Formeel passief en onpersoonlijk Vietnamees

In het kort

Formeel Vietnamees vertaalt Nederlandse zinnen met worden, er wordt of het is bekend dat niet volgens één vast passief schema. Afhankelijk van de bedoeling kies je voor được + werkwoord, een onpersoonlijke formule zoals có thể thấy rằng, een algemene handelende partij zoals người ta, een concrete bron, of een zin waarin de uitvoerder eenvoudig ontbreekt. Bị blijft vooral passend wanneer de gebeurtenis nadelig of ongewenst is.

Overzicht

Bij een passieve zin staat degene of datgene dat een handeling ondergaat centraal: “het besluit werd gepubliceerd” in plaats van “het ministerie publiceerde het besluit”. De uitvoerder — in dit voorbeeld het ministerie — kan worden genoemd, maar hoeft dat niet. Een onpersoonlijke zin gaat nog een stap verder en noemt helemaal geen specifieke persoon: “men neemt aan dat…”, “er kan worden vastgesteld dat…” of “voor zover bekend…”.

Dit C1-onderwerp bouwt voort op het gewone Vietnamese passief met bị en được. Op dit niveau draait het niet alleen om grammaticale juistheid, maar ook om register: de stijl die bij een situatie of tekstsoort past. In nieuwsberichten, rapporten, onderzoeksteksten en officiële documenten wil de schrijver vaak de bron, de procedure of het resultaat benadrukken en niet de persoon die handelt. Daardoor komen vaste patronen voor als được ban hành “worden uitgevaardigd”, có thể thấy rằng “er kan worden vastgesteld dat” en theo như được biết “voor zover bekend”.

Voor Nederlandstaligen is vooral belangrijk dat Vietnamees geen loos onderwerp gebruikt dat precies overeenkomt met er in “er wordt beweerd” of het in “het is bekend dat”. Je kunt zulke Nederlandse zinnen dus niet woord voor woord ombouwen. Eerst bepaal je wat werkelijk centraal staat: een algemeen menselijke opvatting, een voorzichtige conclusie, een informatiebron, een getroffen zaak of alleen het resultaat.

Hoe het werkt

1. Begin bij de communicatieve keuze

Dezelfde mededeling kan op meerdere manieren worden gepresenteerd. De keuze verandert het perspectief en soms ook de mate van formaliteit.

Wat staat centraal?	Veelgebruikt Vietnamees patroon	Typisch effect
de uitvoerder	uitvoerder + werkwoord + object	direct en duidelijk
de getroffen zaak	zaak + được/bị + (uitvoerder) + werkwoord	passief perspectief
een algemene menselijke opvatting	người ta + denk- of zegwerkwoord + rằng…	“men…” zonder precieze bron
een voorzichtige conclusie	có thể + denk- of waarnemingswerkwoord + rằng…	afstandelijk en analytisch
de bron van informatie	theo + bron, bron + cho biết/cho thấy…	precies en controleerbaar
procedure of noodzaak	zaak + cần/phải/nên + (được) + werkwoord	zakelijke instructie of beoordeling

Vergelijk bijvoorbeeld:

• Ủy ban đã phê duyệt kế hoạch. — De commissie heeft het plan goedgekeurd.
• Kế hoạch đã được ủy ban phê duyệt. — Het plan is door de commissie goedgekeurd.
• Theo thông báo của ủy ban, kế hoạch đã được phê duyệt. — Volgens de mededeling van de commissie is het plan goedgekeurd.

Alle drie kunnen formeel zijn. De eerste zin is niet minder verzorgd doordat hij actief is. Goed formeel Vietnamees gebruikt het passief alleen wanneer het gekozen perspectief daar aanleiding toe geeft.

2. Neutraal en officieel passief met được

Het basisschema is:

getroffen zaak + được + (uitvoerder) + werkwoord

Op B1-niveau leer je được vaak als positief en bị als negatief. Dat contrast blijft nuttig, maar in officiële teksten is được ook een vrij neutrale passiefmarkeerder. Een besluit ervaart immers geen voordeel wanneer het wordt uitgevaardigd. In Quyết định này được ban hành geeft được vooral aan dat quyết định này de handeling ondergaat.

