C’è i ci sono po włosku

W skrócie

C'è znaczy „jest”, „znajduje się” albo „istnieje” i łączy się z liczbą pojedynczą: C'è un problema. Ci sono znaczy „są”, „znajdują się” albo „istnieją” i łączy się z liczbą mnogą: Ci sono due problemi. W pytaniu szyk się nie zmienia: C'è un bagno qui?

Przegląd

Wyrażenia c'è i ci sono służą do informowania o obecności lub istnieniu osoby, rzeczy albo zjawiska. Jest to konstrukcja egzystencjalna, czyli sposób powiedzenia, że coś istnieje, pojawiło się lub znajduje się w danym miejscu. Przydaje się od pierwszych rozmów na poziomie A1: podczas opisywania mieszkania, pytania o wolny stolik, sprawdzania rozkładu dnia czy zgłaszania problemu.

Dla osoby polskojęzycznej podstawowa zasada jest dość intuicyjna: włoskie c'è często odpowiada polskiemu „jest”, a ci sono — „są”. Trzeba jednak uważać, bo polskie „jest” pełni kilka różnych funkcji. Zdania „Na stole jest książka” i „Książka jest ciekawa” zawierają tę samą formę, lecz po włosku wymagają innych konstrukcji: Sul tavolo c'è un libro, ale Il libro è interessante.

Obie formy należą do czasownika esserci — połączenia essere („być”) z partykułą ci, która w tej konstrukcji wskazuje na obecność „tu”, „tam” lub w danej sytuacji. Nie zawsze tłumaczy się ją osobnym polskim słowem. Najważniejsze na początek jest rozróżnienie liczby pojedynczej i mnogiej; bardziej rozbudowane czasy i zwroty są omówione osobno w części zaawansowanej.

Jak to działa

Podstawowy wybór formy

Formę dobiera się do rzeczownika (wyrazu nazywającego osobę, rzecz, miejsce lub pojęcie), o którego obecności mowa.

Co występuje po konstrukcji	Forma	Przykład	Znaczenie
jedna osoba lub rzecz	c'è	C'è una farmacia.	Jest apteka.
rzeczownik niepoliczalny	c'è	C'è acqua.	Jest woda.
kilka osób lub rzeczy	ci sono	Ci sono tre farmacie.	Są trzy apteki.
lista traktowana jako kilka elementów	ci sono	Ci sono pane e formaggio.	Jest chleb i ser.

C'è jest obowiązkowym skróceniem ci è. Apostrof zastępuje opuszczoną samogłoskę i. Forma ci sono nie ulega skróceniu.

W zdaniu takim jak In piazza c'è un bar podmiotem (osobą lub rzeczą, o której coś stwierdzamy) jest un bar. Dlatego liczba zależy od un bar, a nie od określenia miejsca in piazza. Podobnie: In piazza ci sono molti bar.

Najczęstsze schematy

Cel wypowiedzi	Schemat	Przykład
stwierdzenie	miejsce + c'è + liczba pojedyncza	Qui c'è un ascensore.
stwierdzenie	miejsce + ci sono + liczba mnoga	Qui ci sono due ascensori.
przeczenie	non c'è + liczba pojedyncza	Non c'è posto.
przeczenie	non ci sono + liczba mnoga	Non ci sono posti liberi.
pytanie	c'è ...?	C'è una banca vicino?
pytanie	ci sono ...?	Ci sono banche vicino?

Określenie miejsca może stać na początku lub na końcu: In cucina c'è il caffè i C'è il caffè in cucina są poprawne. Pierwszy szyk najpierw ustawia scenę („w kuchni”), a potem wprowadza nową informację. Jest on bardzo podobny do naturalnego polskiego zdania „W kuchni jest kawa”.

Rodzajniki i określenia ilości

Po c'è często pojawia się rodzajnik nieokreślony un, uno, una, un', gdy dana osoba lub rzecz jest wprowadzana do rozmowy po raz pierwszy:

• C'è un supermercato vicino. — W pobliżu jest supermarket.
• C'è uno specchio in bagno. — W łazience jest lustro.
• C'è un'amica che ti aspetta. — Czeka na ciebie koleżanka.

Po ci sono można użyć liczebnika, określenia ilości albo rodzajnika cząstkowego dei, degli, delle, który w takim zdaniu często odpowiada polskiemu „jakieś”:

• Ci sono quattro sedie. — Są cztery krzesła.
• Ci sono molte persone. — Jest dużo ludzi.
• Ci sono dei biscotti sul tavolo. — Na stole są jakieś ciastka.

Rodzajnik określony również jest możliwy, gdy wiadomo, o kim lub o czym mowa: C'è il direttore? oznacza „Czy dyrektor jest / Czy można zastać dyrektora?”, a Ci sono i documenti che cercavi — „Są dokumenty, których szukałeś/szukałaś”.

