Stopień wyższy w języku włoskim

W skrócie

Nierówność wyraża się najczęściej za pomocą più „bardziej, więcej” albo meno „mniej” oraz przymiotnika: più alto „wyższy”, meno costosa „tańsza, mniej kosztowna”. Gdy porównuje się dwie osoby lub rzeczy, zwykle pojawia się di: Luca è più alto di Marco. Gdy zestawia się dwie cechy, czynności albo wyrażenia przyimkowe, używa się che: È più facile leggere che scrivere.

Przegląd

Włoski comparativo służy do zestawiania osób, przedmiotów, miejsc, czynności lub cech. W tym artykule chodzi przede wszystkim o porównanie nierówności: ktoś jest wyższy, coś jest mniej drogie, a jedna czynność okazuje się łatwiejsza od drugiej. Podstawowy wzór jest prosty, ponieważ włoski nie tworzy osobnej końcówki stopnia wyższego. Zamiast odpowiednika polskich form „wyższy”, „łatwiejszy” czy „mniej wygodny” stawia przed przymiotnikiem słowo più albo meno.

Ten temat pojawia się na poziomie B1, ponieważ sama konstrukcja nie jest trudna, ale wymaga trafnego wyboru między di i che. W polskim często wystarcza „od” albo „niż”: „Anna jest wyższa od Paola”, „łatwiej czytać niż pisać”. Po włosku nie można jednak tłumaczyć obu tych słów zawsze tak samo. Trzeba najpierw zobaczyć, co z czym jest porównywane.

Przyda się też wcześniejsza znajomość zgodności przymiotnika. Przymiotnik (wyraz opisujący osobę lub rzecz) nadal dopasowuje formę do rzeczownika, czyli nazwy osoby, przedmiotu lub pojęcia: un appartamento più piccolo, ale una casa più piccola. Same wyrazy più i meno nigdy się nie odmieniają.

Jak to działa

Podstawowy wzór: più lub meno + przymiotnik

Più tworzy porównanie wyższej intensywności, a meno — niższej:

Rodzaj porównania	Wzór	Przykład	Znaczenie
wyższa intensywność	più + przymiotnik	più interessante	bardziej interesujący
niższa intensywność	meno + przymiotnik	meno rumoroso	mniej hałaśliwy

Przymiotnik zachowuje zwykłe końcówki rodzaju i liczby:

Rzeczownik	Forma porównawcza	Całe wyrażenie
il treno	più veloce	il treno più veloce
la macchina	più veloce	la macchina più veloce
i treni	più veloci	i treni più veloci
le macchine	più veloci	le macchine più veloci

W zdaniu Giulia è più alta di Paolo końcówka -a w alta odnosi się do Giulii, nie do Paola. Drugi człon porównania nie wpływa na formę przymiotnika.

Di: porównanie dwóch osób, rzeczy lub grup

Użyj di, gdy jedna cecha dotyczy dwóch różnych osób, rzeczy, miejsc albo grup. Pytanie pomocnicze brzmi: „kto lub co ma tę cechę w większym albo mniejszym stopniu?”.

Wzór: osoba lub rzecz A + czasownik + più/meno + przymiotnik + di + osoba lub rzecz B

• Marta è più paziente di Luca. — Marta jest cierpliwsza od Luki.
• Questo esercizio è meno difficile del precedente. — To ćwiczenie jest mniej trudne od poprzedniego.
• Roma è più grande di Firenze. — Rzym jest większy od Florencji.

Po di może stać również zaimek, czyli krótki wyraz zastępujący nazwę osoby lub rzeczy. Używa się wtedy form takich jak me, te, lui, lei, noi, voi, loro:

• Sei più ottimista di me. — Jesteś większym optymistą ode mnie.
• Lei è meno stanca di noi. — Ona jest mniej zmęczona niż my.

Nie stosuje się tu form podmiotu io i tu: poprawnie di me, di te, a nie di io, di tu. To przypomina polskie „ode mnie”, ale ważna różnica polega na tym, że włoskie di nie zmienia się na da.

