Được in het Vietnamees

Kort gezegd

Được heeft niet één vaste Nederlandse vertaling. Na een werkwoord drukt het vaak uit dat iets kan of lukt (nói được), vóór een werkwoord vaak dat iets mag (được nghỉ), en zelfstandig kan het oké betekenen (Được rồi). De plaats en de situatie bepalen dus of je het vertaalt met ‘kunnen’, ‘mogen’, ‘erin slagen’, ‘krijgen’ of ‘goed’.

Overzicht

Được is een van de nuttigste en meest veelzijdige woorden in het Vietnamees. Je hoort het wanneer iemand zegt dat die een taal kan spreken, toestemming vraagt, meldt dat iets gelukt is, instemt met een voorstel of vertelt dat er iets gunstigs met iemand is gebeurd. Het woord zelf verandert nooit van vorm: Vietnamese werkwoorden worden niet vervoegd naar persoon of getal.

Voor Nederlandstaligen is vooral de woordvolgorde even wennen. In het Nederlands staat kan meestal vóór een infinitief: ‘ik kan zwemmen’. Voor praktische vaardigheid staat được in het Vietnamees juist vaak na het hoofdwerkwoord: Tôi bơi được. Zet je được vóór het werkwoord, dan krijgt de zin gemakkelijk de betekenis ‘mogen’ of ‘de gelegenheid krijgen’: Tôi được bơi betekent eerder ‘Ik mag zwemmen’ dan ‘Ik kan zwemmen’.

De kernpatronen horen al bij A1. Begin met drie betekenissen: werkwoord + được voor ‘kunnen/lukken’, được + werkwoord voor ‘mogen’, en Được! voor ‘Oké!’. De resultaatbetekenis en het gebruik in passieve zinnen komen daarna vanzelf in beeld.

Hoe het werkt

1. Een praktische vaardigheid of mogelijkheid: werkwoord + được

Wanneer iemand werkelijk in staat is een handeling uit te voeren, staat được meestal na het hoofdwerkwoord. Het kan gaan om een aangeleerde vaardigheid, een lichamelijke mogelijkheid of iets wat onder de huidige omstandigheden uitvoerbaar is.

Patroon	Betekenis	Voorbeeld
onderwerp + werkwoord + được	iets kunnen doen	Tôi bơi được. — Ik kan zwemmen.
onderwerp + werkwoord + được + aanvulling	iets kunnen doen met een aanvulling	Tôi nói được tiếng Việt. — Ik kan Vietnamees spreken.
onderwerp + không + werkwoord + được	iets niet kunnen of niet voor elkaar krijgen	Tôi không ngủ được. — Ik kan niet slapen.

Het onderwerp is degene over wie de zin gaat. Een aanvulling geeft extra informatie bij het werkwoord, bijvoorbeeld wat iemand spreekt, leest of koopt. In Tôi nói được tiếng Việt is tôi het onderwerp, nói het werkwoord en tiếng Việt de aanvulling.

Được duidt vaak op praktische haalbaarheid. Ăn được kan daarom, afhankelijk van de situatie, betekenen ‘je kunt het eten’, ‘het is eetbaar’ of zelfs ‘het smaakt aanvaardbaar’. Ook Cửa này mở được betekent dat deze deur open kan of te openen is.

Een langere werkwoordgroep kan vóór được staan, vooral in vragen en informele uitspraken:

• Bạn nói tiếng Việt được không? — Kun je Vietnamees spreken?
• Tôi ngồi đây được. — Ik kan hier zitten / Hier zitten is prima voor mij.

Voor een beginner is werkwoord + được + aanvulling een veilig basispatroon: đọc được chữ này, mua được vé, làm được bài này.

2. Een bereikt resultaat: iets voor elkaar krijgen

Hetzelfde patroon drukt ook uit dat een poging resultaat heeft gehad. Bij werkwoorden zoals tìm ‘zoeken’, mua ‘kopen’, đặt ‘reserveren’ en làm ‘doen/maken’ klinkt được vaak als ‘erin slagen om’ of ‘uiteindelijk te pakken krijgen’.

• Tôi mua được vé. — Het is me gelukt een kaartje te kopen.
• Chúng tôi tìm được khách sạn. — We hebben een hotel gevonden.
• Em làm được rồi. — Het is me gelukt / Ik heb het voor elkaar.

Het verschil tussen vaardigheid en resultaat zit meestal niet in de grammatica, maar in het soort handeling en de context. Tôi đọc được kan ‘ik kan lezen’ betekenen als het over een vaardigheid gaat, maar ‘ik heb het kunnen lezen’ als het om een moeilijk bericht of onduidelijk handschrift gaat.

