Eten en drinken in het Roemeens

Kort gezegd

Met a mânca (eten), a bea (drinken) en a vrea (willen) kun je al snel vertellen wat je neemt: Mănânc pâine, Beau apă en Vreau o cafea, vă rog. Bij stoffen staat vaak geen woord voor ‘een’ of ‘wat’, terwijl een telbare portie juist un of o krijgt: apă (water), maar o cafea (een koffie).

Overzicht

Eten en drinken is een praktisch A1-onderwerp: je komt de woorden tegen in een café, restaurant, supermarkt en bij iemand thuis. Je leert niet alleen namen van gerechten en dranken, maar ook een paar vaste zinsbouwstenen. Daarmee kun je zeggen wat je eet of drinkt, vragen wat iets is, een voorkeur uitspreken en beleefd bestellen.

Roemeense werkwoorden veranderen van vorm naargelang de persoon. Het onderwerp (degene die iets doet) hoeft daardoor niet altijd genoemd te worden: Mănânc betekent op zichzelf al ‘ik eet’. Voor een Nederlandstalige is vooral de combinatie van woordenschat, woordgeslacht en lidwoorden even wennen. Het Roemeens heeft un en o voor ‘een’, maar het bepaalde lidwoord wordt meestal achter aan het zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) vastgemaakt: cafea → cafeaua.

De beginnersregel is eenvoudig: leer voedingswoorden meteen in een korte combinatie, bijvoorbeeld o cafea, un ceai en pâine cu unt. Zo oefen je tegelijk het juiste lidwoord, een natuurlijke voorzetselkeuze en de werkwoordsvorm die je werkelijk nodig hebt.

Hoe het werkt

De kernwerkwoorden: a mânca en a bea

De infinitief (de onbepaalde vorm, zoals ‘eten’) staat in woordenboeken met a: a mânca, a bea. Dat a gebruik je niet voor een vervoegde vorm. Beide werkwoorden hebben in de tegenwoordige tijd vormen die je het best als geheel leert.

Persoon	a mânca	Betekenis	a bea	Betekenis
eu	mănânc	ik eet	beau	ik drink
tu	mănânci	jij eet	bei	jij drinkt
el / ea	mănâncă	hij / zij eet	bea	hij / zij drinkt
noi	mâncăm	wij eten	bem	wij drinken
voi	mâncați	jullie eten	beți	jullie drinken
ei / ele	mănâncă	zij eten	beau	zij drinken

Let op de klinkerwisselingen: mânca- wordt in enkele vormen mănânc-, en bea heeft korte vormen zoals beau en bei. Probeer die vormen niet ter plekke uit een Nederlandse stam af te leiden.

Het persoonlijk voornaamwoord kan weg wanneer de context duidelijk is:

• Eu beau cafea. — Ik drink koffie; eu legt nadruk op ‘ik’.
• Beau cafea. — Ik drink koffie; dit is de neutrale, gewone vorm.
• Noi mâncăm acasă. — Wij eten thuis; noi kan contrast aangeven.
• Mâncăm acasă. — We eten thuis.

Handige woorden per soort

Leer woorden met een passende combinatie, niet als losse lijst. Bij een telbaar product helpt un (mannelijk of onzijdig) of o (vrouwelijk) om het woordgeslacht te onthouden.

Roemeens	Nederlands	Nuttige combinatie
apă	water	un pahar de apă — een glas water
cafea	koffie	o cafea — een koffie
ceai	thee	un ceai — een thee
lapte	melk	cafea cu lapte — koffie met melk
suc	sap / frisdrank	un suc de portocale — sinaasappelsap
bere	bier	o bere — een bier
vin	wijn	un pahar de vin — een glas wijn
pâine	brood	pâine cu unt — brood met boter
brânză	kaas	pâine cu brânză — brood met kaas
carne	vlees	carne de pui — kippenvlees
pește	vis	pește cu orez — vis met rijst
supă	soep	o supă caldă — een warme soep
salată	salade	o salată verde — een groene salade
legume	groenten	legume proaspete — verse groenten
fructe	fruit	fructe proaspete — vers fruit
prăjitură	gebakje / taartpunt	o prăjitură — een gebakje

Cu betekent ‘met’ en fără betekent ‘zonder’: ceai cu lămâie (thee met citroen), cafea fără zahăr (koffie zonder suiker). Voor het materiaal, de inhoud of een soort gebruik je vaak de: un pahar de apă, suc de mere, supă de legume.