Veelvoorkomende formele combinaties zijn:

Combinatie	Nederlandse betekenis	Typische woorden ervoor
được ban hành	worden uitgevaardigd	besluit, voorschrift, circulaire
được phê duyệt	worden goedgekeurd	plan, project, voorstel
được công bố	worden bekendgemaakt	uitslag, rapport, lijst
được áp dụng	worden toegepast	regel, methode, maatregel
được thực hiện	worden uitgevoerd	onderzoek, project, controle
được xem xét	worden bekeken of overwogen	verzoek, dossier, probleem

Được drukt op zichzelf geen Nederlandse werkwoordstijd uit. Tijd en voltooiing blijken uit de context of uit woorden als đã “al/verleden”, đang “bezig” en sẽ “zullen”. Zo is Kết quả được công bố zonder verdere context zowel “de uitslag wordt bekendgemaakt” als “de uitslag is bekendgemaakt”. Schrijf Kết quả sẽ được công bố ngày mai wanneer de toekomstige tijd expliciet moet zijn.

3. Een nadelige gebeurtenis met bị

getroffen persoon of zaak + bị + (uitvoerder) + werkwoord

Bị presenteert een gebeurtenis doorgaans als nadelig, ongewenst of buiten de controle van de betrokkene. Ook in formele teksten is het daarom normaal bij schorsing, schade, afwijzing, arrestatie of vertraging:

• Giấy phép đã bị thu hồi. — De vergunning is ingetrokken.
• Chuyến bay bị hoãn do thời tiết xấu. — De vlucht is wegens slecht weer vertraagd.

Gebruik bị dus niet automatisch omdat de Nederlandse zin met worden is gevormd. Quyết định bị ban hành suggereert ten onrechte dat het besluit zelf slachtoffer is van de uitvaardiging. Omgekeerd hoeft een negatieve inhoud niet altijd bị te krijgen: een schrijver kan actief formuleren of alleen het resultaat noemen.

4. Passieve betekenis zonder bị of được

Formeel Vietnamees kan de uitvoerder weglaten zonder elk Nederlands passief zichtbaar te markeren. Vooral met modale woorden — woorden die noodzaak, mogelijkheid of wenselijkheid aangeven — zijn compacte patronen gebruikelijk:

• zaak + cần + werkwoord: Vấn đề này cần xem xét thêm. — Dit probleem moet nader worden bekeken.
• zaak + phải + werkwoord: Mọi thông tin phải bảo mật. — Alle informatie moet vertrouwelijk worden gehouden.
• zaak + nên + werkwoord: Các số liệu nên kiểm tra lại. — De cijfers zouden opnieuw moeten worden gecontroleerd.

Met được zijn uitgebreidere varianten mogelijk: Vấn đề này cần được xem xét thêm. Die versie maakt de passieve lezing explicieter en klinkt vaak zorgvuldiger in doorlopende formele tekst. De versie zonder được is compacter en komt veel voor in voorschriften, koppen en administratieve formuleringen. Niet ieder object dat vooraan staat, vormt daardoor automatisch een grammaticaal passief; het Vietnamees kan ook een topic-commentstructuur gebruiken: eerst wordt het onderwerp van gesprek genoemd, daarna volgt wat erover geldt.

Vergelijk ook een actieve zin met ongenoemd onderwerp: Cần xem xét thêm vấn đề này — “Dit probleem moet nader worden bekeken.” Het Nederlandse passief is hier een natuurlijke vertaling, maar in de Vietnamese zin staat geen passieve markeerder.

5. Người ta: algemeen menselijk onderwerp

Người ta betekent in deze functie “men”, “mensen” of soms informeel “ze”. Het is grammaticaal een echt onderwerp, geen leeg woord. Het past bij algemene opvattingen, gewoonten of niet nader genoemde groepen:

người ta + cho rằng/nói rằng/thường + inhoud

• Người ta cho rằng phương pháp này có hiệu quả. — Men neemt aan dat deze methode effectief is.
• Ở đây người ta thường dùng tên viết tắt. — Hier gebruikt men gewoonlijk afkortingen.

Người ta is niet vanzelf bijzonder plechtig. In een gesprek kan het heel gewoon klinken, terwijl het in een onderzoeksverslag juist te vaag kan zijn. Als bekend is wie iets beweert, verdient nhiều chuyên gia cho rằng “veel deskundigen menen dat” of báo cáo cho thấy “het rapport laat zien dat” meestal de voorkeur.

