradan dönüyorum” demektir.

6. İsimden önce de görülmesini yeterli sanmak

• Yanlış: Je téléphone à la sœur de Paul. → J’en téléphone.
• Doğru: Je téléphone à la sœur de Paul. → Je lui téléphone.
• Neden? “Paul’ün kız kardeşine telefon ediyorum” cümlesinde de Paul, kimin kız kardeşi olduğunu belirtir. Telefon etme fiilinin bağlantısı ise à quelqu’un, yani “birine”dir. “Ona telefon ediyorum” derken lui seçilir. Önce değiştirilecek ifadenin bütününü ve fiille ilişkisini belirleyin.

Kullanım notları

Yazı dilindeki olumsuzluk ve günlük konuşma

Özenli yazıda Je n’en veux pas “İstemiyorum” kullanılır. Günlük konuşmada ne sıkça düşer ve J’en veux pas duyulur. Bu, en zamirinin isteğe bağlı olduğu anlamına gelmez: Düşen parça ne’dir. Yazma çalışmalarında önce tam olumsuz yapıyı kullanmak daha güvenlidir.

İnsanlardan söz ederken

Miktar anlatırken en insanlarla rahatlıkla kullanılır: Des collègues, j’en ai beaucoup. “Çok iş arkadaşım var.” Ancak belli bir kişiden söz ederken de lui, d’elle, d’eux, d’elles çoğu zaman daha açık bir seçimdir: Tu parles de Léa ? — Oui, je parle d’elle. “Léa’dan mı söz ediyorsun? — Evet, ondan söz ediyorum.”

Bu farkı “insan mı, eşya mı?” sorusuna indirgemeyin. Asıl ayrım, belirsiz bir gruptaki kişileri saymak ile belirli bir kişiye gönderme yapmaktır. Gerçek kullanımda kişiye gönderme yapan en de görülebilir; fakat başlangıçta bu ayrım işinizi kolaylaştırır.

Her en bir zamir değildir

En France “Fransa’da” ve en train “trenle” ifadelerinde en, bir adın yerine geçmez; edat olarak kullanılır. J’en viens “Oradan geliyorum” cümlesindeki en ise daha önce anılan yeri karşılayan zamirdir. Aynı yazılışı görmek, aynı dilbilgisel görevi görmek demek değildir.

Bir adım ötesi: ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları A2 düzeyinde hemen üretmeniz gerekmez. Okurken veya dinlerken tanımak ve ihtiyaç duydukça geri dönmek yeterlidir.

Olumlu ve olumsuz emirler

Emir kipi, birinden bir şey yapmasını istemeye veya ona talimat vermeye yarayan fiil biçimidir. Olumlu emirde en fiilden sonra gelir ve kısa çizgiyle bağlanır. Olumsuz emirde yeniden fiilden önceye döner.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Prends-en deux.	İki tane al.	Olumlu emir.
N’en prends pas deux.	İki tane alma.	Olumsuz emir.
Mange du pain. → Manges-en.	Ekmek ye. → Ondan ye.	Bağlanan zamir önünde eklenen harf.
Donne-m’en un peu.	Bana ondan biraz ver.	İki zamirin birleşmesi.
Ne m’en donne pas.	Bana ondan verme.	Olumsuz emirde normal sıra.

Normalde mange gibi -s almayan tekil emir biçimlerinde, en doğrudan bağlanınca -s eklenir: Manges-en “Ondan ye”; Parles-en “Ondan söz et”. Bu harf bağlayıcı sesin söylenmesini sağlar. Araya başka bir sözcük girerse aynı kuralı otomatik uygulamayın: Va en acheter “Git, ondan satın al” ifadesinde en, acheter ile ilgilidir.

Olumlu emirde “bana” ve “sana” zamirleri en önünde m’ / t’ olur: Donne-m’en “Bana ondan ver”. Donne-moi-en biçimini kullanmayın.

Başka zamirlerle sıra

Normal cümlede en, çoğu nesne zamirinden sonra gelir. Nesne zamiri, eylemin yöneldiği kişiyi veya şeyi yeniden adlandırmadan gösterir:

• Il m’en donne. — Bana ondan veriyor.
• Je lui en parle. — Ona bundan söz ediyorum.
• Il y en a trois. — Üç tane var.

Özellikle il y en a, “var” anlamındaki il y a yapısında miktarı söylenen şeyin yerine en konmasıyla oluşur. “Kaç tane var?” sorusuna Il y en a trois denir; y ortadan kalkmaz.