Geen lidwoord bij een stof, wel bij een portie

Na a mânca en a bea kan een stofnaam zonder lidwoord staan:

• Beau apă. — Ik drink water.
• Mănânc pâine. — Ik eet brood.
• Bei cafea? — Drink je koffie?

Bestel je één telbare portie, dan staat er vaak un of o:

• Vreau o cafea. — Ik wil een koffie.
• Dorim două ceaiuri. — Wij willen twee theeën.
• Aduc un pahar de apă. — Ik breng een glas water.

Dat lijkt deels op het Nederlands, maar niet elk woord wordt op dezelfde manier geteld. O pâine is bijvoorbeeld een brood of heel brood, terwijl pâine brood als voedingsmiddel aanduidt. O apă kan in een horecasituatie één flesje of portie water betekenen.

Iets bestellen

Met de ik-vorm vreau (‘ik wil’) maak je de eenvoudigste bestelzin. Vă rog betekent hier ‘alstublieft’ en is de beleefde vorm wanneer je een onbekende of medewerker aanspreekt.

Patroon	Voorbeeld	Betekenis en toon
Vreau + product, vă rog.	Vreau o cafea, vă rog.	Ik wil graag een koffie. Eenvoudig en correct.
Aș dori + product, vă rog.	Aș dori o supă, vă rog.	Ik zou graag een soep willen. Zachter en beleefder.
Pentru mine + product.	Pentru mine, salata.	Voor mij de salade. Gebruikelijk bij samen bestellen.
Aveți + product?	Aveți lapte vegetal?	Hebt u plantaardige melk?
... fără / cu ...	Un ceai fără zahăr.	Een thee zonder suiker.
Nota, vă rog.	Nota, vă rog.	De rekening, alstublieft.

Vreau is niet onbeleefd op zichzelf, zeker niet met vă rog, maar het Nederlandse ‘ik wil graag’ klinkt vaak zachter dan een kale vreau. In een net restaurant is aș dori een veilige keuze. Deze vorm hoort grammaticaal bij een latere fase; als A1-leerder mag je hem voorlopig als vaste beleefdheidszin onthouden.

Zeggen wat je lekker vindt

Îmi place betekent letterlijk ongeveer ‘aan mij bevalt’. Het ding dat je lekker vindt, bepaalt of het werkwoord enkelvoud of meervoud is:

• Îmi place ciocolata. — Ik houd van chocolade / Ik vind chocolade lekker.
• Îmi place supa. — Ik vind de soep lekker.
• Îmi plac merele. — Ik houd van appels / Ik vind appels lekker.
• Nu-mi plac ciupercile. — Ik houd niet van paddenstoelen.

Bij een algemene voorkeur staat het voedingswoord vaak in de bepaalde vorm: cafeaua (de koffie, koffie in het algemeen), merele (de appels, appels in het algemeen). Het Nederlands gebruikt in ‘ik houd van koffie’ juist geen lidwoord; die Nederlandse gewoonte levert daarom gemakkelijk een fout op.

Vragen en ontkennen

Een ja-neevraag kan dezelfde woordvolgorde houden als een mededeling; de intonatie en het vraagteken maken er een vraag van:

• Bei ceai? — Drink je thee?
• Mâncați carne? — Eten jullie / eet u vlees?
• Este picant? — Is het pittig?