Pytania

W języku włoskim nie trzeba przestawiać wyrazów ani dodawać osobnego czasownika pomocniczego. W mowie pytanie rozpoznaje się po intonacji, a w piśmie po znaku zapytania:

• C'è un bagno qui? — Czy jest tu toaleta?
• Ci sono camere libere? — Czy są wolne pokoje?
• Cosa c'è nella scatola? — Co jest w pudełku?
• Chi c'è? — Kto tam jest?

Na pytanie można odpowiedzieć krótko: Sì, c'è / No, non c'è oraz Sì, ci sono / No, non ci sono. Taka odpowiedź jest naturalna, bo rozmówcy wiedzą już, o jaki rzeczownik chodzi.

Przeczenia

Non stawia się bezpośrednio przed całą konstrukcją:

• Non c'è latte. — Nie ma mleka.
• Non ci sono autobus oggi. — Dziś nie ma autobusów.

Włoski regularnie używa dwóch elementów przeczących w jednym zdaniu. Dlatego mówi się non c'è niente („niczego nie ma”), non c'è nessuno („nikogo nie ma”) i non ci sono problemi („nie ma problemów”). Nie należy usuwać non tylko dlatego, że występuje już niente albo nessuno.

Przykłady w kontekście

Włoski	Polski	Uwaga
C'è un problema.	Jest problem.	Liczba pojedyncza.
Ci sono molte persone alla stazione.	Na dworcu jest dużo ludzi.	Gramatycznie liczba mnoga: persone.
C'è un bagno qui?	Czy jest tu toaleta?	Pytanie bez zmiany szyku.
Non c'è niente nel frigorifero.	W lodówce nic nie ma.	Non ... niente tworzy poprawne przeczenie.
In camera c'è un letto matrimoniale.	W pokoju jest łóżko dwuosobowe.	Miejsce zostało podane na początku.
Sul balcone ci sono due sedie e un tavolino.	Na balkonie są dwa krzesła i mały stolik.	Kilka wymienionych elementów wymaga ci sono.
C'è ancora del pane?	Czy jest jeszcze chleb?	Rzeczownik niepoliczalny łączy się z c'è.
Oggi non ci sono lezioni.	Dziś nie ma zajęć.	Włoski zachowuje liczbę mnogą, choć po polsku mówimy „nie ma”.
Scusi, c'è una farmacia da queste parti?	Przepraszam, czy w pobliżu jest apteka?	Przydatne pytanie w uprzejmej rozmowie.
Ci sono dei messaggi per me?	Czy są dla mnie jakieś wiadomości?	Dei ma tu znaczenie nieokreślone.
C'è Marta al telefono.	Marta jest na linii.	Osoba jest obecna lub dostępna.
Chi c'è alla riunione?	Kto jest na spotkaniu?	Chi zwykle łączy się z c'è.
Cosa c'è da mangiare?	Co jest do jedzenia?	Częsty codzienny zwrot.
Non ci sono abbastanza bicchieri per tutti.	Nie ma wystarczającej liczby szklanek dla wszystkich.	Bicchieri jest w liczbie mnogiej.

Typowe błędy

Używanie c'è przed liczbą mnogą

• Błędnie: C'è molte persone.
• Poprawnie: Ci sono molte persone.
• Dlaczego: Persone jest w liczbie mnogiej, więc potrzebna jest forma ci sono. Nie należy kierować się polskim tłumaczeniem „jest dużo ludzi”, w którym występuje „jest”.

Rozdzielanie formy c'è

• Błędnie: Ci è un problema.
• Poprawnie: C'è un problema.
• Dlaczego: we współczesnym włoskim konstrukcja egzystencjalna w czasie teraźniejszym wymaga skrócenia ci è do c'è.

Mylenie è z c'è

• Błędnie: Il museo c'è vicino alla stazione.
• Poprawnie: Il museo è vicino alla stazione.
• Dlaczego: gdy mowa o położeniu już określonego muzeum, zwykle używa się essere: „muzeum znajduje się...”. C'è un museo vicino alla stazione wprowadza natomiast informację, że w pobliżu istnieje jakieś muzeum.

Pomijanie non przy niente lub nessuno

• Błędnie: C'è niente in borsa.
• Poprawnie: Non c'è niente in borsa.
• Dlaczego: gdy niente stoi po czasowniku, standardowe włoskie przeczenie zawiera także non. To akurat przypomina polskie „niczego nie ma”.

Wybór formy na podstawie pierwszego polskiego słowa

• Błędnie: Non c'è posti liberi, bo po polsku mówimy „nie ma wolnych miejsc”.
• Poprawnie: Non ci sono posti liberi.
• Dlaczego: o włoskiej formie decyduje liczba rzeczownika posti, nie polskie „ma”.

Brak akcentu lub apostrofu

• Błędnie: Ce un bar qui.
• Poprawnie: C'è un bar qui.
• Dlaczego: apostrof oznacza skrócenie, a è z akcentem jest formą czasownika essere. Samo e bez akcentu znaczy „i”.