Di z rodzajnikiem: del, della, dei…

Jeżeli po di stoi rzeczownik z rodzajnikiem określonym, di łączy się z nim w jedno słowo. Rodzajnik określony odpowiada mniej więcej wskazaniu na konkretny obiekt, choć polski nie ma osobnej kategorii wyrazów działających dokładnie tak samo.

Połączenie	Forma ściągnięta	Przykład
di + il	del	più caro del biglietto normale
di + lo	dello	meno noto dello scrittore precedente
di + la	della	più lunga della riunione
di + i	dei	più giovani dei loro colleghi
di + gli	degli	meno rumorosi degli autobus
di + le	delle	più comode delle sedie vecchie

Przed imieniem własnym rodzajnika zwykle nie ma: più alto di Marco. Przed konkretnym rzeczownikiem często będzie potrzebna forma ściągnięta: più alto del nuovo collega.

Che: dwie cechy tej samej osoby lub rzeczy

Użyj che, gdy nie porównujesz dwóch osób, lecz dwie cechy tego samego podmiotu:

• Il film è più lungo che interessante. — Film jest bardziej długi niż interesujący.
• Paolo è più prudente che timido. — Paolo jest raczej ostrożny niż nieśmiały.

Oba przymiotniki opisują tu tę samą osobę lub rzecz. Konstrukcja często ma odcień „bardziej X niż Y” albo polskiego „raczej X niż Y”.

Che: dwie czynności

Che łączy także dwie czynności wyrażone bezokolicznikami. Bezokolicznik to podstawowa forma czasownika, taka jak polskie „czytać” lub „pisać”; po włosku są to na przykład leggere i scrivere.

• È più facile leggere che scrivere. — Łatwiej jest czytać niż pisać.
• Mi piace più camminare che correre. — Bardziej lubię chodzić niż biegać.
• Viaggiare in treno costa meno che volare. — Podróż pociągiem kosztuje mniej niż lot samolotem.

Che: dwa rzeczowniki pełniące tę samą funkcję

Gdy po più lub meno porównuje się ilość dwóch różnych rzeczy w obrębie tego samego zdania, naturalne jest che:

• Leggo più romanzi che saggi. — Czytam więcej powieści niż esejów.
• In questa zona ci sono meno alberghi che ristoranti. — W tej okolicy jest mniej hoteli niż restauracji.

To nie jest już wyłącznie stopniowanie przymiotnika: più i meno określają ilość rzeczowników. Zasada wyboru che pozostaje jednak ta sama — zestawiane są dwa równoległe elementy tego samego zdania.

Che przed przyimkami

Przyimek to krótki wyraz określający relację, na przykład a „w, do”, con „z” lub per „dla, przez”. Jeżeli oba człony porównania zaczynają się od przyimka, używa się che:

• Sto meglio a casa che in ufficio. — Czuję się lepiej w domu niż w biurze.
• Parla più con Anna che con me. — Rozmawia więcej z Anną niż ze mną.
• Lo faccio più per piacere che per lavoro. — Robię to bardziej dla przyjemności niż z powodu pracy.

Zwróć uwagę na ostatnie dwa przykłady. Choć występują w nich osoby, decydująca jest budowa całych wyrażeń: con Anna — con me. Dlatego pojawia się che, a nie di.

Szybki sposób wyboru między di i che

Co jest porównywane?	Łącznik	Przykład
dwie osoby lub rzeczy pod względem jednej cechy	di	Anna è più alta di Marta.
dwie cechy tej samej osoby lub rzeczy	che	Anna è più paziente che timida.
dwie czynności	che	È meglio partire che aspettare.
dwie ilości lub dwa rzeczowniki w tej samej roli	che	Ho più libri che riviste.
dwa wyrażenia przyimkowe	che	Lavoro più a casa che in ufficio.

Najważniejsze jest więc nie polskie słowo „niż”, lecz struktura włoskiego zdania.

Formy nieregularne

Cztery częste przymiotniki mają tradycyjne krótsze formy porównawcze. Odmieniają się one przez liczbę, ale w liczbie pojedynczej nie mają osobnej formy męskiej i żeńskiej.

