Imiesłowowe zdania skrócone w angielskim

W skrócie

Angielskie konstrukcje imiesłowowe pozwalają przekazać tę samą informację krócej: The woman who is waiting outside można skrócić do The woman waiting outside. Forma z -ing zwykle ma znaczenie czynne, forma trzecia czasownika, na przykład written lub built, zwykle ma znaczenie bierne, a having + forma trzecia pokazuje czynność wcześniejszą. W konstrukcji okolicznikowej domyślny wykonawca powinien być taki sam jak podmiot zdania głównego.

Omówienie

Imiesłów to forma czasownika, która może zachowywać się częściowo jak przymiotnik albo być częścią skróconej konstrukcji opisującej osobę, rzecz lub okoliczności. W tym artykule określenie „zdanie imiesłowowe” oznacza angielskie participle clause: grupę wyrazów zbudowaną wokół formy -ing, formy trzeciej czasownika albo konstrukcji having done. Taka grupa nie ma własnego czasownika w formie osobowej, czyli formy pokazującej osobę i czas, jak is, worked czy will go.

Na poziomie B2 konstrukcje te są ważne przede wszystkim dlatego, że pozwalają łączyć informacje bez ciągłego powtarzania who, which, because, when czy after. Są częste w tekstach pisanych, opisach, wiadomościach i stylu formalnym, ale naturalnie występują także w mowie: Not knowing what to say, I stayed quiet.

Dla osoby mówiącej po polsku sam pomysł nie jest obcy. Polskie konstrukcje takie jak „idąc do domu” albo „skończywszy pracę” pełnią podobną funkcję. Nie należy ich jednak tłumaczyć słowo w słowo. Angielska forma -ing nie wskazuje sama z siebie czasu teraźniejszego, a naturalnym polskim odpowiednikiem bywa pełne zdanie z „kiedy”, „ponieważ”, „który” lub „po tym, jak”.

Jak to działa

Trzy najważniejsze wzory

Konstrukcja	Budowa	Najczęstsze znaczenie	Przykład angielski
forma z -ing	czasownik + -ing	strona czynna; czynność równoczesna, trwająca albo charakteryzująca	waiting outside
imiesłów bierny	trzecia forma czasownika	strona bierna albo stan będący wynikiem czynności	built in 1890
imiesłów uprzedni	having + trzecia forma	czynność zakończona wcześniej	having finished work
imiesłów uprzedni bierny	having been + trzecia forma	wcześniejsza czynność w stronie biernej	having been warned

„Trzecia forma” to forma używana między innymi w czasach typu have done i w stronie biernej. Dla czasowników regularnych kończy się zwykle na -ed (finished, asked), ale wiele częstych czasowników ma formę nieregularną (written, built, seen, taken).

Skracanie zdania względnego

Zdanie względne opisuje rzeczownik, czyli nazwę osoby, rzeczy, miejsca lub pojęcia. Zwykle zaczyna się od who, which albo that. Jeśli ma znaczenie czynne, można często usunąć zaimek względny oraz odpowiednią formę be i użyć -ing:

• The man who is standing there is my father. → The man standing there is my father.
• People who live near the airport often complain about the noise. → People living near the airport often complain about the noise.

Forma -ing nie musi tu oznaczać czynności wykonywanej dokładnie w tej chwili. People living near the airport może znaczyć po prostu „ludzie mieszkający w pobliżu lotniska”. Czas całej wypowiedzi wynika ze zdania głównego i kontekstu.

Jeśli opisywany rzeczownik jest odbiorcą czynności, stosuje się imiesłów bierny:

• The applications that were received after Friday will not be considered. → The applications received after Friday will not be considered.
• The bridge, which was damaged in the storm, remains closed. → The bridge, damaged in the storm, remains closed.

Nie każde zdanie względne da się tak skrócić. W the book that I bought podmiotem czasownika bought jest I, a nie the book. Naturalna krótka wersja to the book I bought. Wersja the book bought yesterday oznacza natomiast książkę, która została kupiona wczoraj, i nie mówi, kto ją kupił.

Zastępowanie zdań okolicznikowych

Konstrukcja imiesłowowa może też wyrażać okoliczności czynności: czas, przyczynę, warunek, ustępstwo albo sposób. Dokładną relację rozpoznaje się z kontekstu.