Voor een ontkenning zet je nu direct vóór het werkwoord: Nu beau alcool (ik drink geen alcohol), Nu mănânc carne (ik eet geen vlees). In het Nederlands veranderen ‘niet’ en ‘geen’ afhankelijk van wat je ontkent; het Roemeens gebruikt in deze eenvoudige zinnen steeds nu bij het werkwoord.

Voorbeelden in context

Roemeens	Nederlands	Opmerking
Dimineața beau cafea cu lapte.	’s Ochtends drink ik koffie met melk.	Stofnamen zonder lidwoord.
Mănânc pâine cu unt.	Ik eet brood met boter.	cu verbindt wat samen wordt gegeten.
Bei apă sau suc?	Drink je water of sap?	Gewone ja-neevraag met tu weggelaten.
Copiii mănâncă fructe.	De kinderen eten fruit.	mănâncă hoort ook bij ‘zij’.
Vreau o cafea, vă rog.	Ik wil graag een koffie.	Eenvoudige beleefde bestelling.
Aș dori o supă de legume.	Ik zou graag een groentesoep willen.	Zachtere bestelvorm.
Aveți ceai fără cofeină?	Hebt u thee zonder cafeïne?	Beleefde meervoudsvorm voor ‘u’.
Pentru mine, peștele cu orez.	Voor mij de vis met rijst.	peștele is ‘de vis’.
Îmi place ciocolata neagră.	Ik houd van pure chocolade.	Enkelvoud: place.
Îmi plac legumele proaspete.	Ik houd van verse groenten.	Meervoud: plac.
Nu mănânc carne.	Ik eet geen vlees.	nu staat vóór het werkwoord.
Un pahar de apă, vă rog.	Een glas water, alstublieft.	Korte bestelling zonder werkwoord.
Mai doriți ceva?	Wenst u nog iets?	Een gebruikelijke vraag van de bediening.
Nota, vă rog.	De rekening, alstublieft.	Handige vaste afsluiting.
Poftă bună!	Eet smakelijk!	Letterlijk een wens voor goede eetlust.

Veelgemaakte fouten

Het woordenboek-a laten staan

• Fout: Eu a beau apă.
• Goed: Eu beau apă.
• Waarom: a hoort bij de infinitief a bea. Voor ‘ik drink’ gebruik je alleen de vervoegde vorm beau.

De stam van a mânca te regelmatig maken

• Fout: Eu mânc pâine.
• Goed: Eu mănânc pâine.
• Waarom: In de ik-vorm verandert de stam. Leer mănânc als één geheel; de wij-vorm is wel mâncăm.

Een Nederlands onbepaald lidwoord toevoegen aan een stof

• Fout: Beau o apă als je alleen ‘ik drink water’ bedoelt.
• Goed: Beau apă.
• Waarom: Water als stof heeft hier geen lidwoord. O apă is wel mogelijk als je in een café één water, flesje of portie bestelt.

Place bij een meervoud gebruiken

• Fout: Îmi place merele.
• Goed: Îmi plac merele.
• Waarom: De appels zijn grammaticaal het onderwerp van ‘bevallen’. Bij een meervoud gebruik je daarom plac, niet place.

De Nederlandse lidwoordgewoonte volgen bij voorkeuren

• Fout: Îmi place cafea.
• Goed: Îmi place cafeaua.
• Waarom: Bij een algemene voorkeur gebruikt het Roemeens vaak de bepaalde vorm. In cafeaua zit het lidwoord achter aan het woord.

Een bestelling te kaal formuleren

• Minder gepast: Vreau cafea.
• Beter: Vreau o cafea, vă rog. of Aș dori o cafea, vă rog.
• Waarom: De eerste zin is begrijpelijk, maar noemt geen portie en klinkt kortaf. O maakt er één koffie van en vă rog maakt het verzoek beleefd.