Forma podstawowa	Regularne porównanie	Forma nieregularna	Najczęstsze znaczenie
buono	più buono	migliore, migliori	lepszy, lepsi
cattivo	più cattivo	peggiore, peggiori	gorszy, gorsi
grande	più grande	maggiore, maggiori	większy, starszy, ważniejszy
piccolo	più piccolo	minore, minori	mniejszy, młodszy, mniej ważny

Migliore i peggiore są zwykle najprostszym wyborem przy ocenie jakości: un risultato migliore, una soluzione peggiore. Formy maggiore i minore mają bardziej wyspecjalizowane zastosowania. O wieku rodzeństwa mówi się mio fratello maggiore „mój starszy brat” i mia sorella minore „moja młodsza siostra”. Przy dosłownym rozmiarze codzienny włoski często wybiera più grande oraz più piccolo: una stanza più grande, un tavolo più piccolo.

Nie należy automatycznie poprawiać każdego più buono na migliore. Migliore ocenia zazwyczaj jakość, natomiast più buono może podkreślać smak albo dobroć człowieka: Questa pesca è più buona di quella „Ta brzoskwinia jest smaczniejsza od tamtej”; Luca è più buono di suo fratello „Luca jest łagodniejszy/lepszy dla innych niż jego brat”. Podobnie più cattivo może znaczyć „bardziej złośliwy, okrutniejszy”, podczas gdy peggiore to ogólnie „gorszy”.

Przysłówki meglio i peggio

Kiedy porównanie opisuje sposób wykonywania czynności, używa się często meglio „lepiej” i peggio „gorzej”. Są to przysłówki, czyli wyrazy opisujące tu czasownik, a nie rzeczownik:

• Oggi lavoro meglio. — Dziś pracuję lepiej.
• Senza occhiali vedo peggio. — Bez okularów widzę gorzej.

Porównaj:

• Questo è un metodo migliore. — To jest lepsza metoda. Przymiotnik migliore opisuje rzeczownik metodo.
• Questo metodo funziona meglio. — Ta metoda działa lepiej. Przysłówek meglio opisuje czasownik funziona.

Przykłady w kontekście

Włoski	Polski	Objaśnienie
Roma è più grande di Firenze.	Rzym jest większy od Florencji.	Dwa miasta, jedna cecha: di.
È più facile leggere che scrivere.	Łatwiej jest czytać niż pisać.	Dwie czynności: che.
Questo vino è migliore.	To wino jest lepsze.	Nieregularna forma od buono.
È meno caro di quello.	To jest tańsze od tamtego.	Meno caro dosłownie znaczy „mniej drogie”.
Mia sorella è più giovane di me.	Moja siostra jest młodsza ode mnie.	Po di występuje forma me.
La seconda proposta è più chiara della prima.	Druga propozycja jest jaśniejsza od pierwszej.	Di + la daje della.
Questo quartiere è più tranquillo che centrale.	Ta dzielnica jest raczej spokojna niż centralnie położona.	Dwie cechy tego samego miejsca.
Lavorare con calma è più utile che finire in fretta.	Spokojna praca jest bardziej pożyteczna niż szybkie kończenie.	Porównanie dwóch czynności.
Bevo più tè che caffè.	Piję więcej herbaty niż kawy.	Dwa rzeczowniki w tej samej roli.
Passiamo più tempo in cucina che in salotto.	Spędzamy więcej czasu w kuchni niż w salonie.	Dwa wyrażenia zaczynające się przyimkiem.
Il treno è molto meno costoso dell'aereo.	Pociąg jest o wiele tańszy od samolotu.	Molto wzmacnia różnicę; di + l’ daje dell’.
La situazione è un po' migliore di ieri.	Sytuacja jest trochę lepsza niż wczoraj.	Un po’ osłabia różnicę.
Carlo è il fratello maggiore di Lucia.	Carlo jest starszym bratem Lucii.	Maggiore określa wiek i relację w rodzinie.
Con la pratica parlerai sempre meglio.	Z praktyką będziesz mówić coraz lepiej.	Sempre meglio oznacza stopniową poprawę.
Il problema è più serio di quanto pensassimo.	Problem jest poważniejszy, niż sądziliśmy.	Rozwinięty drugi człon z di quanto.

