Andare i venire po włosku

W skrócie

Andare oznacza ruch dokądś, zwykle „iść” albo „jechać”, natomiast venire — ruch w stronę mówiącego, rozmówcy lub miejsca przyjętego za punkt odniesienia, czyli „przychodzić” albo „przyjeżdżać”. Oba czasowniki są nieregularne: vado, vai, va... oraz vengo, vieni, viene.... Włoski nie rozróżnia samym czasownikiem ruchu pieszego i jazdy tak jak polski.

Przegląd

Andare i venire należą do najczęściej używanych włoskich czasowników. Są potrzebne już na poziomie A1: przy pytaniu o plany, drogę, miejsce pracy, pochodzenie czy spotkanie. Ich bezokoliczniki (formy słownikowe czasownika) kończą się na -are i -ire, ale odmiana nie jest regularna, dlatego najlepiej uczyć się całych form.

Najważniejsza różnica nie dotyczy sposobu przemieszczania się, lecz perspektywy. W języku polskim zwykle wybieramy między „iść” i „jechać”. Po włosku Vado a Roma może znaczyć zarówno „Jadę do Rzymu”, jak i — w odpowiednim kontekście — „Idę do Rzymu”. Z kolei wybór między andare i venire zależy od tego, czy ruch odbywa się od punktu odniesienia, czy ku niemu.

Tak jak przy innych włoskich czasownikach, zaimek wskazujący wykonawcę czynności często się pomija. Końcówka wystarcza, aby rozpoznać podmiot (osobę lub rzecz wykonującą czynność): Vado to „idę/jadę”, a Veniamo — „przychodzimy/przyjeżdżamy”.

Jak to działa

Odmiana w czasie teraźniejszym

Obie odmiany trzeba zapamiętać. Szczególną uwagę warto zwrócić na vanno oraz vengono — nie tworzymy form regularnych typu andano ani venono.

Osoba	andare	Znaczenie	venire	Znaczenie
io	vado	idę, jadę	vengo	przychodzę, przyjeżdżam
tu	vai	idziesz, jedziesz	vieni	przychodzisz, przyjeżdżasz
lui / lei / Lei	va	idzie, jedzie; Pan/Pani idzie, jedzie	viene	przychodzi, przyjeżdża; Pan/Pani przychodzi, przyjeżdża
noi	andiamo	idziemy, jedziemy	veniamo	przychodzimy, przyjeżdżamy
voi	andate	idziecie, jedziecie	venite	przychodzicie, przyjeżdżacie
loro	vanno	idą, jadą	vengono	przychodzą, przyjeżdżają

Formy andiamo i andate wyglądają regularnie, ale pozostałe formy andare mają temat vad- albo va-. W venire pojawiają się trzy postacie tematu: veng- (vengo, vengono), vien- (vieni, viene) i ven- (veniamo, venite).

Andare: ruch do innego miejsca

Używamy andare, kiedy ktoś przemieszcza się do miejsca, które nie jest punktem widzenia mówiącego ani rozmówcy:

• Vado in banca. — Idę do banku.
• Paolo va a Napoli. — Paolo jedzie do Neapolu.
• Andiamo al ristorante. — Idziemy do restauracji.

Polskie „iść” i „jechać” zawierają informację o sposobie ruchu. Włoskie andare jej nie podaje. Jeśli jest ważna, dodajemy środek transportu: andare a piedi — iść pieszo, andare in macchina — jechać samochodem, andare in treno — jechać pociągiem.

Venire: ruch w stronę punktu odniesienia

Venire opisuje ruch ku osobie lub miejscu, które stanowi punkt odniesienia. Najczęściej jest to miejsce, gdzie znajduje się mówiący:

• Vieni qui! — Chodź tutaj!
• Marco viene da me stasera. — Marco przychodzi dziś wieczorem do mnie.

Punktem odniesienia może być też rozmówca albo miejsce, w którym mówiący będzie później:

• Vengo da te alle sette. — Przyjdę do ciebie o siódmej.
• Domani vieni alla riunione? — Przyjdziesz jutro na zebranie?
• Sì, vengo. — Tak, przyjdę.