6. Có thể thấy rằng en verwante formules

Bij có thể + werkwoord wordt de persoon die waarneemt, zegt of concludeert niet genoemd. Letterlijk betekent có thể ongeveer “kunnen/mogelijk zijn”, maar de natuurlijke Nederlandse vertaling hangt af van het werkwoord:

Vietnamees	Natuurlijke Nederlandse weergave	Gebruik
Có thể thấy rằng…	Er kan worden vastgesteld dat… / Hieruit blijkt dat…	zichtbare gevolgtrekking
Có thể nhận thấy rằng…	Er valt op te merken dat…	observatie
Có thể nói rằng…	Men kan stellen dat…	voorzichtige bewering
Có thể kết luận rằng…	Er kan worden geconcludeerd dat…	conclusie na bewijsvoering
Không thể phủ nhận rằng…	Het valt niet te ontkennen dat…	sterke concessie

Rằng leidt de inhoud van een gedachte, uitspraak of conclusie in en komt ongeveer overeen met Nederlands dat. Na korte, nauw verbonden werkwoorden kan het soms ontbreken, maar in lange formele zinnen maakt het de grens tussen de inleidende formule en de eigenlijke bewering duidelijk.

Pas op voor overmatig gebruik. Een alinea waarin elke zin met có thể thấy rằng begint, klinkt omslachtig en doet alsof iedere eenvoudige waarneming een formele gevolgtrekking is. Noem waar mogelijk het bewijs: Kết quả khảo sát cho thấy… “De enquêteresultaten laten zien…”.

7. Bronnen en beperkte kennis

Een bronverwijzing is vaak nauwkeuriger dan een passief of người ta. De belangrijkste patronen zijn:

• Theo + bron, ... — volgens de bron: Theo báo cáo, doanh thu đã tăng.
• bron + cho biết + inhoud — de bron deelt mee: Bộ Y tế cho biết…
• bron + cho thấy + inhoud — gegevens of onderzoek tonen aan: Số liệu cho thấy…
• Được biết, ... — naar bekend is / naar verluidt
• Theo như được biết, ... — voor zover bekend

Cho biết past bij een persoon of instantie die informatie verstrekt. Cho thấy past bij gegevens, resultaten of verschijnselen waaruit iets blijkt. Het verschil lijkt op dat tussen “het ministerie meldt” en “de cijfers laten zien”.

Được biết en theo như được biết zijn vaste onpersoonlijke formules. Ze beperken de verantwoordelijkheid van de schrijver: de informatie is beschikbaar, maar de precieze bron wordt niet in dezelfde zin genoemd. In zorgvuldig academisch werk is een concrete bron meestal beter; in nieuws- en berichtstijl komen deze formules wel veel voor.

8. De uitvoerder noemen met do of direct na được/bị

Een uitvoerder kan direct tussen de passiefmarkeerder en het werkwoord staan:

zaak + được/bị + uitvoerder + werkwoord

• Đề án được hội đồng phê duyệt. — Het voorstel is door de raad goedgekeurd.

In formele naamwoordgroepen is ook zaak + do + uitvoerder + werkwoord zeer gebruikelijk:

• báo cáo do nhóm nghiên cứu thực hiện — het door de onderzoeksgroep uitgevoerde rapport
• quy định do bộ ban hành — de door het ministerie uitgevaardigde regeling

Do markeert hier de verantwoordelijke uitvoerder of oorzaak. Bởi kan eveneens “door” uitdrukken en is niet fout, maar een Nederlandse zin met door hoeft niet automatisch bởi te krijgen. Vooral in compacte officiële formuleringen klinkt do + uitvoerder + werkwoord vaak natuurlijk.

Voorbeelden in context

Vietnamees	Nederlands	Toelichting
Người ta cho rằng biện pháp này sẽ có hiệu quả.	Men neemt aan dat deze maatregel effectief zal zijn.	Algemene opvatting zonder precieze bron.
Có thể thấy rằng tình hình đã thay đổi đáng kể.	Er kan worden vastgesteld dat de situatie aanzienlijk is veranderd.	Analytische gevolgtrekking.
Quyết định này được ban hành ngày 15 tháng 6.	Dit besluit is op 15 juni uitgevaardigd.	Neutraal officieel passief met được.
Theo như được biết, chưa có quyết định cuối cùng.	Voor zover bekend is er nog geen definitief besluit.	De beschikbare kennis wordt begrensd.
Được biết, dự án sẽ hoàn thành vào cuối năm.	Naar verluidt zal het project aan het eind van het jaar worden afgerond.	Vaste berichtformule.
Báo cáo cho thấy nhu cầu đang tăng mạnh.	Het rapport laat zien dat de vraag sterk toeneemt.	Een concrete bron als onderwerp.
Bộ Y tế cho biết quy định mới sẽ sớm có hiệu lực.	Het ministerie van Volksgezondheid meldt dat de nieuwe regeling binnenkort ingaat.	Cho biết bij een informatieverstrekkende instantie.
Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí chuyên ngành.	De onderzoeksresultaten zijn in een vaktijdschrift gepubliceerd.	De plaats van publicatie is belangrijker dan de uitvoerder.
Đề xuất đã bị hội đồng bác bỏ.	Het voorstel is door de raad verworpen.	Bị markeert een ongunstige uitkomst.
Vấn đề này cần được xem xét kỹ lưỡng.	Dit probleem moet grondig worden bekeken.	Expliciet passief na cần.
Các số liệu cần kiểm tra lại trước khi công bố.	De cijfers moeten vóór publicatie opnieuw worden gecontroleerd.	Compact patroon zonder được.
Báo cáo do một nhóm chuyên gia độc lập thực hiện.	Het rapport is door een onafhankelijke groep deskundigen opgesteld.	Do noemt de uitvoerder.
Có ý kiến cho rằng quy định này chưa phù hợp.	Er bestaat de opvatting dat deze regel nog niet passend is.	Voorzichtiger dan een algemene waarheid.
Có thể kết luận rằng hai yếu tố này có liên quan.	Er kan worden geconcludeerd dat deze twee factoren samenhangen.	Formule voor een onderbouwde conclusie.
Chuyến bay bị hoãn do thời tiết xấu.	De vlucht is wegens slecht weer vertraagd.	Do geeft hier de oorzaak aan.

