Bezokolicznik czy gerund w języku angielskim

W skrócie

Po jednych czasownikach używa się bezokolicznika z to (want to go), a po innych gerundu, czyli formy -ing pełniącej funkcję rzeczownika (enjoy going). Po przyimku stosuje się gerund (interested in learning). Niektóre czasowniki łączą się z obiema formami, lecz wybór może zmienić znaczenie: stop smoking to „rzucić palenie”, a stop to smoke — „zatrzymać się, żeby zapalić”.

Omówienie

Gdy po angielskim czasowniku pojawia się druga czynność, trzeba zdecydować, jaką formę nadać drugiemu czasownikowi. Najczęstsze możliwości to bezokolicznik z to (to learn, to leave) oraz gerund (learning, leaving). Gerund to forma zakończona na -ing, która w zdaniu zachowuje się częściowo jak rzeczownik: może na przykład być dopełnieniem, czyli elementem uzupełniającym znaczenie czasownika.

Ten temat pojawia się na poziomie B1, ponieważ nie wystarcza jedna reguła pasująca do wszystkich czasowników. Trzeba zapamiętywać typowe połączenia, a zarazem rozumieć kilka wyraźnych wzorców. Najważniejszy z nich jest prosty: po przyimku wybieramy gerund. Z kolei po wielu czasownikach decyzja zależy od konkretnego wyrazu albo od zamierzonego znaczenia.

Dla osoby polskojęzycznej trudność polega na tym, że polski bezokolicznik często odpowiada angielskiemu gerundowi: „Lubię pływać” to naturalnie I like swimming, a „Unikam jeżdżenia nocą” — I avoid driving at night. Nie warto więc tłumaczyć samej formy słowo po słowie. Lepiej uczyć się całego połączenia, na przykład enjoy doing, decide to do i good at doing.

Jak to działa

Dwie podstawowe konstrukcje

Konstrukcja	Budowa	Typowy sens
bezokolicznik z to	to + forma podstawowa: to work	plan, zamiar, cel albo czynność następująca po innej
gerund	czasownik + -ing: working	czynność traktowana jako aktywność, doświadczenie lub ogólne zjawisko

To rozróżnienie znaczeniowe pomaga, ale nie zastępuje znajomości łączliwości czasowników. Mówimy want to work, lecz enjoy working, bo właśnie takich konstrukcji wymagają czasowniki want i enjoy.

Czasowniki, po których występuje bezokolicznik z to

Do częstych czasowników należą:

• agree, choose, decide, expect, hope, learn, manage, need, offer, plan, promise, refuse, seem, want, would like;
• konstrukcje opisujące cel lub decyzję: We decided to stay, She hopes to find a job;
• przymiotnik + bezokolicznik: happy to help, difficult to explain, ready to leave.

Angielski	Polski	Uwaga
I want to learn English.	Chcę nauczyć się angielskiego.	want + bezokolicznik z to
We managed to finish on time.	Udało nam się skończyć na czas.	manage + bezokolicznik z to
She refused to answer.	Odmówiła odpowiedzi.	refuse + bezokolicznik z to

Gdy wykonawca drugiej czynności jest inną osobą, często pojawia się schemat czasownik + osoba + bezokolicznik z to:

• I want you to stay — Chcę, żebyś został/została.
• She asked me to wait — Poprosiła mnie, żebym poczekał/poczekała.
• They allowed us to enter — Pozwolili nam wejść.

To ważna różnica względem polskiego. Po polskim „chcę, żeby…” nie tworzymy dosłownego I want that you…. W standardowej angielszczyźnie używamy want + osoba + to.

Czasowniki, po których występuje gerund

Gerundu wymagają między innymi:

• admit, avoid, consider, deny, enjoy, finish, imagine, keep, mind, miss, practise, recommend, risk, suggest;
• stałe wyrażenia, takie jak can't help, can't stand, feel like, give up;
• czasowniki frazowe, jeśli kończą się przyimkiem: think about changing, give up smoking.