Typowe błędy

Używanie di przed dwiema czynnościami

• Niepoprawnie: È più facile leggere di scrivere.
• Poprawnie: È più facile leggere che scrivere.
• Dlaczego: zestawiane są dwa bezokoliczniki, więc potrzebne jest che.

Używanie che przy prostym porównaniu dwóch osób

• Niepoprawnie: Sara è più alta che Luca.
• Poprawnie: Sara è più alta di Luca.
• Dlaczego: Sara i Luca to dwie osoby porównywane pod względem jednej cechy. W takim układzie wybiera się di.

Pomijanie połączenia di z rodzajnikiem

• Niepoprawnie: Questo libro è più interessante di il film.
• Poprawnie: Questo libro è più interessante del film.
• Dlaczego: di + il tworzy del. Tak samo powstają dello, della, dei, degli i delle.

Zła forma zaimka po di

• Niepoprawnie: Paolo è più giovane di io.
• Poprawnie: Paolo è più giovane di me.
• Dlaczego: po przyimku di używa się me, te, lui, lei, noi, voi, loro, a nie form podmiotu io i tu.

Podwójne stopniowanie formy nieregularnej

• Niepoprawnie: Questa soluzione è più migliore.
• Poprawnie: Questa soluzione è migliore.
• Dlaczego: migliore już znaczy „lepszy”. Dodanie più nie tworzy zwykłego stopnia wyższego, tylko błąd. To samo dotyczy più peggiore.

Mylenie migliore z meglio

• Niepoprawnie: Lei canta migliore di me.
• Poprawnie: Lei canta meglio di me.
• Dlaczego: chodzi o sposób śpiewania, więc czasownik opisuje przysłówek meglio. Migliore łączy się z rzeczownikiem: È una cantante migliore di me.

Uwagi o użyciu

Różnicę można stopniować dodatkowymi wyrazami. Molto più i molto meno znaczą „o wiele bardziej” i „o wiele mniej”: molto più veloce, molto meno complicato. Un po’ più/meno oznacza niewielką różnicę: un po’ più tardi, un po’ meno salato. W neutralnym szyku określenie różnicy stoi przed più lub meno, dlatego mówi się molto più utile, nie più molto utile.

Konstrukcje sempre più i sempre meno opisują zmianę postępującą w czasie: Le giornate diventano sempre più lunghe „Dni stają się coraz dłuższe”; Esco sempre meno spesso „Wychodzę coraz rzadziej”. Włoskie sempre znaczy tu nie tyle „zawsze”, ile tworzy całość odpowiadającą polskiemu „coraz”.

Nie każde polskie porównanie najlepiej oddaje konstrukcja z più. Włoski ma także przymiotniki o znaczeniu porównawczym, które wymagają przyimka a: superiore a „wyższy/lepszy od” oraz inferiore a „niższy/gorszy od”. Powiemy La qualità è superiore alla media „Jakość jest powyżej średniej”, a nie superiore della media. Podobnie czasownik preferire łączy wybierane elementy według wzoru preferire X a Y: Preferisco il tè al caffè „Wolę herbatę od kawy”.

W mowie potocznej czasem spotyka się wahania między di i che, zwłaszcza w długich zdaniach. W starannej wypowiedzi najlepiej kierować się funkcją porównywanych elementów, a nie tym, które słowo brzmi podobnie do polskiego „niż”.

Dalsze i bardziej zaawansowane użycia

Rozwinięte porównanie z di quanto

Drugi człon porównania może być całym zdaniem. Często wprowadza go di quanto „niż, w porównaniu z tym, jak bardzo”:

• Il viaggio è durato più di quanto avevamo previsto. — Podróż trwała dłużej, niż przewidywaliśmy.
• È meno semplice di quanto sembri. — To jest mniej proste, niż się wydaje.
• Abbiamo speso più di quanto volevamo. — Wydaliśmy więcej, niż chcieliśmy.