3. Toestemming of gelegenheid: được + werkwoord

Staat được vóór het hoofdwerkwoord, dan betekent het vaak dat iemand toestemming of de gelegenheid krijgt om iets te doen.

Patroon	Betekenis	Voorbeeld
onderwerp + được + werkwoord	mogen / de kans krijgen	Hôm nay tôi được về sớm. — Vandaag mag ik vroeg naar huis.
onderwerp + được phép + werkwoord	uitdrukkelijk toestemming hebben	Bạn được phép vào. — Je mag naar binnen.
onderwerp + không được + werkwoord	niet mogen	Bạn không được hút thuốc ở đây. — Je mag hier niet roken.

Phép heeft te maken met toestemming; được phép is daarom explicieter dan alleen được. Op borden, in regels en in formele uitleg is được phép heel duidelijk. In dagelijkse gesprekken is alleen được vaak voldoende.

Vergelijk het betekenisverschil dat de plaats veroorzaakt:

• Tôi nói được. — Ik kan spreken / Het lukt me om te spreken.
• Tôi được nói. — Ik mag spreken / Ik krijg de gelegenheid om te spreken.

Dit is een belangrijk verschil met het Nederlands. Vertaal Nederlands kunnen dus niet automatisch door được vóór het werkwoord te zetten.

4. Vragen met được không?

Met được không? aan het einde vraag je of iets mogelijk, toegestaan of aanvaardbaar is. De letterlijke woordvolgorde hoef je niet in het Nederlands na te bootsen.

Patroon	Gebruik	Voorbeeld
handeling + được không?	mogelijkheid of toestemming	Tôi ngồi đây được không? — Mag ik hier zitten?
verzoek + được không?	beleefd verzoek	Bạn nói chậm hơn được không? — Kun je wat langzamer spreken?
zaak + werkwoord + được không?	bruikbaarheid of haalbaarheid	Cái này ăn được không? — Kun je dit eten? / Is dit eetbaar?
có + handeling met được + không?	volledige ja-neevraag	Bạn có đọc được không? — Kun je het lezen?

Je kunt kort antwoorden met Được (‘ja, dat kan/mag’) of Không được (‘nee, dat kan/mag niet’). De situatie maakt duidelijk of het om vermogen, toestemming of een verzoek gaat.

5. Instemmen en beoordelen

Zelfstandig of in een korte uitdrukking betekent được vaak ‘goed’, ‘akkoord’, ‘aanvaardbaar’ of ‘het kan ermee door’. Dit zijn zeer gewone reacties in gesprekken.

• Được! — Goed! / Akkoord!
• Được rồi! — Oké, zo is het goed! / Het is geregeld!
• Cũng được. — Dat is ook prima / Het kan ermee door.
• Chưa được. — Nog niet goed / Het is nog niet gelukt.
• Thế là được. — Zo is het goed / Dat is voldoende.

Rồi geeft hier aan dat het gewenste punt nu bereikt is. De precieze vertaling van Được rồi wisselt daarom: iemand kan ermee instemmen, zeggen dat een taak klaar is of aangeven dat iets nu voldoende is.

6. Iets krijgen of behalen

Được kan ook aangeven dat iemand iets gunstigs krijgt, behaalt of toegekend krijgt. Het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat of het resultaat vormt) volgt dan meestal op được.

• Lan được mười điểm. — Lan kreeg een tien.
• Tôi được một món quà. — Ik kreeg een cadeau.
• Anh ấy được học bổng. — Hij kreeg een studiebeurs.

Gebruik được niet als automatische vertaling van elk Nederlands ‘krijgen’. Voor het concreet ontvangen van een brief, bericht of pakket is nhận of nhận được vaak natuurlijker: Tôi nhận được email của bạn — ‘Ik heb je e-mail ontvangen’. In nhận được legt được weer nadruk op het bereikte resultaat: het bericht is daadwerkelijk aangekomen.