Veelgemaakte fouten

1. Elk Nederlands passief met bị maken

• Fout: Quyết định này bị ban hành hôm qua.
• Goed: Quyết định này được ban hành hôm qua.
• Waarom: Bị geeft doorgaans een nadelige of ongewenste gebeurtenis weer. Het uitvaardigen van een besluit is in administratieve taal een neutrale procedure.

2. Nederlands het of er nabootsen met nó

• Fout: Nó được cho rằng kế hoạch sẽ thay đổi.
• Goed: Người ta cho rằng kế hoạch sẽ thay đổi. / Có ý kiến cho rằng kế hoạch sẽ thay đổi.
• Waarom: Nó is een echt voornaamwoord, gewoonlijk “het” of “hij/zij” voor een genoemde zaak of een dier. Het kan niet dienen als het loze Nederlandse het in “het wordt aangenomen dat”.

3. Người ta gebruiken terwijl de bron bekend is

• Minder goed: Người ta cho rằng doanh thu tăng 12%.
• Beter: Báo cáo tài chính cho thấy doanh thu tăng 12%.
• Waarom: Bij exacte cijfers maakt een genoemde bron de bewering controleerbaar. Người ta klinkt hier onnodig vaag.

4. Verleden tijd uit được afleiden

• Onduidelijk: Kết quả được công bố vào thứ Sáu.
• Duidelijk verleden: Kết quả đã được công bố vào thứ Sáu.
• Duidelijk toekomst: Kết quả sẽ được công bố vào thứ Sáu.
• Waarom: Được markeert hier het passieve perspectief, niet de tijd. Gebruik đã of sẽ wanneer de context de tijd niet duidelijk maakt.

5. Nederlands door altijd met bởi vertalen

• Stroef in deze context: Văn bản được ban hành bởi Bộ Giáo dục.
• Natuurlijk: Văn bản do Bộ Giáo dục ban hành.
• Waarom: Bởi is mogelijk, maar in compacte formele bepalingen is do + uitvoerder + werkwoord vaak idiomatischer. Vertaal de hele structuur, niet alleen het voorzetsel door.

6. Een onpersoonlijke formule opstapelen zonder inhoudelijke reden

• Omslachtig: Có thể thấy rằng có thể nói rằng kết quả này là tích cực.
• Goed: Kết quả này cho thấy một xu hướng tích cực.
• Waarom: Eén passende vorm van voorzichtigheid is genoeg. Een concrete bron of waarneming maakt de zin bovendien sterker.

Gebruiksnotities

Formele passieven komen veel voor bij procedures en documenten: een regeling wordt uitgevaardigd, een aanvraag beoordeeld en een uitslag bekendgemaakt. Toch is een actieve zin met een duidelijke instantie vaak even formeel en leesbaarder. Ủy ban đã thông qua đề xuất “De commissie heeft het voorstel aangenomen” is beter wanneer juist de verantwoordelijkheid van de commissie relevant is.

Người ta bestrijkt meerdere registers. In Ở Việt Nam, người ta thường… geeft het een algemene gewoonte weer en klinkt het heel natuurlijk. In een wetenschappelijke conclusie kan dezelfde vorm onvoldoende precies zijn. Kies daar tussen een concrete bron (nghiên cứu cho thấy), een afgebakende groep (nhiều nhà nghiên cứu cho rằng) en een echte voorzichtige conclusie (có thể kết luận rằng).