Po di quanto często występuje tryb łączący, czyli congiuntivo — forma czasownika używana między innymi wtedy, gdy treść jest oceniana, przewidywana albo przedstawiana nie jako prosty fakt: di quanto pensassi, di quanto sembri. Spotyka się również tryb oznajmujący, zwłaszcza gdy mówiący przedstawia informację jako konkretny fakt: più di quanto avevamo previsto. Na poziomie B1 warto przede wszystkim rozpoznawać cały schemat; dobór trybu można doskonalić wraz z nauką congiuntivo.

Określanie dokładnej różnicy

Przed formą porównawczą można podać miarę różnicy:

• Marta è due anni più giovane di Paolo. — Marta jest o dwa lata młodsza od Paola.
• Questo tavolo è dieci centimetri più lungo. — Ten stół jest o dziesięć centymetrów dłuższy.
• Il biglietto costa venti euro meno dell'altro. — Bilet kosztuje o dwadzieścia euro mniej od drugiego.

Mocny kontrast podkreśla wyrażenie di gran lunga „zdecydowanie, o wiele”: È di gran lunga il metodo migliore. W tym przykładzie pojawia się już stopień najwyższy „zdecydowanie najlepsza metoda”, dlatego znaczenie całego zdania trzeba odróżnić od zwykłego un metodo migliore „lepsza metoda”.

Più che jako „raczej niż” lub „więcej niż”

Połączenie più che może działać szerzej niż podstawowy schemat porównania:

• È più stanco che arrabbiato. — Jest raczej zmęczony niż zły.
• Il risultato è più che soddisfacente. — Wynik jest więcej niż zadowalający, czyli bardzo dobry.

W drugim zdaniu nie ma dwóch jawnych członów porównania. Całość più che soddisfacente jest utartym sposobem mocnego podkreślenia oceny. Podobnie można powiedzieć più che sufficiente „aż nadto wystarczający”. To użycie warto rozpoznawać, ale nie należy mylić go z wyborem di/che w zwykłym porównaniu dwóch elementów.

Porównanie równości dla kontrastu

Choć głównym tematem są nierówności, dobrze rozpoznawać sąsiednią konstrukcję równości: (tanto) … quanto albo (così) … come. Oznacza ona „tak samo… jak”:

• Anna è alta quanto Marta. — Anna jest tak samo wysoka jak Marta.
• Questo esercizio è tanto utile quanto semplice. — To ćwiczenie jest równie pożyteczne, co proste.
• Luca non è così paziente come sua sorella. — Luca nie jest tak cierpliwy jak jego siostra.

Wyrazy tanto i così bywają pomijane, szczególnie w krótkich zdaniach. To jednak osobny typ porównania, więc nie zastępuje konstrukcji più/meno + di/che.

Jak ćwiczyć

1. Układaj pary według jednego schematu. Wybierz dwa znane miejsca lub przedmioty i porównaj je trzema cechami: La mia città è più piccola di Roma, meno rumorosa di Milano…. Dzięki temu utrwalisz di bez skupiania się na nowym słownictwie.
2. Ćwicz wybór łącznika przed tłumaczeniem. Podkreśl oba porównywane elementy. Dwie osoby lub rzeczy przy jednej cesze zwykle wymagają di; dwie cechy, czynności albo frazy z przyimkiem — che.
3. Twórz kontrastowe pary z przymiotnikiem i przysłówkiem. Powiedz un risultato migliore i lavorare meglio, una situazione peggiore i funzionare peggio. Tak najszybciej utrwalisz różnicę między migliore/peggiore a meglio/peggio.

Powiązane zagadnienia

• Wcześniej: Regularne przymiotniki — przypomnienie, jak przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem pod względem rodzaju i liczby.
• Następny krok: Stopień najwyższy — konstrukcje oznaczające „największy”, „najmniej kosztowny” oraz formy typu bellissimo.