Angielski	Polski	Uwaga
I enjoy playing tennis.	Lubię grać w tenisa.	nie: enjoy to play
He suggested taking a taxi.	Zaproponował, żeby pojechać taksówką.	suggest + gerund
Do you mind opening the window?	Czy możesz otworzyć okno?	uprzejma prośba; dosłownie pytanie, czy to przeszkadza
She kept talking.	Mówiła dalej.	keep + gerund oznacza kontynuację

Po suggest i recommend można też użyć zdania z that: She suggested that we leave early. Nie stosuje się jednak konstrukcji suggest someone to do something.

Po przyimku: gerund

Jeżeli po przyimku ma wystąpić czynność, przyjmuje ona formę -ing. Dotyczy to zwykłych przyimków, takich jak in, on, at, by, without, before, after:

• interested in learning — zainteresowany/zainteresowana nauką;
• good at solving problems — dobry/dobra w rozwiązywaniu problemów;
• before leaving — przed wyjściem;
• without saying goodbye — bez pożegnania;
• by practising every day — poprzez codzienne ćwiczenie.

Szczególną uwagę warto zwrócić na to. Może ono być znacznikiem bezokolicznika (want to learn), ale może też być przyimkiem. W wyrażeniach look forward to, be used to, get used to, object to i admit to jest przyimkiem, dlatego po nim występuje gerund:

• I'm looking forward to seeing you. — Cieszę się na spotkanie z tobą.
• She's used to working late. — Jest przyzwyczajona do pracy do późna.
• They objected to paying extra. — Sprzeciwili się dodatkowej opłacie.

Czasowniki dopuszczające obie formy bez dużej zmiany znaczenia

Po begin, start, continue, like, love, hate, prefer często możliwe są obie konstrukcje:

• It started raining / It started to rain.
• I like cooking / I like to cook.
• She continued talking / She continued to talk.

Przy like, love, hate i prefer gerund częściej przedstawia czynność jako ogólne upodobanie lub doświadczenie. Bezokolicznik może akcentować zwyczaj, świadomy wybór albo konkretną sytuację, lecz w wielu zdaniach różnica jest niewielka. Po would like / would love / would prefer używa się jednak bezokolicznika: I'd like to order, nie I'd like ordering.

Obie formy, ale inne znaczenie

Angielski	Polski	Różnica
He stopped smoking.	Rzucił palenie.	zakończył daną czynność
He stopped to smoke.	Zatrzymał się, żeby zapalić.	przerwał inną czynność w określonym celu
I remember locking the door.	Pamiętam, że zamknąłem/zamknęłam drzwi.	wspomnienie wcześniejszej czynności
Remember to lock the door.	Pamiętaj, żeby zamknąć drzwi.	obowiązek do wykonania później
Try restarting the computer.	Spróbuj ponownie uruchomić komputer.	wypróbuj tę metodę
Try to restart the computer.	Spróbuj ponownie uruchomić komputer.	podejmij wysiłek; wynik jest niepewny
She went on talking.	Mówiła dalej.	kontynuowała tę samą czynność
She went on to explain the cause.	Następnie wyjaśniła przyczynę.	przeszła do kolejnej czynności

Podobnie działają:

• forget doing — nie pamiętać wcześniejszego doświadczenia; forget to do — zapomnieć coś zrobić;
• regret doing — żałować wcześniejszej czynności; regret to say/inform — z żalem powiedzieć lub poinformować teraz (styl formalny);
• mean doing — oznaczać, pociągać za sobą; mean to do — zamierzać coś zrobić.

Porównaj: Working from home means spending less time commuting („Praca z domu oznacza mniej czasu na dojazdy”) oraz I meant to call you („Miałem/miałam zamiar do ciebie zadzwonić”).

Bezokolicznik bez to

Pełny obraz wymaga jeszcze bezokolicznika zerowego, czyli formy podstawowej bez to. Występuje on przede wszystkim:

• po czasownikach modalnych: can swim, must leave, should wait;
• po let i make w stronie czynnej: Let me explain, They made us wait;
• po had better i would rather: You'd better go, I'd rather stay;
• po help zarówno z to, jak i bez niego: Help me (to) carry this.