Ook Nederlandse vertalingen kunnen misleiden. Có thể thấy rằng wordt soms letterlijk “men kan zien dat”, maar “hieruit blijkt dat” kan in een rapport natuurlijker zijn. Omgekeerd hoeft Nederlands “er wordt” helemaal geen Vietnamees passief op te leveren: Er wordt veel over dit probleem gediscussieerd kan actief-onpersoonlijk worden weergegeven als Nhiều người đang thảo luận về vấn đề này — “Veel mensen bespreken dit probleem”.

In formele teksten zie je relatief veel woorden van Chinees-Vietnamese oorsprong, bijvoorbeeld ban hành “uitvaardigen”, phê duyệt “goedkeuren” en thực hiện “uitvoeren”. Die woordkeus draagt bij aan het zakelijke register, maar grammaticaal blijft de zinsbouw dezelfde. Een opeenstapeling van zulke woorden maakt een tekst niet automatisch beter; een concrete actieve zin kan juist duidelijker zijn.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

Afstand nemen is niet hetzelfde als objectief zijn

Onpersoonlijke formuleringen kunnen een bewering voorzichtig laten klinken, maar bewijzen haar niet. Người ta cho rằng… verbergt wie de mening heeft. Có thể thấy rằng… presenteert iets als waarneembare conclusie, maar de lezer moet nog steeds kunnen zien waarop die conclusie berust. In argumentatieve teksten is deze volgorde sterker:

1. noem de gegevens of bron;
2. beschrijf wat die laten zien;
3. formuleer pas daarna een bredere conclusie.

Daarom is Kết quả khảo sát cho thấy… meestal informatiever dan een los Có thể thấy rằng….

Được kan ook buiten het passief vallen

Được betekent niet in elke zin “worden”. Het kan ook “mogen”, “kunnen” of “verkrijgen” betekenen. Vergelijk:

• Tài liệu được công bố hôm qua. — Het document is gisteren gepubliceerd. Passieve lezing.
• Sinh viên được sử dụng từ điển. — Studenten mogen een woordenboek gebruiken. Toestemming.
• Cô ấy được học bổng. — Zij kreeg een beurs. Verkrijging.

De woorden eromheen bepalen dus de functie. Kijk niet alleen naar được, maar vraag welke rol het onderwerp bij de handeling heeft.

Resultaat, toestand en gebeurtenis uit elkaar houden

Nederlands gebruikt zowel worden als zijn: “de deur wordt gesloten” beschrijft een gebeurtenis, “de deur is gesloten” vaak een toestand. Vietnamees kan dat onderscheid via context, aspectwoorden en andere werkwoorden uitdrukken, niet via één vaste tegenstelling. Formuleer daarom eerst wat je bedoelt. Gaat het om de handeling, dan kan Cửa đang được đóng passen; gaat het alleen om de toestand, dan is Cửa đang đóng of Cửa đã đóng vaak natuurlijker, afhankelijk van de context.

Compacte documentstijl is geen vrijbrief om woorden weg te laten

In koppen, formulieren en voorschriften worden onderwerpen en được geregeld weggelaten: Cần nộp hồ sơ trước ngày 1 tháng 8 — “Het dossier moet vóór 1 augustus worden ingediend.” Dat patroon is natuurlijk omdat cần de noodzaak al aangeeft. Laat được niet willekeurig weg uit iedere passieve zin; in doorlopende tekst kan Hồ sơ đã được kiểm tra veel duidelijker zijn dan een verkorte vorm.

Oefentips

1. Maak drie versies van één boodschap. Schrijf bijvoorbeeld “De resultaten zijn bekendgemaakt” actief met een instantie, passief met được en als bronzin met theo thông báo…. Noteer telkens wat centraal staat.
2. Markeer functies tijdens het lezen. Onderstreep in een Vietnamees nieuwsbericht bị/được, omcirkel bronnen na theo en zet een kader om formules als có thể thấy rằng. Zo leer je patronen herkennen in plaats van losse vertalingen onthouden.
3. Controleer iedere vage bron. Vraag bij người ta of được biết: weet ik wie dit zegt? Zo ja, vervang de vage vorm door bijvoorbeeld báo cáo cho thấy, bộ cho biết of các chuyên gia cho rằng.

Gerelateerde onderwerpen

• Voorkennis: Lijdende vorm — de basispatronen met bị en được waarop deze formele en onpersoonlijke keuzes voortbouwen.