Tu ujawnia się ważna różnica względem polskiego. Na wołanie z drugiego pokoju Polak odpowie zwykle „Już idę!”, choć porusza się ku rozmówcy. Po włosku naturalna odpowiedź brzmi Vengo! albo Arrivo! („Już idę!”, dosłownie: „przychodzę” / „docieram”), nie Vado!

Dokąd? Przyimki po andare i venire

Przyimek to krótki wyraz łączący inne elementy zdania, na przykład polskie „do”, „w” lub „z”. Po obu czasownikach wybór włoskiego przyimka zależy głównie od rodzaju miejsca.

Konstrukcja	Typowe użycie	Przykład	Po polsku
a + miasto	cel podróży	Vado a Firenze.	Jadę do Florencji.
a + ustalone miejsce	m.in. dom, szkoła, teatr	Andiamo a casa.	Idziemy do domu.
in + kraj lub region	cel podróży	Vengono in Italia.	Przyjeżdżają do Włoch.
in + niektóre miejsca	m.in. biuro, bank, góry	Vado in ufficio.	Idę do biura.
a + rodzajnik	konkretne miejsce lub wydarzenie	Vieni alla festa?	Przyjdziesz na przyjęcie?
da + osoba	do kogoś lub do specjalisty	Vado da Anna / dal medico.	Idę do Anny / do lekarza.

Połączenie przyimka a z rodzajnikiem daje między innymi al, alla, ai, alle: al lavoro, al cinema, alla stazione, alle poste. Nie da się jednak sprowadzić wszystkich nazw miejsc do jednej polskiej reguły „do = a”. Warto zapamiętywać całe połączenia: a casa, a scuola, in ufficio, al supermercato.

Skąd? Venire da

Konstrukcja venire da wskazuje miejsce, z którego ktoś przybywa, albo jego pochodzenie:

• Vengo da Londra. — Przyjeżdżam z Londynu / pochodzę z Londynu.
• Il treno viene da Venezia. — Pociąg przyjeżdża z Wenecji.
• Veniamo dalla Polonia. — Przyjeżdżamy z Polski / pochodzimy z Polski.

Da łączy się z rodzajnikiem: dal Brasile, dalla Polonia, dagli Stati Uniti. Przy nazwach miast rodzajnika zwykle nie ma: da Roma, da Cracovia.

Nie każde polskie „jestem z...” najlepiej oddać przez venire da. Gdy podajemy rodzinne miasto jako stałą informację o sobie, bardzo naturalne jest Sono di Varsavia — „Jestem z Warszawy”. Vengo da Varsavia może opisywać pochodzenie, ale zależnie od sytuacji może też znaczyć „przyjeżdżam właśnie z Warszawy”.

Cel czynności: andare lub venire + a + bezokolicznik

Po czasowniku ruchu można podać cel za pomocą schematu:

andare / venire + a + bezokolicznik

• Vado a comprare il pane. — Idę kupić chleb.
• Veniamo a vedere la partita. — Przychodzimy obejrzeć mecz.
• Vengo a prenderti alle otto. — Przyjadę po ciebie o ósmej.

Przyimek a pozostaje przed bezokolicznikiem. Nie mówimy zatem vado comprare.

Przykłady w kontekście

Włoski	Polski	Objaśnienie
Vado al lavoro.	Idę / jadę do pracy.	Andare nie określa środka transportu.
Dove vai?	Dokąd idziesz / jedziesz?	Pytanie o cel ruchu.
Domani andiamo a Roma.	Jutro jedziemy do Rzymu.	Miasto poprzedza przyimek a.
Marta va in ufficio in autobus.	Marta jedzie do biura autobusem.	Cel: in ufficio; środek: in autobus.
Andate dal dentista?	Idziecie do dentysty?	Przed osobą lub specjalistą używamy da.
Vieni qui, per favore.	Chodź tutaj, proszę.	Ruch ku mówiącemu.
Vengo da Londra.	Przyjeżdżam z Londynu / pochodzę z Londynu.	Dokładne znaczenie wynika z sytuacji.
Veniamo dalla Polonia.	Przyjeżdżamy z Polski / pochodzimy z Polski.	Da + la daje dalla.
Vengono alla festa?	Czy przychodzą / przyjeżdżają na przyjęcie?	Ruch ku miejscu spotkania.
Vieni da me dopo il lavoro?	Przyjdziesz do mnie po pracy?	Da me oznacza „do mnie”.
No, oggi non vengo.	Nie, dzisiaj nie przyjdę.	Czas teraźniejszy może mówić o ustalonym planie.
Vado a comprare il pane.	Idę kupić chleb.	A + bezokolicznik podaje cel.
Vengo a prenderti alle otto.	Przyjadę po ciebie o ósmej.	Mówiący kieruje się ku rozmówcy.
Come va?	Jak leci? / Co słychać?	Częste wyrażenie, nie dosłowny ruch.
Questa giacca ti va bene.	Ta marynarka dobrze na tobie leży / pasuje ci.	Idiomatyczne użycie andare bene.