W stronie biernej po make wraca to: We were made to wait — „Kazano nam czekać”.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Konstrukcja
I want to learn English.	Chcę nauczyć się angielskiego.	want to do
I enjoy playing tennis.	Lubię grać w tenisa.	enjoy doing
I stopped smoking.	Rzuciłem/Rzuciłam palenie.	koniec czynności
I'm interested in learning.	Interesuje mnie nauka.	przyimek in + gerund; kontekst wskazuje, czego się uczę
Marta decided to take the earlier train.	Marta postanowiła pojechać wcześniejszym pociągiem.	decyzja + bezokolicznik
We avoided driving through the city centre.	Uniknęliśmy jazdy przez centrum miasta.	avoid doing
Thanks for helping me with the report.	Dziękuję za pomoc przy raporcie.	for + gerund
He promised not to tell anyone.	Obiecał, że nikomu nie powie.	przeczenie: not to do
Would you mind waiting outside?	Czy możesz poczekać na zewnątrz?	uprzejme mind doing
I called the clinic to make an appointment.	Zadzwoniłem/Zadzwoniłam do przychodni, żeby umówić wizytę.	bezokolicznik wyraża cel
Nina is used to getting up early.	Nina jest przyzwyczajona do wczesnego wstawania.	to jako przyimek
We tried taking a different route, but it was slower.	Wypróbowaliśmy inną trasę, ale była wolniejsza.	eksperyment z metodą
I tried to open the window, but it was stuck.	Próbowałem/Próbowałam otworzyć okno, ale się zacięło.	wysiłek zakończony niepowodzeniem
The manager reminded us to submit the forms.	Kierownik przypomniał nam, żeby złożyć formularze.	osoba + bezokolicznik z to
Learning a language takes time.	Nauka języka wymaga czasu.	gerund jako podmiot zdania

Częste błędy

Używanie bezokolicznika po enjoy

• Błędnie: I enjoy to read before bed.
• Poprawnie: I enjoy reading before bed.
• Dlaczego: Po enjoy występuje gerund. Warto zapamiętać całe połączenie enjoy doing.

Dodawanie to po czasowniku modalnym

• Błędnie: She can to drive.
• Poprawnie: She can drive.
• Dlaczego: Po can, could, must, should, may, might, will i would używa się bezokolicznika bez to.

Bezokolicznik po przyimku

• Błędnie: He's interested in to learn Spanish.
• Poprawnie: He's interested in learning Spanish.
• Dlaczego: Po przyimku in potrzebny jest gerund. Ta sama reguła działa po innych przyimkach.

Mylenie used to z be used to

• Błędnie: I'm used to work at night.
• Poprawnie: I'm used to working at night.
• Dlaczego: be used to znaczy „być przyzwyczajonym do”; to jest tu przyimkiem. Natomiast I used to work at night oznacza „Kiedyś pracowałem/pracowałam nocą”.

Dosłowne tłumaczenie polskiego „żeby”

• Błędnie: I want that he comes earlier.
• Poprawnie: I want him to come earlier.
• Dlaczego: Po want wskazujemy wykonawcę w formie dopełnienia (me, him, her, us, them), a potem dodajemy bezokolicznik z to.

Przeoczenie zmiany znaczenia po stop

• Błędnie w znaczeniu „rzuciła kawę”: She stopped to drink coffee.
• Poprawnie: She stopped drinking coffee.
• Dlaczego: stop doing oznacza zakończenie czynności. Stop to do znaczy przerwać coś innego, aby wykonać daną czynność.

Uwagi o użyciu

Gerund może być podmiotem zdania: Reading helps me relax. W codziennej angielszczyźnie brzmi to naturalnie, gdy mowa o czynności ogólnie. Bezokolicznik jako podmiot jest możliwy (To forgive is difficult), ale często brzmi bardziej formalnie lub abstrakcyjnie. W zwykłej rozmowie popularna jest też konstrukcja z it: It's difficult to forgive.