Uwagi o użyciu

C'è i ci sono są neutralne stylistycznie: występują zarówno w codziennej rozmowie, jak i w starannym piśmie. Bardzo często służą do wprowadzania nowej informacji. Porównaj:

• Sul tavolo c'è un libro. — Na stole jest jakaś książka; książka pojawia się w rozmowie po raz pierwszy.
• Il libro è sul tavolo. — Książka jest na stole; rozmówcy wiedzą już, o którą książkę chodzi.

Różnica nie polega wyłącznie na szyku. Pierwsze zdanie stwierdza obecność książki, a drugie podaje położenie określonej książki. Polski pozwala w obu sytuacjach użyć „jest”, dlatego warto zapamiętywać całe włoskie schematy, a nie pojedyncze tłumaczenie.

Do wskazania czegoś, co właśnie pokazujemy lub wręczamy, często lepiej pasuje ecco: Ecco il tuo caffè — „Oto twoja kawa / Proszę, twoja kawa”. Zdanie C'è il tuo caffè znaczy raczej, że kawa jest dostępna lub znajduje się w danym miejscu.

W swobodnej mowie można usłyszeć c'è przed szeregiem elementów, zwłaszcza gdy mówiący zaczyna zdanie, zanim zaplanuje całą listę: C'è Luca, Marta e Paolo. W starannym języku, jeśli lista od początku oznacza kilka osób, bezpieczniej użyć ci sono: Ci sono Luca, Marta e Paolo.

Dalsze zastosowania

Poniższych form nie trzeba jeszcze opanowywać na poziomie A1, ale warto je rozpoznawać. Czasownik esserci odmienia się w różnych czasach tak jak essere, a partykuła ci pozostaje częścią konstrukcji.

Czas lub tryb	Liczba pojedyncza	Liczba mnoga	Przykład i znaczenie
przeszłość niedokonana	c'era	c'erano	C'era molta gente. — Było dużo ludzi.
przyszłość	ci sarà	ci saranno	Ci saranno cambiamenti. — Będą zmiany.
tryb warunkowy	ci sarebbe	ci sarebbero	Ci sarebbe una soluzione. — Byłoby rozwiązanie.
przeszłość złożona	c'è stato/a	ci sono stati/e	Ci sono state due riunioni. — Odbyły się dwa spotkania.

W czasie przeszłym złożonym końcówka stato/stata/stati/state zgadza się z podmiotem pod względem rodzaju i liczby: c'è stata una festa, ci sono stati molti problemi. „Imiesłów” oznacza tu formę czasownika taką jak stato lub stata, używaną razem z odmienionym essere.

Z czasownikiem modalnym, na przykład potere („móc”), spotyka się dwa naturalne szyki. Bezokolicznik (podstawowa forma czasownika, taka jak polskie „być”) może zachować ci przed sobą lub mieć je dołączone na końcu:

• Ci può essere un errore. / Può esserci un errore. — Może być błąd.
• Ci possono essere ritardi. / Possono esserci ritardi. — Mogą wystąpić opóźnienia.

Częsty zwrot c'è da + bezokolicznik wyraża, że coś pozostaje do zrobienia lub że sytuacja daje powód do określonej reakcji:

• C'è da aspettare. — Trzeba poczekać / Pozostaje czekać.
• Non c'è da preoccuparsi. — Nie ma się czym martwić.
• C'è molto da fare. — Jest dużo do zrobienia.

Na późniejszym etapie pojawia się też połączenie ce n'è / ce ne sono, używane zamiast powtarzania rzeczownika: C'è del pane? Sì, ce n'è ancora — „Jest chleb? Tak, jeszcze jest”. Partykuła ne zastępuje tu rzecz lub jej ilość, a ci zmienia formę na ce. To osobny mechanizm zaimkowy; na początku wystarczy go rozpoznawać.

Wskazówki do ćwiczeń

1. Opisuj jedno miejsce parami zdań. Rozejrzyj się po pokoju i powiedz pięć zdań z c'è oraz pięć z ci sono: C'è una lampada. Ci sono tre finestre. Potem utwórz ich przeczenia.
2. Ćwicz kontrast z essere. Dla każdego rzeczownika ułóż dwa zdania: jedno wprowadzające rzecz (In centro c'è un museo), a drugie podające położenie znanej rzeczy (Il museo è in centro).
3. Zadawaj praktyczne pytania. Przygotuj krótką listę zdań przydatnych w podróży: C'è un bancomat qui vicino? Ci sono treni dopo le otto? Odpowiadaj pełną i skróconą formą: Sì, c'è albo No, non ci sono.

Powiązane zagadnienia

• Wcześniej: Czasownik essere — jego formy è i sono są podstawą konstrukcji c'è i ci sono.