Gebruiksnotities

Vă rog gebruik je tegenover een onbekende, een medewerker of meer dan één persoon. Te rog is enkelvoud en informeel, bijvoorbeeld tegen een vriend. In een restaurant is vă rog dus meestal de juiste eerste keuze. Een ober of serveerster kan jou met de beleefde meervoudsvorm aanspreken: Ce doriți? (Wat wenst u?) en Mai doriți ceva? (Wenst u nog iets?).

De korte zin Poftă bună! is de normale wens vóór of aan het begin van de maaltijd. Reageer bijvoorbeeld met Mulțumesc, la fel! (Dank u / dank je, hetzelfde gewenst!). Bij het afrekenen vraag je om nota of uitgebreider nota de plată, de rekening. Bonul is eerder de kassabon of het betalingsbewijs en is dus niet altijd precies hetzelfde.

Bij dranknamen kan één woord in een horecacontext een portie aanduiden: o bere, două cafele, un vin. Bij wijn klinkt un pahar de vin vaak preciezer wanneer je één glas bedoelt. Wil je kraanwater, vraag dan expliciet apă de la robinet; apă plată is plat water en apă minerală kan mineraalwater aanduiden, vaak met koolzuur afhankelijk van de context en het aanbod.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later vaak tegenkomen.

Bepaalde vormen veranderen soms meer dan alleen de uitgang

Het bepaalde lidwoord wordt achter het woord gezet, maar de vorm is niet altijd met één simpele letter te voorspellen: cafea → cafeaua, supă → supa, pește → peștele, mere → merele. Leer daarom veelgebruikte voorkeuren als complete brokjes: Îmi place cafeaua en Îmi plac merele.

Hoeveelheden met de

Na een maat- of verpakkingswoord komt meestal de: o ceașcă de cafea (een kop koffie), o sticlă de apă (een fles water), un kilogram de mere (een kilo appels). Het Nederlands gebruikt hier vaak geen voorzetsel, zoals in ‘een glas water’. Laat de in het Roemeens niet weg.

Na een eenvoudig telwoord staat het getelde woord rechtstreeks: două cafele, trei mere. Bij grotere aantallen verschijnt vaak de, bijvoorbeeld douăzeci de mere. Dat getallensysteem kun je apart bestuderen; voor bestellen zijn één, twee en drie voorlopig het nuttigst.

Zachtere en indirecte verzoeken

Aș dori bevat een voorwaardelijke werkwoordsvorm (een vorm voor iets wenselijks of niet rechtstreeks gestelde werkelijkheid) en komt overeen met ‘ik zou graag willen’. Nog een beleefde mogelijkheid is Puteți să-mi aduceți apă? (Kunt u mij water brengen?). De kleine vorm -mi verwijst naar ‘aan mij’. Zulke voornaamwoorden worden later uitgebreider behandeld; onthoud de hele zin voorlopig als patroon.

A servi is niet altijd Nederlands ‘serveren’

Op menu's en in formele taal kan a servi zowel met aanbieden als met gebruiken of nuttigen te maken hebben. Baseer de betekenis dus op de context. Voor eenvoudige eigen zinnen zijn mănânc, beau, vreau en aș dori duidelijker en veiliger.

Oefentips

1. Maak combinaties van drie onderdelen. Kies een werkwoord, een product en een toevoeging: Beau ceai cu lămâie, Mănânc pâine cu brânză, Vreau cafea fără zahăr. Wissel daarna persoon of ontkenning.
2. Oefen een restaurantgesprek hardop. Speel beide rollen: Ce doriți? — Aș dori o supă, vă rog. — Mai doriți ceva? — Nu, mulțumesc. Zo worden beleefdheidsvormen automatische taalbrokjes.
3. Leer elk nieuw voedingswoord met zijn telvorm. Noteer niet alleen bere, maar o bere; niet alleen ceai, maar un ceai. Voeg bij stoffen ook een natuurlijke hoeveelheid toe, zoals un pahar de apă.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Werkwoordvervoegingsgroepen — helpt je begrijpen waarom Roemeense werkwoorden per persoon van vorm veranderen.