Częste błędy

1. Tworzenie regularnych form

• Błędnie: Io ando al lavoro. Loro andano a casa.
• Poprawnie: Io vado al lavoro. Loro vanno a casa.
• Dlaczego: Andare jest nieregularne. Formy pierwszej osoby liczby pojedynczej i trzeciej osoby liczby mnogiej to vado i vanno.

2. Mylenie venire z polskim „iść” w odpowiedzi na wołanie

• Mniej naturalnie: Aspetta, vado! — gdy idziemy właśnie do osoby, która nas woła.
• Naturalnie: Aspetta, vengo! — Poczekaj, już idę!
• Dlaczego: włoski wybiera czasownik według kierunku względem rozmówcy. Ruch ku niemu wymaga zwykle venire, mimo że po polsku mówimy „idę”.

3. Tłumaczenie każdego polskiego „do” jako a

• Błędnie: Vado a Italia. Vado a medico.
• Poprawnie: Vado in Italia. Vado dal medico.
• Dlaczego: kraje łączą się zwykle z in, a osoby i specjaliści — z da. Nazwy miast przyjmują a: a Milano.

4. Pomijanie a przed drugim czasownikiem

• Błędnie: Vado comprare il pane.
• Poprawnie: Vado a comprare il pane.
• Dlaczego: gdy drugi czasownik podaje cel ruchu, przed jego bezokolicznikiem stoi a.

5. Używanie venire tylko w znaczeniu „pochodzić”

• Błędne założenie: Vengo da Cracovia zawsze znaczy „Pochodzę z Krakowa”.
• Poprawna interpretacja: zdanie może też znaczyć „Przyjeżdżam z Krakowa”.
• Dlaczego: venire da opisuje zarówno aktualny kierunek ruchu, jak i pochodzenie. Jeśli potrzebna jest jednoznaczna informacja o rodzinnym mieście, można powiedzieć Sono di Cracovia.

6. Dodawanie zaimka w każdym zdaniu

• Nienaturalnie bez szczególnego nacisku: Io vado a casa e io vengo domani.
• Naturalnie: Vado a casa e vengo domani.
• Dlaczego: końcówki -o wskazują pierwszą osobę, więc io nie jest konieczne. Dodajemy je dla kontrastu, na przykład Io vado, ma Luca resta — „Ja idę, ale Luca zostaje”.

Uwagi o użyciu

Teraźniejszość może wyrażać bliską przyszłość

Włoski czas teraźniejszy często opisuje uzgodniony plan, zwłaszcza z określeniem czasu: Domani vado a Torino — „Jutro jadę do Turynu”; Vieni stasera? — „Przyjdziesz dziś wieczorem?”. Nie trzeba od razu używać czasu przyszłego.

Nie oznacza to jednak, że konstrukcja andare a + bezokolicznik jest ogólnym sposobem tworzenia przyszłości. W zdaniu Vado a mangiare naprawdę występuje ruch w celu jedzenia: „Idę coś zjeść”. Jeśli nie ma ruchu, naturalniejsze będzie po prostu Mangio tra poco — „Za chwilę jem / zjem”.