• czas: Walking home, I called Marta. = „Kiedy szedłem do domu, zadzwoniłem do Marty”.
• przyczyna: Feeling ill, he left early. = „Ponieważ źle się czuł, wyszedł wcześniej”.
• warunek: Handled carefully, the device should last for years. = „Jeśli urządzenie będzie ostrożnie używane, powinno służyć latami”.
• ustępstwo: Although designed for children, the game is quite difficult. = „Chociaż gra została zaprojektowana dla dzieci, jest dość trudna”.

Dla jasności można zachować spójnik, zwłaszcza when, while, once, if lub although:

• While waiting for the bus, I checked my messages.
• When asked about the delay, the manager apologised.
• Once opened, the package cannot be returned.
• If stored in a cool place, the medicine remains effective longer.

Ten sam domyślny podmiot

W konstrukcji okolicznikowej niewypowiedziany podmiot imiesłowu jest zwykle taki sam jak podmiot zdania głównego:

• Driving to work, Anna heard the news. — to Anna prowadziła samochód i Anna usłyszała wiadomość.

To przypomina polski imiesłowowy równoważnik zdania: w „Jadąc do pracy, Anna usłyszała wiadomość” obie czynności również dotyczą Anny. Jeżeli wykonawcy są różni, lepiej użyć pełnego zdania: While Anna was driving to work, her phone rang. Telefon nie prowadził samochodu.

Czynność równoczesna i wcześniejsza

Zwykła forma -ing często opisuje czynność równoczesną z czynnością główną:

• She sat by the window, reading a novel. — siedziała i czytała w tym samym czasie.

Jeśli jedna czynność została zakończona przed drugą i ta kolejność jest istotna, używa się having + trzecia forma:

• Having finished work, I went home. — najpierw skończyłem pracę, potem poszedłem do domu.
• Having missed the last train, we had to take a taxi. — najpierw spóźniliśmy się na pociąg, więc później musieliśmy wziąć taksówkę.

Nie zawsze trzeba podkreślać uprzedniość. Gdy kolejność jest oczywista, naturalne może być także Opening the door, she walked inside. Konstrukcja having opened the door mocniej zaznacza, że otwarcie było już zakończone.

Przeczenie

Not stawia się przed całą konstrukcją imiesłowową:

• Not knowing what to do, I waited.
• Not invited to the meeting, Leo stayed at his desk.
• Not having received a reply, we sent another email.

Nie stosuje się tu czasownika posiłkowego do: forma typu not knowing jest poprawna, a not do knowing — nie.

Interpunkcja

Konstrukcja stojąca na początku zdania jest zwykle oddzielona przecinkiem:

• Exhausted after the journey, she fell asleep immediately.

Dodatkowa informacja na końcu również jest zwykle poprzedzona przecinkiem:

• He walked out of the room, slamming the door behind him.

Konstrukcja bezpośrednio identyfikująca rzeczownik zazwyczaj nie wymaga przecinka:

• The woman waiting by the entrance is our guide.

Przecinki mogą zmieniać funkcję informacji. The documents stored in this folder are confidential wskazuje, które dokumenty są poufne. The documents, stored in this folder, are confidential przedstawia miejsce przechowywania jako informację dodatkową i sugeruje, że mowa już o określonym zestawie dokumentów.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Objaśnienie
The man standing there is my father.	Mężczyzna stojący tam to mój ojciec.	Czynne skrócenie zdania z who is standing.
Students wishing to join the course should apply by Friday.	Studenci, którzy chcą zapisać się na kurs, powinni złożyć wniosek do piątku.	Forma -ing opisuje grupę osób.
The road leading to the village is closed.	Droga prowadząca do wsi jest zamknięta.	Konstrukcja określa, o którą drogę chodzi.
The paintings stolen from the museum have been recovered.	Obrazy skradzione z muzeum zostały odzyskane.	Imiesłów bierny zastępuje that were stolen.
Built in the eighteenth century, the house needs extensive repairs.	Dom, zbudowany w XVIII wieku, wymaga gruntownego remontu.	Początkowa konstrukcja bierna opisuje dom.
Exhausted, she fell asleep on the sofa.	Wyczerpana zasnęła na kanapie.	Stan jest przyczyną późniejszej czynności.
Walking home, I ran into an old friend.	Idąc do domu, spotkałem przypadkiem dawnego znajomego.	Obie czynności mają ten sam podmiot.
Not knowing what to do, I waited.	Nie wiedząc, co zrobić, czekałem.	Not stoi przed formą -ing.
While waiting for the doctor, Maya read the news.	Czekając na lekarza, Maya czytała wiadomości.	While wyraźnie sygnalizuje równoczesność.
When asked about the budget, the minister avoided a direct answer.	Zapytany o budżet minister uniknął bezpośredniej odpowiedzi.	Skrócona konstrukcja bierna z when.
If handled with care, this fabric will last for years.	Jeśli z tą tkaniną będzie się obchodzić ostrożnie, posłuży przez lata.	Imiesłów bierny wyraża warunek.
Having finished work, I went home.	Skończywszy pracę, poszedłem do domu.	Having finished podkreśla wcześniejszą czynność.
Having missed the last bus, we walked to the hotel.	Ponieważ uciekł nam ostatni autobus, poszliśmy do hotelu pieszo.	Wcześniejsze zdarzenie jest przyczyną.
Having been warned about the ice, we drove slowly.	Ponieważ ostrzeżono nas przed oblodzeniem, jechaliśmy powoli.	Wcześniejsza czynność w stronie biernej.
The storm damaged several roofs, leaving dozens of families without power.	Burza uszkodziła kilka dachów, pozbawiając dziesiątki rodzin prądu.	Końcowa konstrukcja opisuje skutek całego zdarzenia.