Dönüşlü fiillerde, yani fiille birlikte me, te, se gibi bir zamirin kullanıldığı yapılarda da en bu zamirden sonra gelir: Je m’en souviens “Bunu hatırlıyorum”; Elle s’en occupe “Bununla ilgileniyor”. Türkçe çeviride “kendim” veya “kendisi” bulunması şart değildir; bu fiiller Fransızcada böyle öğrenilir.

Geçmiş zamanda uyum

Geçmiş zaman ortacı, acheté “satın alınmış” veya mangé “yenmiş” gibi, birleşik zamanları kurarken kullanılan fiil biçimidir. En bir miktarı karşılıyorsa, standart başlangıç kuralı bu biçime eril/dişil ya da tekil/çoğul eki eklememektir:

• Des pommes ? J’en ai acheté. — Elma mı? Aldım.
• Des lettres ? J’en ai écrit trois. — Mektup mu? Üç tane yazdım.

Bunu belirli nesne zamiriyle karşılaştırın: Ces lettres, je les ai écrites “Bu mektupları yazdım.” Burada öne gelen les, belirli mektupları karşılar ve écrites uyum alır. En ile miktar bildiren yapıda aynı uyumu otomatik olarak yapmayın.

Edebî metinlerde uyumlu örneklerle karşılaşabilirsiniz. Ayrıca en yalnızca “bir şey hakkında” anlamındaki bir ifadeyi karşılıyorsa, cümlenin başka bir nesnesi kendi uyum kuralını doğurabilir: Les conclusions que j’en ai tirées sont utiles. “Bundan çıkardığım sonuçlar yararlı.” Burada tirées biçiminin uyumu en yüzünden değil, önce anılan “sonuçlar” yüzündendir.

Ardından niteleme gelmesi

Adın kendisi söylenmeyip onu niteleyen bir sıfat, yani nasıl olduğunu belirten sözcük bırakılabilir. Böyle yapılarda sıklıkla de / d’ görülür:

• Vous avez des chemises blanches ? — Oui, nous en avons de très belles. — Beyaz gömleğiniz var mı? — Evet, çok güzelleri var.
• J’en ai une de libre. — Boşta bir tane var.

İlk cümlede “çok güzel olanlar”, ikinci cümlede “boş olan bir tane” anlatılır. Bunlar en zamirinin yerine yeni bir ad koymadan, sözü edilen şey hakkında ek bilgi vermeyi sağlar. A2 düzeyinde önce J’en ai une “Bir tane var” temelini sağlamlaştırın.

Kalıplaşmış ifadeler

Bazı yapılarda en kelimesi kelimesine çözümlenmekten çok, bütün kalıbın bir parçası olarak öğrenilir:

• Je m’en vais. — Gidiyorum, ayrılıyorum.
• Je n’en peux plus. — Artık dayanamıyorum.
• J’en ai marre. — Bıktım.
• Ça en vaut la peine. — Buna değer.

En avoir marre günlük ve samimi bir ifadedir; resmî bir yazıda daha nötr bir anlatım seçilebilir. S’en aller “ayrılmak” kalıbının emri Va-t’en ! “Git buradan!” biçimindedir ve bağlama göre sert duyulabilir. Bu özel biçimleri temel “de ile gelen adı değiştir” kuralından tek tek türetmeye çalışmak yerine bütün olarak tanıyın.

Çalışma önerileri

1. Bir alışveriş listesiyle sayı ve miktar çalışın. Listedeki beş ürünü önce açıkça söyleyin, sonra adını kaldırın: J’achète quatre pommes. → J’en achète quatre. “Dört elma alıyorum. → Dört tane alıyorum.” Bir ölçü birimi, bir dişil ad ve belirsiz miktarlı bir ürün ekleyin. Kontrol ederken sayıyı yanlışlıkla silip silmediğinize bakın.
2. Aynı cevabı farklı zaman ve biçimlere taşıyın. J’en prends deux “İki tane alıyorum” ile başlayın. Ardından Je n’en prends pas “Hiç almıyorum”, J’en ai pris deux “İki tane aldım” ve Je vais en prendre deux “İki tane alacağım” yazın. Her cümlede en’in hangi fiilden önce geldiğini işaretleyin.
3. Türkçe karşılıktan önce Fransızca bağlantıyı bulun. Kısa bir metinde en gördüğünüzde “Bu neyin yerine geçiyor?” diye sorun. Bir miktarsa adını ve miktarını ayırın; bir fiil kalıbıysa avoir besoin de gibi de ile birlikte not edin. Ardından cümleyi Türkçeye doğal biçimde çevirin; her seferinde “ondan” eklemek zorunda değilsiniz.

İlgili konular

• Ön bilgi: Bölümsel tanımlıklar — du, de la, de l’ ile belirsiz miktar anlatımını öğrenmek, bu ifadelerin en ile nasıl karşılandığını anlamayı kolaylaştırır.