Voorbeelden in context

Vietnamees	Nederlands	Opmerking
Ăn được.	Het is eetbaar. / Je kunt het eten.	Praktische mogelijkheid of beoordeling
Tôi nói được tiếng Anh.	Ik kan Engels spreken.	Aangeleerde vaardigheid
Bà tôi không đi được xa.	Mijn oma kan niet ver lopen.	Lichamelijke beperking
Tôi không ngủ được.	Ik kan niet slapen.	Iets lukt onder de huidige omstandigheden niet
Cuối cùng, chúng tôi mua được vé.	Uiteindelijk is het ons gelukt kaartjes te kopen.	Bereikt resultaat
Bạn đọc được chữ này không?	Kun je dit woord lezen?	Vraag naar praktische mogelijkheid
Hôm nay em được nghỉ.	Vandaag heb ik vrij / mag ik vrij nemen.	Toestemming of gelegenheid
Trẻ em không được vào.	Kinderen mogen niet naar binnen.	Verbod
Tôi ngồi đây được không?	Mag ik hier zitten?	Toestemming vragen
Bạn giúp tôi một chút được không?	Kun je me even helpen?	Beleefd verzoek
Cà phê nhé? — Được!	Zullen we koffie nemen? — Prima!	Instemming
Được rồi, chúng ta đi thôi.	Oké, laten we gaan.	Akkoord en overgang naar de volgende handeling
Món này cũng được.	Dit gerecht is best aardig.	Matig positieve beoordeling
Lan được cô giáo khen.	Lan werd door de lerares geprezen.	Gunstige passieve gebeurtenis
Tôi nhận được tin nhắn sáng nay.	Ik heb het bericht vanochtend ontvangen.	Daadwerkelijk ontvangen resultaat

Veelgemaakte fouten

1. Được vóór het werkwoord zetten voor een vaardigheid

• Onjuist voor de bedoelde betekenis: Tôi được nói tiếng Việt.
• Juist: Tôi nói được tiếng Việt.
• Waarom: De juiste zin zegt dat je Vietnamees kunt spreken. Met được nói zeg je eerder dat je Vietnamees mag spreken of gelegenheid krijgt om te spreken.

2. De Nederlandse woordvolgorde letterlijk kopiëren

• Onnatuurlijk: Tôi được có thể bơi.
• Juist: Tôi bơi được. of Tôi có thể bơi.
• Waarom: Vietnamees heeft geen Nederlandse combinatie als ‘kan kunnen’. Có thể + werkwoord drukt algemene mogelijkheid uit; werkwoord + được benadrukt vaak praktische uitvoerbaarheid of vaardigheid.

3. Niet kunnen en niet mogen verwarren

• Niet kunnen: Tôi không mở được cửa. — Ik krijg de deur niet open.
• Niet mogen: Tôi không được mở cửa. — Ik mag de deur niet openen.
• Waarom: Bij ‘niet kunnen’ omsluiten không en được het hoofdwerkwoord: không + mở + được. Bij ‘niet mogen’ vormt không được samen de ontkenning vóór het hoofdwerkwoord.

4. Được không? altijd als een vraag naar vaardigheid lezen

• Zin: Bạn đóng cửa được không?
• Mogelijke bedoeling: Kun je de deur dichtdoen?
• Waarom: Grammaticaal kan dit over vermogen gaan, maar in een gesprek is het meestal een verzoek. Let op de situatie en de intonatie, niet alleen op de losse woorden.

5. Được rồi te beperkt vertalen

• Te beperkt: Được rồi betekent altijd alleen ‘oké’.
• Beter: Kies volgens de situatie ‘oké’, ‘zo is het goed’, ‘het is gelukt’, ‘genoeg’ of ‘het is geregeld’.
• Waarom: Rồi wijst erop dat een nieuwe toestand is bereikt. De gesprekssituatie vertelt welke Nederlandse formulering past.

Gebruiksnotities

Được tegenover có thể

Zowel được als có thể kan met ‘kunnen’ worden vertaald, maar het accent verschilt. Có thể + werkwoord presenteert een mogelijkheid vaak neutraler of algemener: Ngày mai có thể mưa betekent ‘Morgen kan het regenen’. Werkwoord + được past goed bij een concrete vaardigheid, haalbaarheid of een bereikt resultaat: Tôi sửa được xe betekent ‘Ik kan de fiets/auto repareren’ of ‘Het is me gelukt die te repareren’.

Bij personen zijn beide soms mogelijk:

• Tôi có thể đến ngày mai. — Ik kan morgen komen; dat is mogelijk.
• Tôi đến được ngày mai. — Het lukt me om morgen te komen; morgen is haalbaar.

Dat onderscheid is niet in elke situatie scherp. Leer daarom complete zinnen en let op wat de spreker als resultaat of praktische grens voorstelt.