Perspektywa zależy od sytuacji

Na pytanie o przyjęcie można usłyszeć zarówno Vai alla festa?, jak i Vieni alla festa? Pierwsza wersja patrzy na wydarzenie jako na inne miejsce: „Idziesz na przyjęcie?”. Druga zaprasza rozmówcę do wspólnego punktu odniesienia — mówiący także tam będzie, jest gospodarzem albo utożsamia się z wydarzeniem: „Przyjdziesz na przyjęcie?”.

Forma grzecznościowa

Do jednej osoby, z którą jesteśmy na „Pan/Pani”, stosujemy Lei i trzecią osobę liczby pojedynczej:

• Dove va, signora? — Dokąd pani idzie?
• Viene con noi, professore? — Czy idzie pan z nami, profesorze?

W mowie sam zapis wielką literą nie jest słyszalny; o grzeczności świadczy forma czasownika i sytuacja.

Dla bardziej zaawansowanych

Poniższych zastosowań nie trzeba opanować na poziomie A1. Warto je jednak rozpoznawać, ponieważ oba czasowniki tworzą wiele codziennych konstrukcji.

Czasy złożone z essere

W passato prossimo (częstym czasie przeszłym złożonym) andare i venire łączą się z essere: sono andato/a, sei venuto/a, siamo andati/e. Imiesłów czasu przeszłego (forma taka jak andato lub venuto) dopasowuje końcówkę do rodzaju i liczby podmiotu:

• Anna è andata a casa. — Anna poszła do domu.
• Paolo è venuto in treno. — Paolo przyjechał pociągiem.
• Marta e Giulia sono venute da noi. — Marta i Giulia przyszły do nas.
• Siamo andati al cinema. — Poszliśmy do kina (grupa męska lub mieszana).

Tryb rozkazujący

Najczęstsze polecenia i zaproszenia to:

Do kogo	andare	venire
do jednej osoby na „ty”	va'! lub vai! — idź!	vieni! — chodź!
do jednej osoby grzecznie	vada! — niech Pan/Pani idzie!	venga! — proszę przyjść!
do grupy	andate! — idźcie!	venite! — chodźcie!

W zapisie forma va' ma apostrof, nie akcent: jest skrótem od vai. Bardzo częste Dai! może znaczyć „No dalej!”, „Daj spokój!” lub „Chodź!”, ale pochodzi od dare, a nie od andare.

Znaczenia niedosłowne

Andare może opisywać funkcjonowanie, przebieg albo dopasowanie:

• Come va? — Jak leci?
• La macchina non va. — Samochód nie działa.
• La riunione è andata bene. — Zebranie poszło dobrze.
• Queste scarpe mi vanno bene. — Te buty są na mnie dobre / pasują mi.

Venire bywa używane, gdy coś „wychodzi” jako rezultat:

• La foto è venuta bene. — Zdjęcie dobrze wyszło.
• La torta non è venuta come volevo. — Ciasto nie wyszło tak, jak chciałem/chciałam.

Zaawansowany uczeń spotka też czasowniki zaimkowe, czyli formy z krótkimi zaimkami zmieniającymi znaczenie: andarsene — „odejść, pójść sobie” oraz venirne fuori — „wyjść z tego, ujawnić się”. Należy uczyć się ich jako osobnych konstrukcji, a nie jako prostych zamienników podstawowych andare i venire.

Jak ćwiczyć

1. Ucz się parami i na głos. Powtarzaj vado–vengo, vai–vieni, va–viene, andiamo–veniamo, andate–venite, vanno–vengono. Następnie buduj po jednym krótkim zdaniu z każdą formą.
2. Rysuj kierunek ruchu. Zaznacz punkt mówiącego i strzałkę. Strzałka ku temu punktowi podpowiada venire, a strzałka do innego miejsca — andare. Osobno ćwicz polskie „Już idę!” jako włoskie Vengo!
3. Zapamiętuj miejsce razem z przyimkiem. Zamiast osobnych słów twórz zestawy: andare a casa, andare in ufficio, andare al cinema, andare dal medico, venire da Roma. Dzięki temu wybór a, in lub da staje się automatyczny.

Powiązane zagadnienia

• Wcześniej: Czasowniki regularne na -are — pokazują podstawowy system końcówek, na tle którego łatwiej zauważyć nieregularność andare i venire.