Typowe błędy

Błędny wykonawca czynności

• Błędnie: Walking through the park, the rain started.
• Poprawnie: Walking through the park, we noticed that it had started to rain.
• Dlaczego: według budowy pierwszego zdania to „deszcz spacerował po parku”. Domyślny wykonawca walking musi odpowiadać podmiotowi zdania głównego. Taki błąd nazywa się czasem „wiszącym imiesłowem”.

Używanie formy -ing dla znaczenia biernego

• Błędnie: The report writing last week contains several errors.
• Poprawnie: The report written last week contains several errors.
• Dlaczego: raport nie pisał, lecz został napisany. Potrzebna jest trzecia forma written, a nie czynne writing.

Mylenie formy imiesłowowej z pełnym orzeczeniem

• Błędnie: The woman waiting outside yesterday.
• Poprawnie: The woman was waiting outside yesterday.
• Dlaczego: sam fragment the woman waiting outside nie tworzy pełnego zdania. Potrzebuje czasownika w formie osobowej, na przykład was, albo dalszej części: The woman waiting outside is my aunt.

Niepotrzebne having przy czynnościach równoczesnych

• Błędnie: Having read a book, she sat by the window. — jeśli zamierzonym znaczeniem jest „siedziała i czytała”.
• Poprawnie: She sat by the window, reading a book.
• Dlaczego: having read oznacza, że czytanie zakończyło się wcześniej. Dla dwóch czynności odbywających się równocześnie wystarcza forma -ing.

Skracanie zdania mimo różnych podmiotów

• Błędnie: Being late, the meeting had already started when I arrived.
• Poprawnie: Because I was late, the meeting had already started when I arrived.
• Dlaczego: spóźniona była osoba mówiąca, ale podmiotem zdania głównego jest the meeting. Pełne zdanie z because usuwa dwuznaczność.

Dosłowne przenoszenie angielskiej konstrukcji do polskiego

• Mylące tłumaczenie: Having finished work → „mając skończoną pracę”.
• Naturalniej: „skończywszy pracę”, „po skończeniu pracy” albo „kiedy skończyłem pracę”.
• Dlaczego: odpowiednik zależy od stylu i relacji znaczeniowej. Angielskie having jest tu elementem gramatycznym, a nie zwykłym czasownikiem „mieć”.

Uwagi dotyczące użycia

Konstrukcje imiesłowowe są szczególnie częste w tekstach informacyjnych, akademickich i urzędowych, ponieważ zagęszczają treść: Applications received after the deadline will not be considered. W rozmowie często naturalniej brzmi pełne zdanie: We won't consider applications that arrive after the deadline. Obie wersje są poprawne; różnią się przede wszystkim zwartością i rejestrem.

Początkowa konstrukcja -ing może niekiedy sugerować zarówno czas, jak i przyczynę. Feeling tired, Sam went to bed można rozumieć jako „ponieważ Sam był zmęczony” oraz „czując się zmęczony”. Jeśli relacja jest ważna lub mogłaby być niejasna, warto użyć pełnego because, when albo while.

Forma -ed nie zawsze wygląda identycznie, bo czasowniki nieregularne mają różne trzecie formy: broken, written, chosen, seen. Ponadto niektóre takie wyrazy funkcjonują już niemal jak zwykłe przymiotniki: tired, worried, interested. W zdaniu Worried about the result, she called the doctor słowo worried opisuje stan, ale cała grupa nadal działa jak skrócona konstrukcja podająca okoliczność.