De toon van Cũng được

Cũng được is positief, maar vaak minder enthousiast dan Tốt! (‘Goed!’) of Hay quá! (‘Geweldig!’). Bij een voorstel klinkt het als ‘prima voor mij’. Bij een beoordeling kan het eerder ‘best aardig’ of ‘het kan ermee door’ betekenen. De stem en de context zijn belangrijk.

Onderwerpen worden vaak weggelaten

Als duidelijk is over wie het gaat, hoeft het onderwerp niet steeds te worden herhaald. Daardoor zijn korte vormen heel natuurlijk:

• Được không? — Kan/mag dat?
• Không được. — Dat kan niet / Dat mag niet.
• Làm được rồi. — Het is gelukt.

In het Nederlands voegen we in zulke vertalingen vaak ‘dat’, ‘het’, ‘je’ of ‘ik’ toe. Die woorden staan niet noodzakelijk in de Vietnamese zin.

Verder dan de basis

De volgende toepassingen hoef je op A1 nog niet actief te beheersen. Je zult ze later wel vaak tegenkomen, dus het helpt om ze te herkennen.

Được als markeerder van een gunstige passieve gebeurtenis

In een passieve zin staat degene die iets ondergaat vooraan. Được kan aangeven dat die gebeurtenis gunstig, gewenst of als voordeel gezien wordt:

• Lan được khen. — Lan werd geprezen.
• Lan được cô giáo khen. — Lan werd door de lerares geprezen.
• Anh ấy được chọn. — Hij werd gekozen.

In de tweede zin is cô giáo de handelende persoon, ook wel de agens genoemd (degene die de handeling uitvoert). Het patroon is dan:

persoon of zaak die iets ondergaat + được + handelende persoon + werkwoord

Vergelijk bị, dat vaak een ongewenste of nadelige gebeurtenis introduceert:

• Anh ấy bị mất ví. — Hij is zijn portemonnee kwijtgeraakt.
• Anh ấy được tặng quà. — Hij kreeg een cadeau aangeboden.

Dit is geen volledig mechanisch verschil tussen ‘positief’ en ‘negatief’. In zakelijke, journalistieke en beschrijvende taal kan được ook neutraler klinken, bijvoorbeeld Cây cầu được xây vào năm 2020 — ‘De brug werd in 2020 gebouwd’. Bovendien gebruikt het Vietnamees niet bij elke Nederlandse passieve zin verplicht được of bị. Beschouw deze woorden dus als markeerders van perspectief en betrokkenheid, niet alleen als kopieën van het Nederlandse passief.

Mogelijkheid, resultaat en passief kunnen overlappen

Soms laat een korte zin meerdere lezingen toe:

• Cửa mở được. — De deur kan open / is te openen.
• Cửa được mở. — De deur wordt of werd geopend, mogelijk met toestemming of een gunstige uitkomst.

Het eerste patroon beoordeelt meestal de haalbaarheid van openen. Het tweede presenteert het openen als een gebeurtenis die de deur of de situatie ondergaat. Zulke verschillen worden duidelijker zodra er tijdwoorden, een handelende persoon of meer context bij staat.

Beleefdheid zit niet alleen in được không?

Een verzoek met được không? is vaak vriendelijker dan een kale opdracht, maar beleefdheid hangt ook af van de aanspreekvorm, de toon en extra woorden. Bạn giúp tôi được không? is een normaal verzoek aan iemand met wie bạn passend is. Tegen een oudere of in een andere sociale verhouding kies je mogelijk anh, chị, cô of een andere aanspreekvorm. De grammatica van được blijft gelijk, maar de sociale toon verandert.

Oefentips

1. Maak betekenisparen. Schrijf vijf werkwoorden op, bijvoorbeeld nói, đọc, ăn, làm, đi. Maak met elk werkwoord één zin met werkwoord + được en één met được + werkwoord. Controleer steeds: bedoel ik ‘kunnen/lukken’ of ‘mogen’?
2. Oefen korte vragen en antwoorden. Wijs naar alledaagse situaties en vraag Ăn được không?, Ngồi đây được không? of Làm được không?. Antwoord afwisselend met Được, Không được, Được rồi en Chưa được.
3. Luister naar de positie. Noteer bij Vietnamese gesprekken niet alleen het woord được, maar ook het woord direct ervoor en erna. Zo leer je vaste groepjes als nói được, không được vào, được rồi en nhận được in plaats van één losse vertaling.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Basisstructuur van Vietnamese werkwoorden — helpt je de onveranderlijke werkwoordsvorm en de gewone volgorde onderwerp–werkwoord–voorwerp te herkennen.