W krótkich zakazach spotyka się no + gerund: No smoking, No parking. Są to zwięzłe napisy znaczące „Zakaz palenia” i „Zakaz parkowania”.

Po need, require i want gerund może mieć znaczenie bierne, zwłaszcza w brytyjskiej odmianie angielskiego: The kitchen needs painting = The kitchen needs to be painted. Na poziomie B1 najbezpieczniej aktywnie używać pełnej konstrukcji needs to be painted, a krótszą rozpoznawać.

Pisownia form -ing podlega zwykłym zmianom: make → making, run → running, lie → lying. Nie wpływa to na wybór konstrukcji, ale błąd w pisowni może ukryć poprawną znajomość reguły.

Poziom zaawansowany

Formy bierne i odnoszące się do wcześniejszej czynności

Obie konstrukcje mają bardziej rozbudowane warianty:

Forma	Przykład	Znaczenie
to be done	The work needs to be done today.	bezokolicznik bierny: praca ma zostać wykonana
being done	I dislike being watched.	gerund bierny: nie lubię być obserwowany/obserwowana
to have done	She seems to have forgotten.	czynność wydarzyła się wcześniej
having done	He denied having taken the money.	zaprzeczana czynność była wcześniejsza

W wielu codziennych zdaniach prosty gerund wystarcza również w odniesieniu do przeszłości: He denied taking the money. Forma having taken mocniej podkreśla kolejność zdarzeń i częściej pojawia się w starannej, formalnej wypowiedzi.

Wykonawca czynności przed gerundem

Można wskazać, kto wykonuje czynność wyrażoną gerundem:

• I appreciate your helping me. — Doceniam twoją pomoc.
• I appreciate you helping me. — Doceniam to, że mi pomagasz/pomogłeś.

Forma dzierżawcza (your, his, Marta's) jest tradycyjnie uznawana za bardziej formalną. Forma dopełnienia (you, him, Marta) jest bardzo częsta w mowie i neutralnej angielszczyźnie. Gdy ważna jest osoba, a nie sama czynność, forma dopełnienia bywa bardziej naturalna: I remember him singing that song.

Czasowniki postrzegania

Po see, hear, watch, feel można zestawić osobę z gerundem albo bezokolicznikiem bez to:

• I saw her crossing the street — widziałem/widziałam ją w trakcie przechodzenia;
• I saw her cross the street — widziałem/widziałam całe przejście od początku do końca.

Różnica dotyczy sposobu przedstawienia zdarzenia: jako trwającego fragmentu albo jako kompletnej czynności.

Rozdzielony bezokolicznik

Przysłówek może znaleźć się między to a czasownikiem: to carefully check the figures. Taki rozdzielony bezokolicznik jest dziś poprawny i często brzmi naturalnie. Jeśli inne miejsce przysłówka jest równie jasne, można napisać to check the figures carefully, ale nie trzeba unikać rozdzielenia za wszelką cenę.

Wskazówki do nauki

1. Zapisuj całe wzorce, nie pojedyncze czasowniki. Na fiszce umieść avoid doing, promise to do, ask someone to do oraz jedno własne zdanie. Dzięki temu zapamiętasz również potrzebny przyimek i miejsce osoby.
2. Grupuj przykłady według kontrastów. Ułóż po dwie krótkie historie z stop doing / stop to do, remember doing / remember to do i try doing / try to do. Kontekst lepiej utrwala różnicę niż samo tłumaczenie.
3. Poluj na przyimki podczas czytania i słuchania. Gdy zauważysz in, after, without albo przyimkowe to, sprawdź, czy następna czynność ma końcówkę -ing. Następnie powtórz całe wyrażenie na głos.

Powiązane zagadnienia

• Wymagane wcześniej: Czas teraźniejszy prosty — znajomość podstawowej formy czasownika ułatwia budowanie bezokolicznika i rozpoznawanie konstrukcji czasownikowych.