W polszczyźnie przecinek przed imiesłowowym równoważnikiem zdania jest silnie utrwalony. W angielskim trzeba rozpoznać funkcję konstrukcji. Informację dodatkową wydziela się przecinkiem, lecz określenia potrzebnego do wskazania konkretnej osoby lub rzeczy zazwyczaj się nie wydziela: the passengers waiting on platform 4.

Bardziej zaawansowane zastosowania

Skutek dotyczący całej wcześniejszej sytuacji

Końcowa konstrukcja z -ing może opisywać skutek całego zdania, a nie osobną czynność jego podmiotu:

• Sales fell sharply, forcing the company to cut costs.
• The train was cancelled, leaving hundreds of passengers stranded.

W drugim przykładzie to nie pociąg celowo „zostawia” pasażerów. Odwołaniem dla leaving jest całe zdarzenie — odwołanie pociągu. Jest to ważne, bo reguła wspólnego podmiotu nadal pozostaje dobrym punktem wyjścia, ale konstrukcje skutkowe stanowią szerszy wzorzec.

Własny jawny podmiot

W stylu formalnym można spotkać konstrukcję absolutną, czyli grupę imiesłowową z własnym podmiotem:

• The meeting having ended, everyone returned to work.
• Weather permitting, the ceremony will be held outside.
• All things considered, the proposal is reasonable.

Nie jest to zwykła konstrukcja z domyślnym wspólnym wykonawcą. Brzmi dość formalnie, a niektóre wyrażenia, takie jak weather permitting i all things considered, są utrwalonymi zwrotami. W codziennej wypowiedzi łatwiej powiedzieć After the meeting ended... albo If the weather permits....

Imiesłów uprzedni w stronie biernej

Wzór having been + trzecia forma łączy uprzedniość ze stroną bierną:

• Having been offered two jobs, Nina took a week to decide.

Najpierw Ninie zaoferowano dwie prace, a potem potrzebowała tygodnia na decyzję. Konstrukcja jest precyzyjna, lecz dość ciężka. W wielu sytuacjach pełne zdanie After she had been offered two jobs... będzie równie dobre, a w rozmowie nawet naturalniejsze.

Utarte wyrażenia niezależne od podmiotu

Niektóre konstrukcje funkcjonują jako komentarz mówiącego do całej wypowiedzi:

• Generally speaking, the plan has worked well. — ogólnie rzecz biorąc
• Judging by the traffic, we will be late. — sądząc po natężeniu ruchu
• Considering the price, the quality is excellent. — biorąc pod uwagę cenę

Nie analizuje się ich zwykle według dosłownej reguły wspólnego podmiotu. Są to ustalone wyjątki, których najlepiej uczyć się jako całych połączeń.

Różnica między konstrukcją imiesłowową a czasem ciągłym

Forma -ing jest ta sama, ale funkcja gramatyczna inna:

• She is waiting outside. — is waiting jest pełnym orzeczeniem w czasie Present Continuous.
• The woman waiting outside is my manager. — waiting outside opisuje rzeczownik woman.
• Waiting outside, she checked her phone. — waiting outside podaje okoliczności czynności checked.

To połączenie wyjaśnia, dlaczego znajomość czasu Present Continuous pomaga w tworzeniu formy, ale nie wystarcza do rozpoznania roli całej konstrukcji.

Jak ćwiczyć

1. Skracaj parami. Zapisz pięć zdań z who/which/that, a potem skróć je za pomocą -ing lub trzeciej formy: people who work remotely → people working remotely; files that were deleted → files deleted.
2. Sprawdzaj podmiot. Przy każdej początkowej konstrukcji zadaj pytanie: „Kto wykonuje tę czynność?”. Następnie porównaj odpowiedź z podmiotem zdania głównego. To najszybszy sposób wychwytywania „wiszących” imiesłowów.
3. Ćwicz oś czasu. Układaj dwa zdarzenia i wybieraj między -ing a having done. Jeśli dzieją się równocześnie, użyj zwykle -ing; jeśli pierwsze wyraźnie zakończyło się przed drugim, wypróbuj having + trzecia forma.

Powiązane zagadnienia

• Podstawa: Czas teraźniejszy ciągły — utrwala tworzenie formy -ing; w zdaniach imiesłowowych ta sama forma pełni jednak inną funkcję i nie potrzebuje czasownika be jako części własnego orzeczenia.